VẠN ĐẠO ĐƯỜNG
Các đạo có mặt: Ấn Độ Giáo, Phật Giáo, Hồi Giáo, Đạo Sikh, Kỳ Na Giáo, Công Giáo, Chính Thống Giáo, Tin Lành, Bái Hỏa Giáo, Do Thái Giáo, Bahá'í, Thờ Cúng Tổ Tiên
Ba mươi bảy nơi đã viết ở Ấn Độ. Mỗi nơi ghi lịch sử, kiến trúc, thế đất và hướng, lễ tiết, cùng đường tới nơi.
Mỗi chấm là một nơiRê chuột lên để xem tên, bấm để mở trang nơi ấy
Cả 37 trang đều đã có bản tiếng Anh.
Nơi Đức Phật Thích Ca thành đạo dưới cội Bồ Đề bên sông Ni Liên Thiền, tháp gạch Mahabodhi thời Gupta dựng trên nền đền của vua A Dục, thánh tích trung tâm của mọi dòng Phật giáo.
Ảnh: Rohit Sharma, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Thánh địa đứng đầu của đạo Sikh, ngôi đền dát vàng giữa hồ Amrit Sarovar do Guru Ram Das đào và Guru Arjan dựng, mở bốn cửa về bốn phương, nơi đặt kinh Guru Granth Sahib và bếp langar.
Ảnh: Bernard Gagnon, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Nơi Đức Phật giảng bài pháp đầu tiên sau khi thành đạo, một trong bốn thánh tích chính của Phật giáo, gần Varanasi bên sông Hằng. Khu di chỉ có tháp Dhamek, tháp Dharmarajika, trụ đá vua A Dục và tháp Chaukhandi, được ghi danh Di sản Thế giới UNESCO ngày 25 tháng 7 năm 2026.
Ảnh: Vinayaraj, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Quần thể đền Dravida thờ nữ thần Meenakshi, hóa thân của Parvati, và thần Sundareswarar, hình tướng của Shiva, giữa lòng thành cổ Madurai. Mười bốn tháp cổng gopuram phủ tượng màu, tháp nam cao nhất khoảng 52 mét, phần lớn công trình hiện nay dựng lại và mở rộng từ thế kỷ 16 tới 17.
Ảnh: SELVAKUMAR, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Thánh đường Jama (nơi cầu nguyện chung ngày thứ Sáu) do hoàng đế Mughal Shah Jahan cho dựng từ năm 1650 tới 1656 ở Old Delhi, đối diện Lal Qila, là một trong những thánh đường lớn nhất tiểu lục địa Ấn Độ. Ba mái vòm cẩm thạch trắng, hai tháp minaret cao 40 mét sọc sa thạch đỏ và cẩm thạch trắng, sân chứa được khoảng 25.000 tín đồ.
Ảnh: Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Ngôi đền Ấn Độ giáo linh thiêng bậc nhất thờ thần Shiva dưới danh hiệu Vishwanath hay Vishweshwara, nghĩa là Chúa tể Vũ trụ, tọa lạc bên bờ tây sông Hằng tại thành cổ Kashi (Varanasi, bang Uttar Pradesh). Là một trong mười hai thánh tích Jyotirlinga (cột ánh sáng vô tận của thần Shiva) được chép trong bộ kinh Skanda Purana, ngôi đền hiện hữu do Nữ hoàng xứ Indore là Maharani Ahilyabai Holkar tái thiết năm 1780 theo phong cách Nagara với ngọn tháp cao 15,5 mét, được Maharaja Ranjit Singh của Đế quốc Sikh hiến tặng khoảng một tấn vàng ròng để dát mái năm 1835 và nối thẳng ra bến sông Hằng qua hành lang Kashi Vishwanath Dham.
Ảnh: Gannu03, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Đại thánh địa hành hương hệ phái Vaishnavism thờ thần Vishnu trong hóa thân Chúa Venkateswara (còn gọi là Balaji hay Srinivasa, nghĩa là Đấng xóa bỏ tội lỗi), tọa lạc ở độ cao 853 mét trên đỉnh Venkatadri, ngọn đồi thứ bảy của dãy Seshachalam tại Tirupati, bang Andhra Pradesh. Được ca tụng trong sử thi Tamil cổ đại Silappathikaram và thánh thi của các vị thánh Alvar như một trong 108 thánh địa Divya Desam, quần thể kiến trúc Dravida này lưu giữ hơn 640 văn bia đá cùng 3.000 bản khắc đồng, nổi bật với mái vòm dát vàng Ananda Nilaya Divya Vimana thời Hoàng đế Krishnadevaraya thế kỷ 16, nghi thức hiến tóc cầu nguyện và bánh lễ Tirupati Laddu.
Ảnh: Nikhilb239, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Một trong tứ đại thánh địa hành hương tối cao của Ấn Độ giáo (Char Dham, đại diện cho phương Đông và thời đại Kali Yuga), tọa lạc bên bờ vịnh Bengal tại thành phố biển Puri, bang Odisha. Khởi dựng vào thế kỷ 12 bởi vua Anantavarman Chodaganga Deva của vương triều Đông Ganga và hoàn thiện năm 1174, quần thể kiến trúc Kalinga này nổi bật với ngọn đại tháp Rekha Deula cao 65 mét gắn bánh xe tám kim loại Nila Chakra, bộ tam tôn thần tượng (Jagannath, Balabhadra và Subhadra) tạc bằng thân gỗ neem thiêng được thay mới định kỳ trong đại lễ Nabakalebara, cùng đại lễ rước kiệu xe khổng lồ Ratha Yatra hàng năm.
Ảnh: Prachites, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Thánh địa đứng đầu trong mười hai thánh tích Jyotirlinga (Aadi Jyotirlinga, cột ánh sáng đầu tiên của thần Shiva), tọa lạc tại Prabhas Patan bên bờ biển Ả Rập và hợp lưu Triveni Sangam của ba dòng sông Kapila, Hiran, Saraswati thuộc bang Gujarat. Gắn với huyền thoại thần Mặt Trăng Soma dựng đền thờ thần Shiva để giải lời nguyền suy giảm ánh sáng và trải qua nhiều lần phế hưng dưới các triều đại Chaulukya (vua Bhima I, vua Kumarapala năm 1169) cùng Nữ hoàng Ahilyabai Holkar (1783), ngôi đại đền hiện hữu được kiến trúc sư Prabhashankar Sompura thiết kế lại theo phong cách Maru-Gurjara cao 47,2 mét (an vị năm 1951), nổi tiếng với trụ đá Baan Stambh chỉ đường thẳng tới Nam Cực không có dải đất nào chắn giữa.
Ảnh: B. SurajPatro1997, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Một trong năm tòa bảo tọa quyền lực tâm linh tối cao (Panj Takht) của đạo Sikh, tọa lạc tại thành phố thánh Anandpur Sahib dưới chân dãy đồi Shivalik gần bờ sông Sutlej thuộc bang Punjab. Trên nền thành phố Chakk Nanaki do vị Guru thứ chín là Guru Tegh Bahadur sáng lập năm 1665, chính tại đồi Keshgarh vào ngày lễ Vaisakhi năm 1699, vị Guru thứ mười là Guru Gobind Singh đã tuyển chọn Năm Người Yêu Dấu (Panj Pyare), cử hành lễ điểm đạo bằng nước cam lộ khuấy đao hai lưỡi (Amrit Sanchar) và khai sinh giáo đoàn hiệp sĩ Khalsa cùng năm biểu tượng đức tin (5 chữ K), nơi hiện vẫn lưu giữ thanh đao Khanda gốc năm 1699 và là trung tâm của đại hội võ thuật Hola Mohalla hàng năm.
Ảnh: Ms Sarah Welch, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Thánh địa hành hương linh thiêng bậc nhất của truyền thống Áo Trắng (Śvētāmbara) trong Kỳ Na giáo trên hai đỉnh núi đôi Shatrunjaya cao khoảng 600 mét tại thành phố Palitana (bang Gujarat), quy tụ khoảng 863 ngôi đền cẩm thạch trắng chia thành 9 pháo đài tường bao (Tunk) với hơn 27.000 pho tượng Jina kiến tạo từ thế kỷ 11 và đại trùng tu năm 1531. Trung tâm của quần thể là đền chính thờ Tổ sư thứ nhất Rishabhanatha (Adishwar), nơi người hành hương phải vượt hơn 3.500 bậc đá trong sự tịnh khẩu tuyệt đối và không một ai được phép lưu lại trên núi qua đêm vì ban đêm núi thiêng thuộc về chư thiên.
Ảnh: Bernard Gagnon, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Đại thánh địa của truyền thống Áo Trần (Digambara) trong Kỳ Na giáo tại thị trấn Shravanabelagola (huyện Hassan, bang Karnataka), nằm giữa hai ngọn đồi đá hoa cương Vindhyagiri và Chandragiri. Trên đỉnh đồi Vindhyagiri cao 1.020 mét so với mực nước biển là pho đại tượng nguyên khối tạc từ một tảng đá hoa cương xám trắng duy nhất cao 17,4 mét (57 feet) thể hiện tôn giả Bahubali đứng thiền định trong tư thế Kayotsarga, do tướng quân kiêm học giả Chavundaraya của vương triều Tây Ganga cung hiến khoảng năm 981 và là tâm điểm của đại lễ tắm tượng Mahamastakabhisheka cử hành 12 năm một lần.
Ảnh: Rohit14400, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Thánh địa hành hương Hồi giáo Sufi linh thiêng bậc nhất tiểu lục địa Ấn Độ dưới chân đồi Taragarh tại thành phố Ajmer (bang Rajasthan), là lăng mộ (Dargah) của đại thánh sư Khwaja Moinuddin Chishti (1143 tới 1236, tôn hiệu Gharib Nawaz, tức Đấng che chở người nghèo), người khai sáng dòng tu huyền môn Chishtiyya tại Nam Á. Khởi dựng sau năm 1236, xây mái vòm năm 1464 thời Sultan Ghiyasuddin Khalji và được các hoàng đế Mughal Akbar, Jahangir cùng Shah Jahan mở rộng với thánh đường cẩm thạch trắng Shahjahani Masjid (1638) và hai vạc đồng khổng lồ (Deg) nấu hàng tấn cơm ngọt phát chẩn mỗi ngày.
Ảnh: Shahnoor Habib Munmun, CC BY 3.0, Wikimedia Commons
Thánh địa hành hương Công giáo trọng yếu bậc nhất Ấn Độ và châu Á tại cố đô Old Goa (bang Goa), khởi công ngày 24 tháng 11 năm 1594 bởi Dòng Tên và được Tổng giám mục Dom Fr. Aleixo de Menezes cung hiến ngày 15 tháng 5 năm 1605 dâng kính Chúa Giêsu Nhân Lành. Kiệt tác kiến trúc Baroque Bồ Đào Nha bằng đá ong đỏ và đá bazan đen này lưu giữ thi hài không mục nát của Thánh Phanxicô Xaviê (1506 tới 1552) trong quan tài bạc năm 1637 đặt trên lăng đá cẩm thạch Florentine do Đại công tước Cosimo III de' Medici hiến tặng năm 1698, được sắc phong Tiểu Vương cung thánh đường năm 1946 và ghi danh Di sản Thế giới UNESCO năm 1986.
Ảnh: iMahesh, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Trung tâm hành hương Đức Mẹ lớn nhất Ấn Độ (được mệnh danh là Lộ Đức của phương Đông) bên bờ vịnh Bengal tại thị trấn Velankanni (huyện Nagapattinam, bang Tamil Nadu), dâng kính Đức Mẹ Sức Khỏe (Arokiya Matha). Khởi nguồn từ ba phép lạ truyền thống vào thế kỷ 16 và 17, được các thủy thủ Bồ Đào Nha xây dựng bằng gạch và ốp sứ xanh trắng Trung Hoa quanh bàn thờ, mở rộng theo kiến trúc Gothic trắng muốt, được Giáo hoàng Gioan XXIII sắc phong Tiểu Vương cung thánh đường ngày 3 tháng 11 năm 1962 và nổi tiếng với đại lễ 11 ngày từ 29 tháng 8 tới 8 tháng 9 hàng năm.
Ảnh: Rejoy2003, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Trung tâm hành hương tối cao của Giáo hội Chính Thống giáo Syria Malankara trên cù lao Parumala bên dòng sông Pamba thuộc bang Kerala, nơi tu hành, viên tịch và an táng của Thánh Geevarghese Mar Gregorios (Parumala Thirumeni, 1848 tới 1902), vị thánh đầu tiên của Ấn Độ được Giáo hội Malankara tuyên phong năm 1947. Khởi nguồn từ chủng viện thế kỷ 19 và nhà thờ cung hiến năm 1895, quần thể được kiến trúc sư Charles Correa tái thiết từ năm 1995 tới 2000 với mặt bằng tròn đường kính 39 mét dung hợp kiến trúc bản địa Kerala cùng truyền thống phụng vụ Đông phương Syriac.
Ảnh: Joe Ravi, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Nhà thờ chính tòa Anh giáo đầu tiên tại châu Á và là nhà thờ chính tòa đầu tiên được xây dựng ở lãnh thổ hải ngoại của Anh quốc (nay thuộc Giáo hội Bắc Ấn Độ), tọa lạc tại khu công viên Maidan trung tâm thành phố Kolkata. Do Giám mục Daniel Wilson khởi xướng và kỹ sư quân sự William Nairn Forbes thiết kế theo phong cách Indo-Gothic từ năm 1839 tới 1847, công trình dài 75 mét nổi bật với mái vòm giàn sắt không cột giữa, ngọn tháp trung tâm năm 1938 mô phỏng Nhà thờ chính tòa Canterbury và cửa sổ kính màu phía tây năm 1880 của Ngài Edward Burne-Jones.
Ảnh: Ankitesh Jha, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Thánh địa tối cao và linh thiêng bậc nhất của cộng đồng Bái Hỏa giáo Parsi (Zoroastrianism) trên toàn thế giới tại thị trấn ven biển Udvada (bang Gujarat), nơi tôn trí ngọn Thánh Hỏa cấp cao nhất Iranshah (Vua của Iran). Được thánh hiến tại Sanjan năm 721 sau Công nguyên từ 16 nguồn lửa khác nhau kèm pháp cụ mang từ Khorasan và cháy liên tục suốt gần 1.300 năm qua sáu chặng di tản lịch sử, ngọn lửa thiêng an vị vĩnh viễn tại Udvada từ ngày 28 tháng 10 năm 1742 trong ngôi đền hiện hữu do bà Motlibai Wadia tái thiết năm 1894.
Ảnh: Author: Zarin Amrolia Photographer: Divya Cowasji Publisher: Shapoorji Pallonji And Company Pvt Ltd., CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Hội đường Do Thái cổ nhất đang hoạt động trong khối Thịnh vượng chung và toàn Nam Á, được cộng đồng Do Thái Cochin cùng di dân Sephardic xây dựng năm 1568 tại khu phố cổ Mattancherry (thành phố Kochi, bang Kerala) trên đất do Quốc vương Cochin Rama Varma ban tặng sát cạnh đền hoàng gia. Tái thiết năm 1664 dưới thời Hà Lan, công trình nổi tiếng với hơn 1.100 viên gạch sứ xanh trắng Quảng Đông vẽ tay năm 1762, tháp đồng hồ năm 1760 khắc bốn hệ chữ số và các bản khắc lá đồng thế kỷ 10 của vua Bhaskara Ravi Varman I lưu giữ trong Hòm Giao Ước.
Ảnh: jeem from Saint Louis, United States, CC BY 2.5, Wikimedia Commons
Đền thờ chính (Mashriqu'l-Adhkār) của tôn giáo Bahá'í tại khu đồi Bahapur (thủ đô New Delhi), được kiến trúc sư người Iran gốc Canada Fariborz Sahba thiết kế theo hình tượng đóa hoa sen trắng đang hé nở và khánh thành ngày 24 tháng 12 năm 1986. Công trình gồm 27 cánh sen bê tông cốt thép ốp đá cẩm thạch trắng núi Penteli (Hy Lạp) xếp thành 3 vòng (mỗi vòng 9 cánh mở ra 9 cửa vào đại sảnh cao 34,27 mét, đường kính 70 mét) bao quanh bởi 9 hồ nước làm mát tự nhiên, mở cửa đón tín đồ thuộc mọi tôn giáo vào cầu nguyện trong tĩnh lặng mà không đặt bất kỳ pho tượng hay bàn thờ nào bên trong.
Ảnh: Vandelizer, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
Trung tâm tâm linh tối cao của Phật giáo Tây Tạng tại Ấn Độ và thế giới hải ngoại, tọa lạc ở độ cao 1.770 mét dưới chân dãy núi tuyết Dhauladhar tại McLeod Ganj (Thượng Dharamsala, bang Himachal Pradesh). Quần thể Thekchen Chöling thiết lập từ năm 1960 với chánh điện Tsuglagkhang hoàn thành năm 1969 tôn trí ba pho đại tượng đồng mạ vàng (Đức Phật Thích Ca Mâu Ni cao hơn 3 mét, Quán Thế Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn và Tổ sư Liên Hoa Sinh), kết hợp cùng Tu viện Namgyal (khởi lập từ thế kỷ 16), Đền Thời Luân Kim Cương (1992) và vòng đường kinh hành Kora rợp cờ Lungta.
Ảnh: Adam Jones from Kelowna, BC, Canada, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons
Ba mươi thạch quật tự viện đục nguyên khối vào vách đá bazan hình móng ngựa cao 76 mét ôm quanh dòng sông Waghora, nơi lưu giữ kho tàng bích họa và điêu khắc Phật giáo cổ đại rực rỡ bậc nhất của nền văn minh Ấn Độ.
Ảnh: Dey.sandip, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Ba mươi tư thạch quật trải dài hơn hai cây số dọc vách núi bazan Charanandri nơi Phật giáo, Ấn Độ giáo và Kỳ Na giáo cùng hiện diện, hội tụ tại ngôi đại đền đá nguyên khối Kailasa đục thẳng từ đỉnh núi xuống để mô phỏng cõi Ngân Sơn của Thần Shiva.
Ảnh: Rohit Sharma, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Thánh địa đền hang Ấn Độ giáo thờ Thần Shiva cùng dấu tích bảo tháp Phật giáo cổ trên hòn đảo Gharapuri giữa vịnh cảng Mumbai, nổi danh toàn cầu với kiệt tác điêu khắc đá Thần Shiva Ba Mặt cao 6,1 mét.
Ảnh: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Tuyệt tác đỉnh cao của kiến trúc đá Kalinga bên bờ vịnh Bengal, được kiến tạo năm 1250 như cỗ xe ngựa thiên giới khổng lồ của Thần Mặt Trời Surya lăn trên 24 bánh xe đá chạm trổ tinh xảo và kéo bởi 7 chiến mã phi nước đại.
Ảnh: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Kinh đô tôn giáo bằng đá sa thạch của vương triều Chandela vùng Bundelkhand (950 đến 1050 SCN), nơi những ngọn tháp Nagara vươn lên như dãy núi thiêng Kailash và hàng ngàn pho tượng sống động tôn vinh trọn vẹn bốn mục tiêu nhân sinh.
Ảnh: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Quần thể bảo tháp, trụ đá và tịnh xá Phật giáo cổ xưa nhất còn bảo tồn nguyên vẹn tại Ấn Độ, do Đại đế Ashoka khởi dựng trên đồi đá Sanchi vào thế kỷ 3 TCN để tôn trí xá lợi Đức Phật và hai đại đệ tử Xá Lợi Phất, Mục Kiền Liên.
Ảnh: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Đỉnh cao kiến trúc đá hoa cương thời đế chế Chola bên bờ nam sông Kaveri, nơi ngọn bảo tháp Srivimana mười ba tầng vươn cao 66 mét suốt hơn một thiên niên kỷ.
Ảnh: Original: Rainer Halama Derivative work: UnpetitproleX, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Hải cảng cổ và phòng thí nghiệm kiến trúc đá vĩ đại của vương triều Pallava bên bờ vịnh Bengal, nơi những vách núi hoa cương nguyên khối hóa thân thành đền đài và sử thi.
Ảnh: Vyacheslav Argenberg, CC BY 4.0, Wikimedia Commons
Ngọn lửa tâm linh cháy sáng suốt mười ba thế kỷ giữa lòng cố đô đá Vijayanagara bên bờ sông Tungabhadra, nơi tháp cổng chín tầng đứng nhìn hàng nghìn đền đài cổ kính.
Ảnh: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Đại tự viện kiêm trường đại học nội trú quốc tế đầu tiên trong lịch sử nhân loại, nơi hội tụ trí tuệ Phật giáo Đại thừa và Kim Cương thừa suốt tám thế kỷ trên đất cổ Magadha.
Ảnh: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Thánh đường Hồi giáo và lăng mộ cẩm thạch trắng tinh khôi giữa lòng cố đô đá sa thạch đỏ Fatehpur Sikri, nơi Đại đế Akbar dựng cả một kinh thành để tạ ơn vị thánh ẩn tu dòng Sufi.
Ảnh: Sharvarism, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Thánh địa tổ tiên thiêng liêng nhất của vương triều Tai-Ahom dưới chân dãy núi Patkai xứ Assam, nơi những gò mộ bán cầu màu xanh lục bảo lưu giữ giấc ngủ ngàn thu của các vị vua Bầu Trời suốt sáu thế kỷ.
Ảnh: Dhruba Jyoti Deka, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Ngôi tự viện Phật giáo Việt Nam đầu tiên được kiến tạo trên đất Phật Ấn Độ tại thánh địa Bồ Đề Đạo Tràng, nơi mái đao cong cổ truyền và dáng hình Chùa Một Cột in bóng giữa quê hương Đức Phật Thích Ca.
Ảnh: Sumitsurai, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Ngôi đại tự Phật giáo Việt Nam tọa lạc bên thánh địa Vườn Lộc Uyển (Sarnath), nơi Đức Phật Thích Ca thuyết bài pháp đầu tiên và là mái nhà tu học của tăng ni, Phật tử Việt Nam tại cổ đô Varanasi.
Ảnh: InOutPeaceProject, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Ngôi đại tự Phật giáo uy nghiêm trên đại lộ dẫn vào Đền Đại Niết Bàn ở thánh địa Câu Thi Na, nơi kết tinh tâm nguyện hoằng pháp quốc tế của Trưởng lão Hòa thượng Thích Huyền Vi và Ni giới Việt Nam.
Ảnh: Gaurav Tiwari, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
Ngôi Ni viện Phật giáo Việt Nam đầu tiên trên đất cổ Tỳ Xá Ly, biểu tượng tri ân Thánh Tổ Ni Đại Ái Đạo Kiều Đàm Di, vị Tổ Mẫu khai mở con đường xuất gia cho nữ giới toàn cầu.
Ảnh: Sumitsurai, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Chưa có nơi nào khớp với bộ lọc này.
Thư viện này mở và không thu phí, làm tới đâu ghi công khai tới đó. Ba việc quý vị giúp được ngay:
Thư về thayungkhiem@gmail.com
Vì những thứ ấy đổi luôn. Một thư viện sai một lần về chuyện thực tế thì người đọc mất tin cả những phần còn lại. Trước khi đi, xin quý vị hỏi lại chính nơi ấy.
Từ Wikimedia Commons với giấy phép mở, mỗi tấm ghi rõ tên người chụp, hoặc do UK MASTER ACADEMY tự chụp. Không tấm nào được đăng nếu thiếu tên tác giả và tên giấy phép.
Bốn phép thử: đã được xếp hạng di tích, thuộc một đạo mà thư viện có viết, thế đất và hướng đọc được bằng con mắt phong thủy, và có ảnh giấy phép mở để dùng.
Thư viện mở từng nước một, nước nào nhiều người đọc thì đi trước, trong mỗi nước thì nơi nổi bật nhất đi trước. Nước còn mờ chỉ là chưa tới lượt. Quý vị muốn góp một nơi cho nước mình, xin nhắn qua trang Thầy Ưng Khiêm.
