Đi dọc Đại lộ Năm (Fifth Avenue) ở khu trung tâm Manhattan, giữa hai hàng nhà kính và đá cao ngất, quý vị bỗng gặp một khoảng bậc thềm rộng và một mặt tiền đá trắng dựng thẳng lên trời, hai tháp nhọn kèm hai bên một cửa sổ hoa hồng. Đối diện là khu Rockefeller Center. Nhà thờ thấp hơn các tòa nhà chung quanh, nhưng đá trắng và tháp nhọn làm nó tách hẳn khỏi cả dãy phố. Người qua đường dừng ở bậc thềm, có người vào lễ, có người chỉ đứng nhìn.
Đây là Nhà thờ chính tòa Thánh Patrick (St. Patrick's Cathedral), nhà thờ chính tòa của Tổng giáo phận New York, nơi đặt ngai tòa của vị tổng giám mục. Khi khởi công, chỗ này bị coi là quá xa thành phố, và người đương thời gọi công trình là Hughes' Folly, sự rồ dại của ông Hughes, theo tên vị tổng giám mục đề xướng. Hơn một thế kỷ sau, thành phố đã lớn lên bao quanh nó, và ngôi nhà thờ từng bị coi là xa xôi nay nằm giữa khu phố đông nhất Manhattan.
ITên Gọi, Vị Bổn Mạng Và Vai Trò Chính Tòa
Theo nếp Công Giáo, mỗi nhà thờ được dâng kính một vị thánh hoặc một tước hiệu, và vị ấy thành bổn mạng của nhà thờ. Ở đây vị bổn mạng là Thánh Patrick (Patrick, khoảng thế kỷ 5), vị thánh truyền đạo ở Ireland và được coi là thánh quan thầy của người Ireland. Chọn Thánh Patrick làm bổn mạng không phải ngẫu nhiên: giữa thế kỷ 19, phần đông tín hữu Công Giáo ở thành phố này là người di cư từ Ireland. Tư liệu của chính nhà thờ ghi tiền xây phần lớn góp từ hàng nghìn người nghèo cùng với 103 người có danh vọng, mỗi người cam kết góp 1.000 đô la.
Chữ chính tòa (cathedral) trong tên gọi chỉ vai trò, không chỉ độ lớn. Giáo Hội Công Giáo chia thế giới thành các giáo phận, mỗi giáo phận do một giám mục coi sóc. Nhà thờ nào đặt cathedra, tức ngai tòa của vị giám mục ấy, thì là nhà thờ chính tòa, nhà thờ mẹ của cả giáo phận. New York là tổng giáo phận, tức giáo phận đứng đầu một giáo tỉnh, nên người đứng đầu là tổng giám mục và các nghi lễ trọng nhất của giáo phận được cử hành tại đây.
Trước ngôi nhà thờ hiện nay, giáo phận New York đã có một nhà thờ chính tòa cũng dâng kính Thánh Patrick, dựng ở phố Mulberry (Mulberry Street) dưới phố Manhattan, cung hiến năm 1815. Khi nhà thờ mới trên Đại lộ Năm mở cửa năm 1879, ngai tòa chuyển lên đây, và ngôi cũ được gọi là Nhà thờ Thánh Patrick cũ (Old St. Patrick's Cathedral), nay là một vương cung thánh đường. Vì thế New York có hai nhà thờ Thánh Patrick, và nhà thờ chính tòa là ngôi trên Đại lộ Năm.
Chỗ hay bị lẫn: nhiều người cho rằng đây là nhà thờ Công Giáo lớn nhất Hoa Kỳ. Các tư liệu phổ thông ghi đây là nhà thờ chính tòa Công Giáo theo lối Gothic lớn nhất nước Mỹ, một danh xưng có điều kiện về lối kiến trúc. Tính chung mọi lối thì Vương cung thánh đường Đức Mẹ Vô Nhiễm ở Washington có quy mô lớn hơn. Chúng tôi giữ đúng cách gọi có điều kiện ấy.
IITừ Hughes' Folly Tới Ngày Cung Hiến
Người đề xướng là Tổng giám mục John Hughes. Tư liệu của nhà thờ dẫn lời ông muốn dựng một nhà thờ chính tòa xứng với số đông ngày một tăng, với trí tuệ và của cải của cộng đồng tín hữu. Khu đất được chọn khi ấy nằm ngoài rìa thành phố, và ý định ấy bị chế giễu. Công trình kéo dài hơn hai mươi năm.
- 1815Nhà thờ chính tòa cũ ở phố MulberryNgôi nhà thờ chính tòa đầu tiên của giáo phận, cũng dâng kính Thánh Patrick, được cung hiến ở phố Mulberry, khu dưới phố Manhattan.
- 1858Đặt viên đá đầu tiênNgày 15 tháng 8 năm 1858, viên đá đầu tiên được đặt trên khu đất giữa Đại lộ Năm với phố 50 và phố 51. Kiến trúc sư là James Renwick Jr., người trước đó đã thiết kế Nhà thờ Grace ở New York.
- 1878Hội chợ lớn gây quỹTừ 22 tháng 10 tới 30 tháng 11 năm 1878, một hội chợ góp tiền hoàn thiện công trình, tư liệu của nhà thờ ghi là hội chợ lớn nhất của một cơ sở tôn giáo từng tổ chức ở Hoa Kỳ.
- 1879Mở cửa và cung hiến lần đầuNgày 25 tháng 5 năm 1879 nhà thờ mở cửa và được làm phép. Khi ấy hai tháp chưa có phần chóp nhọn.
- 1888Hoàn thành hai tháp nhọnTháng 10 năm 1888, hai tháp nhọn phía mặt tiền xây xong, cho công trình bóng dáng như ngày nay.
- 1906Nhà nguyện Đức BàNhà nguyện Đức Bà (Lady Chapel) ở đầu phía đông, do Charles T. Mathews thiết kế, xây từ năm 1901, thánh lễ đầu tiên vào Giáng Sinh năm 1906.
- 1910Cung hiến trọng thểNgày 5 tháng 10 năm 1910, khi đã trả hết nợ xây dựng, lễ cung hiến trọng thể được cử hành, theo nếp Công Giáo chỉ cung hiến khi không còn mắc nợ.
- 1976Di tích lịch sử quốc giaNgày 8 tháng 12 năm 1976 công trình được ghi là Di tích Lịch sử Quốc gia của Hoa Kỳ (National Historic Landmark), sau khi thành phố New York đã xếp hạng di tích thành phố năm 1966.
- 2015Đợt trùng tu lớnĐợt trùng tu từ năm 2012 tới tháng 9 năm 2015, chi phí công bố 177 triệu đô la, làm sạch đá mặt ngoài, sửa kính màu và cửa, sau đó đặt hệ thống địa nhiệt dưới khu vườn.
Các nguồn thống nhất ở bốn mốc chính: đặt đá 1858, mở cửa 1879, xong tháp 1888, cung hiến 1910. Chỗ vênh nằm ở chi phí: một tư liệu phổ thông ghi tổng số tiền đã chi tới lúc trả hết nợ là khoảng 4 triệu đô la, còn tư liệu của nhà thờ chỉ nói tới cách góp tiền chứ không nêu tổng số. Con số ấy xin coi là số cần đối chiếu thêm.
Một chi tiết đáng ghi: kiến trúc sư James Renwick Jr. không phải người Công Giáo. Ông được chọn vì tay nghề với lối Gothic, và bản thiết kế được các tư liệu phổ thông cho là lấy cảm hứng từ nhà thờ chính tòa Cologne (Köln) ở Đức, dù quy mô và vật liệu khác hẳn.
IIIGothic Phục Hưng Bằng Đá Cẩm Thạch Trắng
Công trình theo lối Gothic Phục Hưng (Gothic Revival), lối kiến trúc thế kỷ 19 dựng lại ngôn ngữ nhà thờ Gothic trung đại: vòm nhọn, cột chùm, cửa sổ cao và hẹp, cửa sổ hoa hồng, hai tháp nhọn hai bên mặt tiền. Khác với nhà thờ Gothic gốc xây đá vôi xám, nhà thờ này xây bằng đá cẩm thạch trắng khai thác ở Tuckahoe thuộc bang New York, riêng hai tháp nhọn dùng đá từ Cockeysville thuộc bang Maryland. Nền móng là đá gneiss xanh trên lớp đá hoa cương từ đảo Dix ở bang Maine.
Mặt bằng hình thánh giá Latinh: lòng chính chạy từ Đại lộ Năm về phía đông, cắt ngang bởi gian thập tự, kết thúc bằng cung thánh và Nhà nguyện Đức Bà. Trần lòng nhà thờ cao 112 feet, khoảng 34 mét.
Hai tháp mặt tiền cao khoảng 100 mét tính từ mặt đường, xây xong năm 1888, khi ấy là điểm cao nhất khu vực.
Cửa sổ tròn lớn giữa mặt tiền, đường kính 26 feet, tức gần 8 mét. Toàn nhà thờ có 103 cửa sổ, trong đó 57 cửa sổ kính màu nguyên gốc, nhiều tấm làm ở Chartres và Nantes bên Pháp.
Cửa đồng mặt tiền lắp năm 1949, Charles Maginnis thiết kế, John Angel tạc tượng, mỗi cánh cao 16,5 feet, nặng 9.200 pound.
Treo trên tháp bắc, mỗi quả mang tên một vị thánh theo tư liệu Irish Central. Bách khoa toàn thư cũng ghi con số mười chín.
Đàn ở gác đàn có 7.855 ống, khánh thành năm 1930. Đàn ở cung thánh có 1.480 ống, khánh thành năm 1928. Cả hai do hãng George Kilgen and Son ở St. Louis chế tạo, tổng cộng hơn 9.000 ống theo tư liệu của nhà thờ.
Bức Pietà của William Ordway Partridge làm năm 1906, các tư liệu ghi lớn gấp ba bức của Michelangelo ở Roma. Nhà nguyện Đức Bà đầu phía đông có kính màu làm ở Anh, lắp dần trong hai mươi lăm năm.
| Số đo | Nguồn thứ nhất | Nguồn thứ hai |
|---|---|---|
| Chiều cao hai tháp | 329,5 feet (100,4 m), bách khoa toàn thư | 330 feet, tư liệu du lịch và báo chí |
| Chiều dài công trình | 396,7 feet (120,9 m), bách khoa toàn thư | 332 feet (100 m), tư liệu du lịch |
| Chiều rộng ở gian thập tự | 174 feet (53 m) | 174 feet (53 m) |
| Số tấm kính màu | Hơn 2.800, tư liệu Irish Central | Hơn 3.000, tư liệu du lịch New York |
| Số chỗ ngồi | 2.400 | Hơn 2.000 |
| Số bàn thờ | Không ghi | Hơn 20, có hai bàn thờ do Tiffany thiết kế |
Dưới bàn thờ chính là hầm mộ an táng các vị tổng giám mục New York qua các đời. Trên bàn thờ chính là tán bàn thờ (baldachin) bằng đồng cao gần 60 feet. Những hạng mục này thuộc lớp thế kỷ 20 thêm vào khung Gothic thế kỷ 19: nhà thờ là một công trình bồi đắp qua nhiều đời chứ không dựng xong một lần.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này cần một lời rào trước. Công Giáo không dạy phong thủy. Hướng của một ngôi nhà thờ theo truyền thống là hướng phụng vụ, tức hướng đặt cung thánh và bàn thờ theo quy tắc của việc cử hành, xưa thường quay bàn thờ về phía đông, chứ không chọn theo la bàn phong thủy. Những gì viết dưới đây hoàn toàn là cách đọc thế đất theo lối cổ truyền của người Việt, do thư viện đưa ra để bạn đọc quen với lối ấy có chỗ đối chiếu. Nó không phải điều được chép trong tư liệu của nhà thờ, cũng không phải điều những người dựng công trình này tính tới.
Điều đọc được trước nhất là hướng. Mặt tiền quay ra Đại lộ Năm, tức về phía tây theo lưới phố Manhattan, còn cung thánh và Nhà nguyện Đức Bà ở đầu phía đông, sát Đại lộ Madison. Cách đặt ấy trùng với quy ước cổ của nhà thờ châu Âu, bàn thờ về hướng mặt trời mọc. Đọc theo lối Việt Nam thì công trình lưng tựa đông, mặt nhìn tây, một thế sách địa lý cổ truyền không xếp vào hàng được chuộng vì hướng tây là hướng nắng chiều. Chúng tôi ghi đúng như một cách đọc, và nhắc lại rằng người dựng nhà thờ không chọn hướng theo lối này.
Điều thứ hai là minh đường. Trước mặt tiền là bậc thềm và lòng Đại lộ Năm, một trục phố rộng và dài. Theo lối đọc cổ truyền, con đường lớn chạy ngang trước cửa là lai lộ, đường đến, mang dòng người tới rồi đi. Bên kia đường, các khối nhà của Rockefeller Center quá cao để gọi là án theo phép cổ, nhưng quảng trường và các khu vườn nhỏ ở đó lại mở một khoảng thoáng ngay trước mặt tiền, thứ hiếm có giữa khu phố kín đất.
Điều thứ ba là hình thể. Hai tháp nhọn cân xứng hai bên khối giữa thấp hơn tạo thành thế song phong hộ vệ, hai ngọn kèm giữ hai bên, được coi là ổn định vì không bên nào lấn bên nào. Đây là quy ước của mặt tiền Gothic có từ nhiều thế kỷ trước, trùng khớp về hình thể chứ không về chủ ý.
Cuối cùng là thế đất trong đô thị. Nhà thờ chiếm trọn một khu phố, bốn mặt là đường, bao quanh là những công trình cao hơn nó nhiều lần. Con mắt cổ truyền gọi đó là thế bị áp. Nhưng chính vì đá trắng và tháp nhọn khác hẳn kính và thép chung quanh, nhà thờ vẫn là tâm điểm của khu phố, như viên đá đặt giữa dòng nước chảy. Đó là cách đọc của thư viện, xin dừng ở đó.
VLễ Theo Lịch Phụng Vụ
Là nhà thờ chính tòa, nơi này theo lịch phụng vụ chung của Giáo Hội, tính theo dương lịch, có thêm mấy ngày riêng gắn với vị bổn mạng và với vai trò đứng đầu giáo phận. Bài chỉ ghi các ngày cố định, không ghi giờ cử hành vì giờ thay đổi theo từng năm.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 17 tháng 3 | Dương lịch | Lễ Thánh Patrick | Lễ bổn mạng của nhà thờ. Cùng ngày, cuộc diễu hành Thánh Patrick của thành phố đi qua Đại lộ Năm ngay trước mặt tiền, vị tổng giám mục thường đứng trên bậc thềm chào đoàn. |
| Tuần Thánh và lễ Phục Sinh | Dương lịch, ngày thay đổi theo năm | Đỉnh của năm phụng vụ | Trong Tuần Thánh có thánh lễ Dầu do vị tổng giám mục chủ sự tại nhà thờ chính tòa, các linh mục trong giáo phận về dự. |
| 24 và 25 tháng 12 | Dương lịch | Lễ Giáng Sinh | Thánh lễ nửa đêm ở nhà thờ chính tòa là dịp đông người nhất trong năm, kể cả người không theo đạo. |
| 5 tháng 10 | Dương lịch | Kỷ niệm cung hiến | Ngày cung hiến trọng thể năm 1910, được giữ như ngày lễ riêng của ngôi nhà thờ. |
| Các dịp trọng của giáo phận | Dương lịch | Nghi lễ do tổng giám mục chủ sự | Lễ truyền chức, lễ nhậm chức và lễ an táng các vị tổng giám mục đều cử hành tại đây vì đây là nơi đặt ngai tòa. |
Ngoài lịch phụng vụ, các tư liệu phổ thông dẫn con số khoảng năm triệu người bước vào mỗi năm và hơn một triệu ngọn nến được thắp. Nhà thờ vừa là nơi cử hành phụng vụ của giáo phận, vừa là chỗ dừng chân của người đi đường giữa Manhattan.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- 631 Fifth Avenue, Manhattan, New York, NY 10022 (giữa phố 50 và phố 51)
- Đường tới
- Nhà thờ ở số 631 Đại lộ Năm, giữa phố 50 và phố 51, khu trung tâm Manhattan, đối diện Rockefeller Center. Các tuyến tàu điện ngầm dừng ở ga Fifth Avenue với phố 53 và ga 47th tới 50th Streets Rockefeller Center đều cách vài phút đi bộ.
- Toạ độ
- 40.7586, -73.9764
Đây là nơi cử hành phụng vụ, nên lệ của nơi thờ tự là lệ phải theo: ăn mặc kín đáo, bỏ mũ khi vào trong, giữ im lặng trong lòng nhà thờ. Khi đang có Thánh lễ, khách xin không đi lại giữa các hàng ghế và không chụp ảnh. Cung thánh và hầm mộ dành cho người có phận sự. Ngày lễ Thánh Patrick và lễ Giáng Sinh, bậc thềm và lòng đường trước nhà thờ rất đông, quý vị nên đi bộ tới.
Những nơi gần đây trong thư viện
XIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Thánh Patrick, New York
Contribute photos, information or video for St. Patrick's Cathedral (Manhattan)Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ Thánh Patrick New York xây năm nào
Viên đá đầu tiên đặt ngày 15 tháng 8 năm 1858, nhà thờ mở cửa ngày 25 tháng 5 năm 1879, hai tháp nhọn xây xong tháng 10 năm 1888 và lễ cung hiến trọng thể cử hành ngày 5 tháng 10 năm 1910 sau khi trả hết nợ xây dựng. Nhà nguyện Đức Bà ở đầu phía đông được thêm vào từ năm 1901 tới năm 1906.
Nhà thờ Thánh Patrick có phải nhà thờ lớn nhất nước Mỹ không
Các tư liệu phổ thông ghi đây là nhà thờ chính tòa Công Giáo theo lối Gothic lớn nhất Hoa Kỳ, một danh xưng có kèm điều kiện về lối kiến trúc. Nếu tính mọi lối kiến trúc thì Vương cung thánh đường Đức Mẹ Vô Nhiễm ở Washington có quy mô lớn hơn. Bài giữ đúng cách gọi có điều kiện ấy.
Tháp nhà thờ Thánh Patrick cao bao nhiêu
Bách khoa toàn thư ghi 329,5 feet, tức 100,4 mét, còn nhiều tư liệu du lịch và báo chí làm tròn thành 330 feet. Hai tháp nhọn xây xong năm 1888 và khi ấy là điểm cao nhất khu vực. Ngày nay các tòa nhà chung quanh đã cao hơn nhiều lần.
Nhà thờ Thánh Patrick có bao nhiêu chuông và đàn organ bao nhiêu ống
Có mười chín quả chuông treo trên tháp bắc, mỗi quả mang tên một vị thánh. Có hai đại phong cầm do hãng Kilgen chế tạo: đàn ở gác đàn có 7.855 ống, khánh thành năm 1930, đàn ở cung thánh có 1.480 ống, khánh thành năm 1928, tổng cộng hơn 9.000 ống theo tư liệu của nhà thờ.
Lễ bổn mạng của nhà thờ Thánh Patrick là ngày nào
Ngày 17 tháng 3 dương lịch, lễ kính Thánh Patrick, vị thánh truyền đạo ở Ireland mà nhà thờ được dâng kính. Cùng ngày, cuộc diễu hành Thánh Patrick của thành phố New York đi qua Đại lộ Năm ngay trước mặt tiền nhà thờ. Khi ngày 17 tháng 3 rơi vào Chúa Nhật hoặc Tuần Thánh, cuộc diễu hành có thể được dời sang ngày kế cận.