Từ những con phố chợ chật người của khu Delhi Cũ (Old Delhi), quý vị ngẩng lên sẽ thấy một dãy bậc thềm sa thạch đỏ dốc lên rất rộng, trên đỉnh là một cổng lớn ba tầng. Leo hết bậc, qua cổng, mặt đất bỗng mở ra thành một sân vuông lát đá, giữa sân là bể nước nông để tẩy trần. Ở đầu kia sân, về phía tây, là gian cầu nguyện với ba mái vòm cẩm thạch trắng chóp vàng, kẹp giữa hai tháp minaret sọc đỏ trắng cao bốn mươi mét. Tiếng xe và tiếng rao dưới chân thềm lên tới đây chỉ còn như tiếng vọng.
Người Delhi gọi nơi này là Jama Masjid, thánh đường của buổi lễ chung ngày thứ Sáu. Tên do hoàng đế Mughal Shah Jahan đặt là Masjid-i Jahān-Numā, thánh đường soi chiếu thế gian, có người hiểu là thánh đường nhìn bao quát thế gian. Dựng từ năm 1650 tới năm 1656 trên một gò đá giữa kinh thành mới Shahjahanabad, đây là một trong những thánh đường lớn nhất tiểu lục địa Ấn Độ. Trong ngày lễ Eid, sân trong đón khoảng hai mươi lăm nghìn người cùng đứng thành hàng và cùng cúi mình về một hướng.
IÝ Nghĩa Của Một Thánh Đường Jama
Chữ masjid gốc Arab nghĩa là chỗ phủ phục, tức nơi cúi mình lễ nguyện. Chữ jama, hay jāmiʿ, nghĩa là quy tụ, gom lại. Một masjid jāmiʿ vì thế không chỉ là một thánh đường lớn, mà là thánh đường nơi cả cộng đồng quy về dự buổi lễ chung trưa thứ Sáu, có bài thuyết giảng. Ngày thứ Sáu trong tiếng Arab là jumuʿa, cùng gốc chữ ấy. Mỗi kinh thành Hồi Giáo thời trung đại thường có một thánh đường như vậy đứng ở trung tâm, bên cạnh cung vua và chợ lớn.
Khi Shah Jahan dời kinh đô về Delhi và dựng thành mới Shahjahanabad giữa thế kỷ 17, ông cho dựng thánh đường này làm thánh đường chung của cả kinh thành, cách hoàng thành Lal Qila (Thành Đỏ) chừng một nghìn thước Anh theo nhà sử học Rana Safvi. Ông cũng là người dựng lăng Taj Mahal ở Agra, và Britannica gọi ông là người bảo trợ lớn của kiến trúc Hồi Giáo. Thánh đường thuộc dòng Sunni, dòng của phần đông tín đồ Hồi Giáo ở Nam Á.
Quý vị muốn so với một thánh đường jama khác trong thư viện thì có thể xem Thánh đường Sultan ở Singapore, nơi hãng kiến trúc Swan và Maclaren khi dựng lại thánh đường còn mượn vòm củ hành của lối Mughal.
Nền của Islam là niềm tin vào một Thượng Đế duy nhất, không hình tướng, nên trong thánh đường không có tượng, không có tranh người hay vật, không có ban thờ và không có lễ vật. Trang trí chỉ gồm thư pháp và hoa văn. Người lễ nguyện đứng thành hàng ngang, vai kề vai, cùng quay về qibla, hướng Ngôi Đền Kaaba ở Mecca (Makkah). Lễ chung thứ Sáu gọi là Jumuʿa, có bài giảng từ bục minbar rồi cả hàng cùng lễ.
Thánh đường còn giữ một số di vật được tín đồ trân trọng, theo trang du lịch của Chính phủ Ấn Độ là một sợi tóc được kính là của Nhà Tiên tri Muhammad và một bản kinh Qur'an chép trên da hươu. Trong nếp Islam, những vật như thế được giữ để tưởng nhớ, không phải để thờ lạy hay cầu xin.
Chỗ hay hiểu lầm: Jama Masjid không phải tên riêng của một thánh đường. Đó là tên loại, chỉ thánh đường chung ngày thứ Sáu của một thành phố, nên khắp Ấn Độ có hàng trăm nơi mang tên Jama Masjid, ở Agra, Fatehpur Sikri, Mumbai và nhiều nơi khác. Tên riêng của thánh đường ở Delhi là Masjid-i Jahān-Numā. Người ta quen gọi nó là Jama Masjid, không kèm tên thành phố, chỉ vì nó lớn và nổi tiếng nhất trong số ấy.
IISáu Năm Dựng Thánh Đường Của Kinh Thành Mới
Lịch sử của Jama Masjid gắn liền với việc dựng kinh thành Shahjahanabad, và phần lớn thành tựu của nó nằm trong sáu năm xây dựng. Theo Archnet, công trình khởi từ năm 1650 và mất sáu năm, tốn chừng một triệu rupee thời ấy. Britannica và trang Incredible India của Chính phủ Ấn Độ cùng ghi 1650 tới 1656, và coi đây là công trình kiến trúc lớn cuối cùng của Shah Jahan.
- 1644Năm khởi công theo một nguồnTrang Delhi Tourism của chính quyền Delhi ghi thánh đường khởi công năm 1644. Các nguồn còn lại ghi 1650, xem hộp sử liệu dưới.
- 1650Đặt móng trên gò BhojlaTheo Rana Safvi, móng được đặt ngày 6 tháng 10 năm 1650 trên một gò đá gọi là Pahari Bhojla, cách hoàng thành chừng một nghìn thước Anh.
- 1650 tới 1656Sáu năm xây dựngIncredible India và Archnet ghi khoảng 5.000 thợ, Rana Safvi ghi 6.000. Chi phí khoảng một triệu rupee. Vật liệu chính là sa thạch đỏ và cẩm thạch trắng.
- 1656Khánh thànhTheo Rana Safvi, thánh đường được đưa vào dùng đúng ngày lễ Eid al-Fitr năm 1656, ngày mừng kết thúc tháng chay Ramadan.
- 1829Đặt đồng hồ mặt trờiRana Safvi ghi chiếc đồng hồ mặt trời ở góc đông nam sân thượng làm năm 1829, dùng để tính thời điểm các buổi lễ nguyện trong ngày.
- Hôm nayThánh đường đang hành lễThánh đường vẫn là nơi lễ nguyện năm buổi mỗi ngày và lễ chung thứ Sáu của cộng đồng Hồi Giáo Delhi Cũ, đông nhất vào tháng Ramadan và hai lễ Eid.
Có ba chỗ các nguồn ghi khác nhau, thư viện ghi cả hai bên. Năm khởi công: Britannica, Incredible India và Archnet ghi 1650, trang Delhi Tourism ghi 1644. Có thể năm 1644 là lúc có chủ trương hoặc chuẩn bị, nhưng chúng tôi không tìm được nguồn giải thích nên chỉ nêu cả hai. Số thợ: Incredible India và Archnet ghi khoảng 5.000, Rana Safvi ghi 6.000.
Thứ hạng về độ lớn: Britannica gọi đây là thánh đường lớn thứ hai tiểu lục địa Ấn Độ, Delhi Tourism gọi là thánh đường lớn nhất Ấn Độ, còn Incredible India chỉ nói là một trong những thánh đường lớn nhất. Cách đo độ lớn của thánh đường cũng khác nhau, có nguồn tính theo diện tích sân, có nguồn tính theo sức chứa, nên thư viện dùng cách nói một trong những thánh đường lớn nhất. Incredible India còn ghi công trình dùng hơn sáu triệu viên đá, trong đó có ba viên mang từ Mecca, điều mà chúng tôi chưa thấy nguồn khác nhắc tới.
IIIBa Vòm Trắng, Hai Minaret Và Một Sân Vuông Lớn
Jama Masjid là một mẫu mực của kiến trúc Mughal thời chín muồi: bố cục đối xứng tuyệt đối, sa thạch đỏ làm thân, cẩm thạch trắng làm điểm nhấn, vòm hình củ hành chóp vàng. Cả công trình đặt trên một nền cao. Theo Archnet, nền ấy cao chừng mười mét so với mặt phố, bao quanh là những bãi cỏ trống sâu khoảng ba mươi mét, nên từ xa thánh đường như nổi lên khỏi những mái nhà thấp của khu phố cũ. Ba mặt bắc, nam và đông mỗi mặt có một cổng lớn với bậc thềm dốc, mặt tây là gian cầu nguyện.
Ba cổng sa thạch đỏ ở mặt bắc, nam và đông. Theo Archnet, cổng đông cao ba tầng, hai cổng kia cao hai tầng. Rana Safvi ghi mỗi cổng có hơn ba mươi bậc. Cổng đông nhìn thẳng về phía hoàng thành.
Sân vuông mỗi cạnh chừng 115 mét theo Archnet, chứa khoảng 25.000 người. Giữa sân là bể nước chừng 17 mét nhân 15 mét, nơi tín đồ rửa tay, mặt, chân trước khi lễ.
Gian dài chừng 61 mét, sâu chừng 27 mét theo Archnet, mở ra sân bằng một dãy vòm cửa. Rana Safvi ghi trên mười một vòm có bảng cẩm thạch khắc thư pháp chữ đen, vòm giữa mang dòng Ya Hadi, Hỡi Đấng Dẫn Đường, một trong chín mươi chín danh xưng của Thượng Đế.
Hốc mihrab ở bức tường phía tây, bức tường qibla, ốp toàn cẩm thạch trắng. Bên cạnh là minbar ba bậc tạc từ một khối cẩm thạch nguyên, theo Archnet.
Hai tháp cao 40 mét ở hai góc trước gian cầu nguyện, thân sọc sa thạch đỏ xen cẩm thạch trắng. Archnet ghi mỗi tháp có 130 bậc xoắn lên tới đỉnh.
Sàn gian cầu nguyện lát cẩm thạch trắng, khảm viền thành từng ô hình tấm thảm cầu nguyện theo Archnet, mỗi ô là chỗ cho một người, để hàng lối tự thẳng mà không cần trải thảm.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Chiều cao minaret | 40 m | Archnet, bảng dữ kiện của thư viện |
| Cạnh sân trong | khoảng 115 m | Archnet |
| Gian cầu nguyện | khoảng 61 m nhân 27 m | Archnet |
| Độ cao nền so với phố | khoảng 10 m | Archnet |
| Sức chứa sân | khoảng 25.000 người | Incredible India |
| Số thợ | 5.000 hoặc 6.000 | Incredible India và Archnet ghi 5.000, Rana Safvi ghi 6.000 |
IVThế Đất Và Hướng
Trước khi đọc thế đất, xin nói rõ một điều: Islam không có phép phong thủy, và hướng của thánh đường này không do ai chọn theo la bàn hay tuổi người dựng. Mọi thánh đường đều theo một quy tắc duy nhất là hướng qibla, quay về Ngôi Đền Kaaba ở Mecca. Từ Delhi, Mecca nằm về phía tây, nên bức tường mihrab của Jama Masjid ở phía tây, và người lễ nguyện đứng trong sân quay mặt về phía ấy. Phần viết dưới đây là cách đọc riêng của thư viện theo con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, dành cho bạn đọc muốn có chỗ đối chiếu, không phải điều chép trong tư liệu của thánh đường hay của người Mughal.
Điều nổi bật nhất là chỗ cao. Thánh đường không đặt trên đất bằng mà trên gò đá Bhojla, nền đắp thêm cao chừng mười mét so với phố. Người Việt xưa gọi thế này là đất gò giữa đồng, một khối nổi lên giữa vùng thấp, chỗ tụ mà không bị nước úng. Tên Jahān-Numā, soi chiếu thế gian, vô tình hợp với thế ấy: đứng trên thềm cao thì nhìn được cả kinh thành.
Về tọa và hướng, gian cầu nguyện nằm ở phía tây làm lưng, ba cổng mở ra ba phía còn lại, cổng lớn nhất nhìn về phía đông. Theo lối Việt thì đây là thế tọa tây hướng đông. Trước mặt là hoàng thành, xa hơn nữa là sông Yamuna chảy dọc phía đông kinh thành cũ. Lối cổ truyền chuộng nhà có nước lớn ở trước mặt, gọi là thủy chầu, và ở đây nước ấy nằm đúng phương cổng lớn nhìn ra, dù người dựng chỉ theo qibla mà thôi.
Về minh đường, cái sân vuông rộng lát đá với bể nước ở giữa đọc theo lối cũ là một minh đường có tụ thủy, nước đọng ở tâm sân trước mặt chính điện. Nhiều đình chùa Việt cũng đào ao trước sân vì lẽ tương tự. Bể nước của Jama Masjid thì có công năng rõ ràng là để tín đồ tẩy trần trước khi lễ, hai bên chỉ giống nhau ở dáng hình.
Cuối cùng là hình thể. Ba vòm tròn trắng thuộc dáng Kim, hai minaret thẳng đứng thuộc dáng Mộc, đứng kèm hai bên như hai trụ giữ. Sách cũ gọi hai ngọn cao kèm một khối chính là thế song trụ. Xin nhắc lại rằng cặp minaret là quy ước lâu đời của kiến trúc Mughal, có trước và không liên quan tới cách đọc này.
VLễ Trong Ngày, Trong Tuần Và Theo Lịch Hijri
Nhịp sống của thánh đường có ba lớp: năm buổi lễ nguyện mỗi ngày, lễ chung trưa thứ Sáu, và các dịp lễ lớn trong năm tính theo lịch Hijri, lịch mặt trăng của Islam. Năm Hijri ngắn hơn năm dương lịch chừng mười một ngày, nên tháng Ramadan và hai lễ Eid mỗi năm lại sớm hơn một chút so với năm trước, lần lượt đi qua đủ các mùa. Bài chỉ ghi ngày theo lịch, không ghi giờ giấc.
| Lễ | Theo lịch nào | Nội dung |
|---|---|---|
| Năm buổi lễ nguyện | Hằng ngày, theo vị trí mặt trời | Rạng đông, trưa, chiều, hoàng hôn và tối. Đồng hồ mặt trời trên sân thượng từng dùng để định các buổi ấy. |
| Lễ Jumuʿa | Thứ Sáu hằng tuần | Lễ chung có bài thuyết giảng, lý do thánh đường được dựng. Sân và gian cầu nguyện đông nhất trong tuần. |
| Tháng Ramadan | Lịch Hijri, tháng thứ chín | Tháng nhịn chay từ rạng đông tới hoàng hôn. Chiều tối tín đồ tụ về sân để xả chay và lễ nguyện thêm. |
| Eid al-Fitr | Lịch Hijri, ngày 1 tháng Shawwal | Lễ mừng kết thúc tháng chay, cũng là ngày thánh đường được khánh thành năm 1656. Sân trong kín người dự lễ nguyện buổi sáng. |
| Eid al-Adha | Lịch Hijri, ngày 10 tháng Dhu al-Hijja | Lễ hiến sinh, trùng mùa hành hương Mecca. Sau lễ nguyện chung là nghi thức xẻ thịt gia súc chia cho người thiếu thốn. |
Ngày thường, thánh đường vừa là nơi lễ vừa là chỗ dân khu phố cũ ngồi nghỉ trên bậc thềm, đọc kinh trong bóng mát hành lang. Thư viện không tìm được nguồn về sinh hoạt của người Việt tại đây nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Jama Masjid, Meena Bazaar, Chandni Chowk, Old Delhi, Delhi 110006, India
- Đường tới
- Thánh đường nằm ở khu Delhi Cũ, cạnh chợ Meena Bazaar và phố Chandni Chowk, đối diện hoàng thành Lal Qila. Ga tàu điện ngầm Jama Masjid của Delhi ở ngay gần cổng.
- Toạ độ
- 28.6507, 77.2334
Đây là nơi đang hành lễ, lệ của thánh đường là lệ phải theo. Bỏ giày trước khi bước lên sân. Ăn mặc kín đáo, nam mặc quần dài, nữ kín tay chân và trùm tóc, thánh đường có áo choàng cho khách chưa đủ kín. Không đi cắt ngang trước mặt người đang lễ nguyện, không chụp ảnh người đang hành lễ. Trong buổi lễ chung thứ Sáu và những ngày Eid, khách ngoài đạo xin đợi lễ xong mới vào xem.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Thánh đường Jama Masjid, Delhi
Contribute photos, information or video for Jama Masjid, DelhiThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
jama masjid delhi xây năm nào
Theo Britannica, Incredible India và Archnet, thánh đường xây từ năm 1650 tới năm 1656 dưới triều hoàng đế Mughal Shah Jahan, người cũng dựng lăng Taj Mahal. Trang Delhi Tourism lại ghi khởi công năm 1644, nên hai nguồn vênh nhau về năm bắt đầu. Theo Rana Safvi, thánh đường được đưa vào dùng đúng ngày lễ Eid al-Fitr năm 1656.
jama masjid có phải thánh đường lớn nhất ấn độ không
Các nguồn ghi khác nhau. Delhi Tourism gọi đây là thánh đường lớn nhất Ấn Độ, Britannica gọi là lớn thứ hai tiểu lục địa Ấn Độ, Incredible India chỉ nói là một trong những thánh đường lớn nhất. Sân trong chứa khoảng 25.000 người, mỗi cạnh chừng 115 mét, hai minaret cao 40 mét.
jama masjid nghĩa là gì
Jama hay jāmiʿ nghĩa là quy tụ. Jama Masjid là thánh đường chung nơi cả cộng đồng tụ về dự lễ trưa thứ Sáu có thuyết giảng, nên nhiều thành phố Ấn Độ có Jama Masjid riêng. Tên riêng của thánh đường ở Delhi là Masjid-i Jahān-Numā, nghĩa là thánh đường soi chiếu thế gian.
jama masjid delhi giữ di vật gì
Theo trang Incredible India của Chính phủ Ấn Độ, thánh đường giữ một sợi tóc được kính là của Nhà Tiên tri Muhammad và một bản kinh Qur'an chép trên da hươu. Trong nếp Islam, các di vật ấy được trân trọng để tưởng nhớ, không phải để thờ lạy, vì Islam không thờ hình tượng hay vật nào.
jama masjid delhi quay về hướng nào
Gian cầu nguyện nằm ở phía tây, bức tường mihrab quay về Mecca theo hướng qibla, từ Delhi là phía tây. Người lễ nguyện đứng trong sân và trong gian nhìn về hướng ấy, còn cổng lớn mở về phía đông nhìn sang hoàng thành. Islam không dạy phong thủy, hướng chỉ do qibla định.