Từ đầu phố Bussorah nhìn vào, quý vị thấy con phố đi bộ lát gạch, hai bên là nhà phố hai tầng sơn màu sáng, và ở cuối phố, đóng khung đúng trục nhìn, là một khối nhà tường kem, cửa vòm nhọn, trên nóc hai vòm lớn hình củ hành dát vàng. Bốn góc nhà là bốn tháp nhỏ nhọn. Cả con phố dường như được kẻ ra chỉ để dẫn mắt người tới cái vòm ấy.
Tới gần, nếu quý vị ngước lên chỗ chân vòm, sẽ thấy một vành đen chạy quanh, nhìn kỹ hoá ra là hàng nghìn đáy chai thuỷ tinh xếp sát nhau. Đó là phần đóng góp của những người nghèo trong cộng đồng vào thánh đường một trăm năm trước, và nó là chi tiết được nhắc tới nhiều nhất về nơi này. Bên trong, gian hành lễ rộng, không tượng, không tranh, một hốc tường lõm ở bức tường phía Mecca, và người ta đứng thành hàng ngang. Cả toà nhà xoay lệch khỏi lưới phố để hàng người ấy quay đúng về một hướng.
IMasjid Sultan Và Cộng Đồng Hồi Giáo Singapore
Tên đầy đủ là Masjid Sultan, tiếng Anh gọi Sultan Mosque, tiếng Việt quen dịch là thánh đường Sultan. Chữ masjid gốc Arab nghĩa là chỗ phủ phục, tức nơi cúi mình lễ nguyện, không phải chùa, không phải đền và không phải nhà thờ. Chữ Sultan chỉ Sultan Hussein Shah của Johor, người ký hiệp ước với Stamford Raffles năm 1819 để lập thương cảng Singapore, và dinh của ông nằm ngay cạnh thánh đường. Vì thế đây là thánh đường hoàng gia, dựng cho triều đình và cho khu định cư Malay quanh dinh.
Thánh đường nằm ở Kampong Glam, khu được dành cho Sultan cùng cộng đồng Malay, Arab và Bugis từ quy hoạch đầu tiên của thị trấn thuộc địa. Cộng đồng Hồi Giáo Singapore hôm nay gồm người Malay là đông nhất, cùng người gốc Ấn, gốc Arab và một số cộng đồng khác, phần lớn theo môn phái Shafi'i của dòng Sunni, cùng môn phái với người Chăm Islam ở An Giang.
Nền tảng của Islam là tawhid, niềm tin vào một Đấng duy nhất, không hình tướng và không thể vẽ ra. Vì thế trong thánh đường không có tượng, không có tranh người hay vật, không có ban thờ và không có lễ vật dâng cúng, trang trí chỉ gồm thư pháp Arab và hoa văn hình học. Năm cột trụ của tín đồ là tuyên xưng đức tin, lễ nguyện năm lần mỗi ngày, nhịn chay tháng Ramadan, bố thí và hành hương Mecca khi đủ sức. Người dẫn lễ gọi là imam, không phải chức thụ phong theo lối tu sĩ.
Một thánh đường lớn của cả cộng đồng, nơi có bài thuyết giảng ngày thứ Sáu, tiếng Arab gọi là masjid jami. Thánh đường Sultan là nơi như vậy, và với sức chứa tới 5.000 người trong gian hành lễ, theo trang chính thức, nó là nơi cả cộng đồng tụ về trong những ngày lễ lớn.
Chỗ hay hiểu lầm: hai vòm vàng trên nóc không phải chỗ thờ và không có gì bên trong cần chiêm bái. Trong kiến trúc Islam, vòm là cách làm mái cho một gian rộng không cột và là dấu hiệu nhận ra thánh đường từ xa, không mang nghĩa thờ tự. Cũng vì vậy mà vòm bên phải và vòm bên trái của thánh đường này không cùng che một thứ: theo bách khoa thư tiếng Anh, một vòm ở trên lối vào gian hành lễ chính, vòm kia ở trên một khu mộ riêng. Người ta tới đây không phải để lễ cái vòm, mà để đứng vào hàng dưới mái ấy.
IIHai Lần Dựng Trên Một Chỗ Đất
Lịch sử của thánh đường gồm hai công trình nối nhau trên cùng một chỗ: ngôi nhà một tầng dựng năm 1824 cho triều đình Sultan, và toà nhà hai vòm hôm nay dựng từ 1928 để thay ngôi cũ đã chật. Cái còn lại qua hai lần là chỗ đứng và hướng.
- 1824Dựng thánh đường đầu tiênSultan Hussein Shah cho dựng thánh đường cạnh dinh của mình. Công ty Đông Ấn Anh, qua Raffles, góp 3.000 đồng Tây Ban Nha vào quỹ xây dựng, theo Cục Di sản Quốc gia Singapore.
- 1826Hoàn thành ngôi nhà một tầngNgôi thánh đường đầu tiên hoàn thành, là nhà một tầng, theo Singapore Infopedia. Không còn dấu vết công trình này.
- 1879Đóng góp của hậu duệ SultanTunku Alam Sultan Alauddin Alam Shah và Tunku Aleem góp của cải cho thánh đường, một uỷ ban năm người được lập để trông coi, tới 1914 thay bằng hội đồng mười hai người quản trị.
- 1924Quyết định xây lạiHội đồng quản trị chấp thuận xây thánh đường mới lớn hơn, chi phí dự tính 200.000 đô la khi ấy. Thiết kế giao cho Denis Santry của hãng Swan và Maclaren.
- 1928 tới 1932Xây toà nhà hiện nayKhởi công 1928. Infopedia ghi lễ mở cửa ngày 27 tháng 12 năm 1929 khi mới xong hai phần ba, Cục Di sản ghi hoàn thành ngày 26 tháng 2 năm 1932.
- 1968Sửa lớn lần đầuĐợt sửa chữa tốn 145.000 đô la Singapore, trong đó khoảng 37.000 do Quốc vương Faisal của Saudi Arabia tặng, theo Infopedia.
- 1975Di tích quốc giaĐược công bố là di tích quốc gia Singapore ngày 8 tháng 3 năm 1975.
- 1993Khu nhà phụKhu nhà phụ 4,2 triệu đô la Singapore xây cùng lối kiến trúc mở cửa tháng 7 năm 1993. Infopedia ghi ngày 10, bách khoa thư tiếng Anh ghi ngày 8.
Hai chỗ nguồn vênh nhau, xin ghi cả hai bên. Về năm hoàn thành toà nhà hiện nay: Infopedia ghi lễ mở cửa ngày 27 tháng 12 năm 1929 lúc công trình mới xong hai phần ba và hoàn tất năm 1932, còn Cục Di sản ghi thẳng ngày hoàn thành 26 tháng 2 năm 1932. Hai cách ghi thực ra không mâu thuẫn, chỉ là một bên tính từ ngày mở cửa, một bên tính từ ngày xong hẳn. Về ngày mở cửa khu phụ 1993: ngày 8 hay ngày 10 tháng 7, đã nêu ở mốc trên. Đợt trùng tu gần nhất, theo Infopedia, tiến hành từ 2014 với chi phí 3,65 triệu đô la Singapore.
Một điều đáng nói về cách dựng: theo Cục Di sản, hội đồng quản trị năm 1924 gồm đại diện của nhiều nhóm trong cộng đồng Hồi Giáo Singapore, và tiền xây được quyên từ cả cộng đồng chứ không chỉ từ triều đình. Vành đáy chai trên chân vòm là dấu tích của cách quyên góp ấy.
IIIHai Vòm Vàng, Bốn Tháp Và Vành Đáy Chai
Cục Di sản Quốc gia xếp công trình vào lối Indo Saracenic, lối kiến trúc do các kiến trúc sư Anh ở Ấn Độ đặt ra cuối thế kỷ 19, lấy vòm củ hành, cửa vòm nhọn và tháp nhỏ của kiến trúc Mughal ghép lên bố cục và kỹ thuật xây châu Âu. Kiến trúc sư Denis Santry thuộc hãng Swan và Maclaren, hãng thiết kế nhiều toà nhà thuộc địa ở Singapore, và ông không phải người Hồi Giáo. Toà nhà vì thế là một công trình Islam do một người ngoài đạo vẽ, theo yêu cầu và với tiền của cộng đồng.
Hai vòm lớn hình củ hành dát vàng, thuật ngữ kiến trúc gọi là vòm ogee. Theo bách khoa thư tiếng Anh, một vòm che lối vào gian hành lễ chính, vòm kia che một khu mộ riêng. Đây là hình ảnh nhận diện của cả khu Kampong Glam.
Chân mỗi vòm có một vành đen làm bằng đáy chai thuỷ tinh xếp sát nhau. Cục Di sản ghi số chai này do những người nghèo trong cộng đồng góp và tặng, để ai không có tiền cũng có phần trong thánh đường.
Bốn tháp nhỏ ở bốn góc, đỉnh tháp có vòm nhỏ dát vàng. Đây là các minaret, chỗ xướng lời gọi lễ, ngày nay đặt loa. Bách khoa thư tiếng Anh ghi mỗi tháp cao tám tầng.
Gian rộng không tượng, không ban thờ, theo trang chính thức chứa được tới 5.000 người. Tường và cửa vòm nhọn, sàn trải thảm kẻ hàng để người lễ đứng thẳng hàng.
Hốc tường lõm ở bức tường quay về Mecca là mihrab, chỉ hướng qibla, không có vật thờ. Cạnh mihrab là mimbar, bục giảng có bậc, dùng cho bài thuyết giảng lễ thứ Sáu.
Khu phụ mở cửa năm 1993, xây cùng lối kiến trúc với toà chính, dùng cho việc học, họp và các sinh hoạt cộng đồng của thánh đường.
Người quen đi đình chùa Việt sẽ thấy hai điều khác. Thứ nhất, ở đây không có trục dọc nhiều lớp: qua sân, rửa nước, vào một gian duy nhất, và trong gian ấy mọi người đứng thành hàng ngang bằng vai nhau. Thứ hai, chi tiết được cộng đồng nhắc tới nhiều nhất không phải cái gì quý mà là những đáy chai. Trong một công trình dựng để thờ Đấng không hình tướng, cái được ghi nhớ là sự góp phần của con người.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này cần rào trước cho rõ. Islam không dạy phong thuỷ. Hướng của một thánh đường được định bằng một quy tắc duy nhất và tuyệt đối: hướng qibla, tức hướng về Ngôi Đền Kaaba ở Mecca, tính theo đường ngắn nhất trên mặt cầu Trái Đất. Từ Singapore, hướng ấy rơi về phía tây chếch lên bắc. Bách khoa thư tiếng Anh ghi rõ rằng khuôn viên thánh đường được đặt lệch khỏi lưới phố để quay về Mecca. Không có la bàn phong thuỷ, không có tuổi người lập, không có cung mệnh nào tham gia vào việc chọn hướng ấy.
Những gì viết dưới đây hoàn toàn là cách đọc theo lối cổ truyền của người Việt, do thư viện đưa ra làm chỗ đối chiếu cho bạn đọc quen lối ấy, không phải điều chép trong tư liệu của thánh đường hay của Cục Di sản.
Điều đáng đọc trước nhất ở nơi này là cái lệch nhìn thấy được. Kampong Glam được quy hoạch theo lưới phố vuông của thị trấn thuộc địa, còn thánh đường thì xoay theo qibla, nên đứng ở góc phố quý vị thấy toà nhà không song song với các nhà chung quanh. Phong thuỷ cổ truyền định hướng nhà theo thế đất, dòng nước và tuổi người ở, mỗi nhà một hướng khác nhau. Islam làm ngược lại: mọi thánh đường trên mặt đất đều quay về cùng một điểm, hướng không phụ thuộc mảnh đất. Đọc bằng con mắt cũ thì đây là hệ lấy tâm ngoài, điểm quy chiếu nằm cách xa hàng nghìn dặm. Phép cổ truyền không có khái niệm nào tương đương, và cái lệch của toà nhà so với lưới phố chính là chỗ hai lối lý luận tách nhau ra ngay trên mặt đất.
Về thế phố, thánh đường đứng cuối phố Bussorah, con phố đi bộ chạy thẳng vào mặt tiền. Trong phép cũ, một con đường đâm thẳng vào cửa gọi là lộ xung, thường bị coi là kỵ với nhà ở, vì khí theo đường đổ thẳng vào không có gì cản. Nhưng cũng trong phép cũ, với công trình công cộng lớn như đình, đền, cung điện thì trục thẳng ấy lại là thần đạo, con đường dẫn mắt và dẫn người về một tâm điểm, và người ta cố ý làm cho nó thẳng. Phố Bussorah đọc theo lối sau thì đúng hơn: cả con phố là một minh đường dài, hai dãy nhà phố hai bên là hai tay long hổ thấp ôm lấy, và khối nhà hai vòm ở cuối là chủ. Đây là cách người Việt cũ xếp một đền lớn, tuy ở đây nó hình thành từ quy hoạch thuộc địa và từ việc mở phố đi bộ về sau, không phải từ phép xem đất.
Về thế đất, Kampong Glam là dải đất thấp ven bờ biển cũ và cửa sông Rochor, đất bồi, không có gò cao. Trong phép xem đất đồng bằng, nơi không có núi thì nước thay chỗ cho núi. Sông và biển ở đây nay đã bị đẩy xa bởi các đợt lấn biển, nên chỗ tựa theo lối cũ chỉ còn là khối nhà cao của phố xá mới mọc lên quanh khu. Con mắt cũ đọc thánh đường như một khối thấp và rộng nằm giữa vòng nhà cao, được che chắn nhưng cũng bị lấn, và cái giữ cho nó khỏi chìm là hai vòm vàng nhô lên trên mọi mái chung quanh.
Về hình thể, vòm củ hành thuộc dáng cong tròn, hành Kim trong ngũ hành hình thể, sắc vàng cũng thuộc Kim, bốn tháp góc là bốn nét đứng thuộc Mộc. Hai khối Kim ở giữa được bốn nét Mộc vây quanh, sách cũ gọi là tứ trụ chầu tâm. Xin nhắc lại rằng vòm và tháp là quy ước lâu đời của kiến trúc Islam, có trước và độc lập với mọi cách đọc này.
VLễ Trong Ngày, Trong Tuần Và Trong Năm
Nhịp của thánh đường chia ba lớp: lễ nguyện năm lần mỗi ngày, lễ tập thể ngày thứ Sáu, và các kỳ lễ trong năm tính theo lịch Hijri, lịch mặt trăng của Islam. Lịch này ngắn hơn năm dương lịch chừng mười một ngày nên các kỳ lễ dịch dần qua các mùa, không đứng yên như hội hè theo âm lịch của người Việt. Ở Singapore, hai ngày lễ Hari Raya Puasa và Hari Raya Haji là ngày nghỉ chung của cả nước.
| Lễ | Theo lịch nào | Nội dung |
|---|---|---|
| Năm lần lễ nguyện | Mỗi ngày, theo vị trí mặt trời | Năm buổi chia theo rạng đông, trưa, chiều, hoàng hôn và tối. Trước mỗi buổi phải làm phép tẩy trần bằng nước. |
| Lễ Jumu'ah | Thứ Sáu hằng tuần | Buổi lễ trọng nhất trong tuần, có bài thuyết giảng đọc từ mimbar rồi cả hàng cùng lễ. Đây là lúc gian hành lễ đông nhất. |
| Tháng Ramadan | Lịch Hijri, tháng thứ chín | Tháng nhịn chay từ rạng đông tới khi mặt trời lặn. Các phố quanh thánh đường mở chợ đêm Ramadan, người tới thánh đường xả chay và lễ nguyện thêm buổi tối. |
| Hari Raya Puasa | Lịch Hijri, mùng 1 tháng Shawwal | Tên quốc tế là Eid al Fitr, lễ mừng kết thúc tháng nhịn chay. Cả cộng đồng tới thánh đường lễ nguyện buổi sáng rồi thăm hỏi nhau. |
| Hari Raya Haji | Lịch Hijri, mùng 10 tháng Dhul Hijjah | Tên quốc tế là Eid al Adha, lễ hiến sinh trùng dịp hành hương Mecca. Có nghi thức xẻ thịt gia súc chia cho người thiếu thốn. |
| Maulid | Lịch Hijri, 12 tháng Rabi al Awwal | Kỷ niệm ngày sinh của Nhà tiên tri Muhammad, được nhiều cộng đồng Malay tổ chức bằng đọc kinh và thuyết giảng. |
Ngoài phần lễ, thánh đường thuộc hệ thống do Hội đồng Hồi Giáo Singapore (Majlis Ugama Islam Singapura, viết tắt MUIS) quản lý, và giữ nếp chung của một masjid: dạy kinh Qur'an, thu và phát bố thí, làm chỗ cộng đồng tụ họp. Chúng tôi không tìm được nguồn về sinh hoạt của người Việt tại đây nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- 3 Muscat Street, Singapore 198833 (Kampong Glam)
- Đường tới
- Thánh đường ở số 3 Muscat Street, khu Kampong Glam, thành phố Singapore, cuối phố đi bộ Bussorah. Ga tàu điện ngầm Bugis cách chừng mười phút đi bộ. Cạnh thánh đường là dinh cũ của Sultan, nay là Trung tâm Di sản Malay.
- Toạ độ
- 1.3022, 103.859
Đây là nơi hành lễ đang hoạt động, lệ của nơi ấy là lệ phải theo. Bỏ giày trước khi vào. Ăn mặc kín: nam quần dài áo có tay, nữ kín tay chân và trùm khăn, thánh đường có áo choàng cho khách mặc chưa đủ kín. Khách ngoài đạo đứng ở khu dành cho khách, không bước vào gian hành lễ chính. Không đi cắt ngang trước mặt người đang lễ nguyện, không nói to, không chụp ảnh người đang hành lễ. Lễ thứ Sáu và tháng Ramadan là lúc đông nhất, khách tới xem kiến trúc xin đợi lễ xong.
Những nơi gần đây trong thư viện
XIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Thánh đường Sultan
Contribute photos, information or video for Sultan MosqueThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
thánh đường sultan singapore xây năm nào
Thánh đường đầu tiên dựng năm 1824 cạnh dinh Sultan Hussein Shah, hoàn thành 1826, là nhà một tầng. Toà nhà hai vòm hiện nay khởi công 1928 theo thiết kế của Denis Santry thuộc hãng Swan và Maclaren, mở cửa cuối 1929 khi chưa xong hẳn và hoàn tất năm 1932. Được công bố là di tích quốc gia ngày 8 tháng 3 năm 1975.
vành đáy chai trên vòm thánh đường sultan là gì
Chân mỗi vòm vàng có một vành đen làm bằng đáy chai thuỷ tinh xếp sát nhau. Theo Cục Di sản Quốc gia Singapore, số chai này do những người nghèo trong cộng đồng góp và tặng khi xây lại thánh đường, để ai không có tiền cũng có phần trong công trình chung.
thánh đường sultan quay về hướng nào
Quay theo hướng qibla về Kaaba ở Mecca, từ Singapore là phía tây chếch bắc. Vì thế khuôn viên được đặt lệch khỏi lưới phố vuông của Kampong Glam, đứng ở góc phố sẽ thấy toà nhà không song song với nhà chung quanh. Islam không dạy phong thuỷ, hướng này chỉ do quy tắc qibla định.
người ngoài đạo vào thánh đường sultan được không
Được, nếu theo lệ của nơi ấy: bỏ giày, ăn mặc kín, nữ trùm khăn, đứng ở khu dành cho khách và không bước vào gian hành lễ chính, không đi cắt ngang trước mặt người đang lễ nguyện, không chụp ảnh người đang hành lễ. Ngày thứ Sáu và tháng Ramadan là lúc đông nhất.
thánh đường sultan thuộc dòng hồi giáo nào
Thuộc dòng Sunni, phần lớn cộng đồng Hồi Giáo Singapore theo môn phái Shafi'i, cùng môn phái với người Chăm Islam ở An Giang và với phần lớn tín đồ ở Malaysia, Indonesia. Thánh đường do Hội đồng Hồi Giáo Singapore quản lý và được coi là thánh đường quan trọng nhất của cộng đồng Hồi Giáo nước này.