Đi hết đại lộ Đức Trinh Nữ Maria (Aleja Najświętszej Maryi Panny) ở Częstochowa, quý vị thấy con đường nâng dần lên một ngọn đồi thấp, và trên đồi là một ngọn tháp chuông vươn cao hơn một trăm mét, nhọn và trắng, đứng giữa một vòng tường thành có bốn pháo đài góc. Bên trong vòng tường là tu viện, vương cung thánh đường và một nhà nguyện nhỏ hơn nhiều so với đám đông vẫn đứng chật trong nó.
Nhà nguyện ấy giữ một bức ảnh Đức Mẹ vẽ trên gỗ, nước sơn sẫm màu, trên má phải có hai vết chém song song. Người Ba Lan gọi bức ảnh là Czarna Madonna, tức Đức Mẹ Đen, và gọi cả ngọn đồi là Jasna Góra, nghĩa là Đồi Sáng. Tên đồi và màu ảnh tưởng như ngược nhau, nhưng đã đứng cạnh nhau sáu trăm năm. Bài này giới thiệu nơi ấy bằng giọng sử liệu và kiến trúc.
IẢnh Đức Mẹ Đen Và Ý Nghĩa
Trung tâm của cả quần thể là một bức ảnh chứ không phải một pho tượng. Theo tư liệu của đền thánh, ảnh cao 121,8 cm, rộng 81,3 cm, dày nhiều nhất 3,5 cm, vẽ trên ba tấm gỗ đoạn ghép lại. Hồ sơ di sản quốc gia Ba Lan ghi 1215 x 815 mm, chênh vài milimét, có lẽ do cách đo mép. Đức Mẹ bế Chúa Hài Đồng trên tay trái, tay phải đưa về phía Con, mắt nhìn thẳng người xem.
Về loại hình, bức ảnh thuộc kiểu Hodegetria, một từ Hy Lạp nghĩa là Đấng chỉ đường: Đức Mẹ không phải là đích của cái nhìn, mà là người đưa cái nhìn của quý vị về phía Chúa Kitô. Đây là kiểu ảnh của truyền thống Kitô giáo Đông phương, được đền thánh mô tả là bức tranh cổ gói trong mình sự chung sống của Kitô giáo Đông phương và Tây phương. Trong nếp Công Giáo, người tín hữu tôn kính người được vẽ trong ảnh chứ không thờ bức gỗ.
Truyền thuyết kể rằng Thánh Luca vẽ bức ảnh trên mặt bàn của Thánh Gia ở Nazareth, Thánh Helena đưa về Constantinople ở thế kỷ 4, sau đó ảnh tới lâu đài Bełz, và năm 1382 công tước Władysław xứ Opole đưa về Jasna Góra. Đó là lớp truyền thuyết. Về mặt khảo được, hồ sơ di sản quốc gia ghi kết quả chụp tia X cho lớp vẽ sớm nhất thuộc thế kỷ 13, nguồn khác xếp bức ảnh hiện thấy vào tranh Ý thế kỷ 14. Đền thánh ghi ngày đặt ảnh chính thức là 31 tháng 8 năm 1384.
Nhiều người tưởng nước da sẫm trên ảnh là chủ ý vẽ Đức Mẹ da đen. Tư liệu đền thánh chỉ nói tên gọi Đức Mẹ Đen đặt theo nước da sẫm của bức ảnh, còn sắc sẫm ấy đến từ chất liệu, lớp sơn cũ và khói nến qua nhiều thế kỷ. Cũng nhiều người nghĩ hai vết chém trên má còn nguyên từ năm 1430. Thực ra bức ảnh khi ấy bị chém và vỡ, được đem về Kraków phủ vải mới và vẽ lại theo dấu cũ, các vết chém được người vẽ lại giữ nguyên trên lớp sơn mới. Đền thánh đếm được hai vết song song trên má phải, một vết dọc mũi và sáu vết trên cổ.
IISáu Trăm Năm Trên Đồi Sáng
Nơi này bắt đầu bằng một dòng tu chứ không bằng một ngôi nhà thờ. Dòng Thánh Phaolô Ẩn Tu (Ordo Sancti Pauli Primi Eremitae, người Ba Lan gọi là paulini) là dòng gốc Hungary, đặt theo Thánh Phaolô thành Thebes, vị ẩn tu đầu tiên của Kitô giáo. Năm 1382 công tước Władysław Opolczyk mời các tu sĩ dòng này tới lập tu viện trên ngọn đồi gần Częstochowa. Tư liệu đền thánh ghi ngày 9 tháng 8, nguồn khác ghi ngày lập là 22 tháng 6 và ngày ký văn kiện là 9 tháng 8. Tên Latinh Clarus Mons, tức Jasna Góra, xuất hiện năm 1388.
- 1382Lập tu việnDòng Thánh Phaolô Ẩn Tu tới từ Hungary, công tước Władysław Opolczyk ký văn kiện lập tu viện. Năm 1393 vua Władysław Jagiełło xác nhận việc lập này.
- 1384Đặt ảnh Đức MẹNgày 31 tháng 8, bức ảnh được đặt chính thức tại tu viện, theo tư liệu đền thánh. Năm 1425 tổng giám mục ban ơn toàn xá cho người hành hương.
- 1430Ảnh bị chém và được vẽ lạiTháng 4 năm 1430 tu viện bị cướp, ảnh bị chém và vỡ, được đưa về Kraków phục chế. Tư liệu đền thánh nói xong trong một năm, nguồn khác ghi ảnh trở về năm 1434. Nhà nguyện Gothic cho ảnh dựng trong khoảng 1429 tới 1450.
- 1463Nhà thờ GothicNhà thờ lớn Gothic được cung hiến, hồ sơ di sản ghi giai đoạn xây 1460 tới 1463, ba gian kiểu hội đường.
- 1644Mở rộng nhà nguyện Đức MẹNhà nguyện Gothic quá chật, được nối thêm ba gian Baroque trong các năm 1641 tới 1644. Năm 1650 có bàn thờ gỗ mun và bạc, năm 1673 có tấm bình phong bạc che ảnh.
- 1690Hỏa hoạn và xây lại BaroqueNgày 16 tháng 7 năm 1690 lửa làm sập vòm Gothic. Nhà thờ được xây lại theo lối Baroque, nguồn ghi 1690 tới 1693, nguồn khác ghi 1692 tới 1695, rồi nâng tường gian giữa thành kiểu basilica tới năm 1696.
- 1717Đội triều thiên cho ảnhNgày 8 tháng 9 năm 1717, ảnh được đội triều thiên do Giáo hoàng Clemente XI ban, được đền thánh coi là lần đầu một ảnh Đức Mẹ được đội triều thiên giáo hoàng ngoài Roma. Năm 1910 có triều thiên mới do Giáo hoàng Piô X ban.
- 1906Tháp chuông mới, tiểu vương cung thánh đườngTháp cháy đêm 14 rạng 15 tháng 8 năm 1900, dựng lại cao 106,3 mét, cung hiến ngày 15 tháng 8 năm 1906, hồ sơ di sản ghi năm hoàn thành 1905. Cùng năm nhà thờ được nâng lên hàng tiểu vương cung thánh đường. Năm 1994 cả quần thể được công nhận Di tích lịch sử quốc gia (Pomnik historii).
Về dòng người hành hương, đền thánh ghi khoảng 140.000 người dự lễ ba trăm năm vào năm 1682, gần nửa triệu người vào năm 1882, và một ước tính năm 2011 là 3,2 triệu người mỗi năm. Đó là ước tính, quý vị nên đọc như một bậc độ lớn.
IIINhà Nguyện, Vương Cung Thánh Đường Và Tháp Chuông
Quần thể gồm ba phần lồng vào nhau: nhà nguyện Đức Mẹ giữ bức ảnh, vương cung thánh đường Thánh Giá kề bên, và tu viện với các phòng lớn bao quanh. Toàn bộ nằm trong một vòng tường có bốn pháo đài góc xây từ khoảng 1620 tới thập niên 1640, nay chỉ còn là một lớp tạo hình.
Lòng nhà nguyện Gothic thế kỷ 15 là chỗ đặt ảnh, phía trước nối thêm ba gian Baroque hoàn thành năm 1644. Ảnh đặt trên bàn thờ gỗ mun và bạc năm 1650, có tấm che bằng bạc từ năm 1673 và các lớp áo dát kim loại quý thay theo mùa.
Nhà thờ ba gian, gian giữa cao hơn hai gian bên, xây lại theo Baroque sau hỏa hoạn 1690. Một nguồn ghi kích thước khoảng 46 mét dài, 21 mét rộng, 29 mét cao. Bàn thờ chính làm trong các năm 1725 tới 1728.
Cao 106,3 mét, năm tầng, 519 bậc. Phần chân dựng thế kỷ 18, thân trên dựng lại sau vụ cháy 1900. Giữa tháp có đồng hồ với bộ chuông chơi giai điệu về Đức Mẹ mỗi mười lăm phút, đền thánh ghi 36 chuông, nguồn khác ghi 34. Trên đỉnh là hình con quạ ngậm bánh, biểu tượng của dòng Thánh Phaolô Ẩn Tu.
Sảnh Hiệp Sĩ xây 1647 tới 1649, phòng ăn hoàn thành 1669, kho thánh vật 1649 tới 1651, thư viện cổ 1733 tới 1739. Phần này cho thấy đây trước hết là nhà của một dòng tu.
Mười bốn chặng bằng đồng đặt quanh chân tường phía ngoài, xây từ 1900 tới 1913. Nhiều người đi hết mười bốn chặng ấy bằng đầu gối.
| Số liệu | Tư liệu đền thánh | Nguồn khác |
|---|---|---|
| Kích thước ảnh | 121,8 x 81,3 cm | 1215 x 815 mm (hồ sơ di sản) |
| Xây lại nhà thờ sau cháy | 1690 tới 1693 | 1692 tới 1695 |
| Hoàn thành tháp sau cháy 1900 | Cung hiến 1906 | 1905 (hồ sơ di sản) |
| Số chuông trong bộ đồng hồ | 36 | 34 |
Nhiều người gọi cả quần thể là nhà thờ Đức Mẹ Đen và tưởng bức ảnh đặt trong nhà thờ lớn. Không phải. Ảnh đặt trong nhà nguyện Đức Mẹ, nhỏ hơn nhiều so với vương cung thánh đường kế bên, nên đám đông thường đứng tràn ra ngoài cửa nhà nguyện. Tên chính thức của nhà thờ lớn là vương cung thánh đường Tìm Thấy Thánh Giá và Đức Mẹ Sinh Nhật, không mang tên Đức Mẹ Đen.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này cần lời rào trước. Công Giáo không dạy phong thủy. Hướng của một nhà thờ theo truyền thống là hướng phụng vụ, tức hướng đặt bàn thờ và cung thánh theo quy tắc của việc cử hành, và với một tu viện thì bố cục còn theo nếp sống của dòng tu. Những gì viết dưới đây hoàn toàn là cách đọc thế đất theo lối cổ truyền của người Việt, do thư viện đưa ra để bạn đọc quen lối ấy có chỗ đối chiếu, không phải điều được chép trong tư liệu của đền thánh.
Điều đọc thấy trước nhất là gò cao giữa đồng bằng. Jasna Góra là một ngọn đồi thấp nhô lên khỏi vùng đất tương đối bằng của miền nam Ba Lan. Theo lối xem đất cổ truyền, một gò đơn giữa đồng bằng gọi là độc sơn, khí tụ trên đỉnh chứ không tản ra, và người xưa hay chọn chỗ ấy để dựng nơi thờ tự vì từ xa đã thấy. Tên gọi Đồi Sáng cũng khớp với cách nhìn ấy.
Thứ hai là trục dẫn. Đại lộ Đức Trinh Nữ Maria chạy thẳng từ trung tâm thành phố lên chân đồi, làm thành một đường đến dài, thứ mà sách địa lý gọi là lai lộ. Đường đến càng dài và thẳng thì dòng người đổ về càng liền mạch, và ở đây dòng người ấy có thật. Trước tường thành là một khoảng sân rộng và bằng, đúng chỗ mà lối cổ truyền gọi là minh đường, nơi khí dừng lại trước khi vào.
Thứ ba là một tháp giữa bốn góc. Ngọn tháp 106 mét đứng gần giữa vòng tường có bốn pháo đài góc, thành bố cục một tâm bốn phương mà con mắt phong thủy quen gọi là trung cung tứ duy. Cần nói ngay rằng vòng tường bốn góc là lối xây thành lũy châu Âu thế kỷ 17, ngọn tháp là tháp chuông nhà thờ, sự trùng khớp với một hình trong sách phong thủy chỉ là trùng khớp của hình thể, không phải của chủ ý.
Cuối cùng là hướng. Nhà thờ và nhà nguyện theo hướng phụng vụ, lối vào chính mở về phía đại lộ. Thư viện không đo hướng la bàn cho nơi này vì việc ấy không có nghĩa trong nếp Công Giáo, và dừng phần đối chiếu ở đây.
VLễ Theo Lịch Phụng Vụ
Nơi này theo lịch phụng vụ chung của Giáo hội Công Giáo, tính theo dương lịch, và có thêm những ngày riêng gắn với bức ảnh và với dòng Thánh Phaolô. Bài chỉ ghi ngày cố định, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 3 tháng 5 | Dương lịch, lịch phụng vụ Ba Lan | Đức Mẹ Nữ Vương Ba Lan | Lễ trọng riêng của Giáo hội Ba Lan, gắn với tước hiệu Nữ Vương mà bức ảnh Jasna Góra được coi là hình ảnh tiêu biểu. |
| 15 tháng 8 | Dương lịch, lịch phụng vụ chung | Đức Mẹ Lên Trời | Ngày các đoàn đi bộ từ nhiều giáo phận về tới đồi, cũng là ngày cung hiến tháp chuông năm 1906. |
| 26 tháng 8 | Dương lịch, lịch phụng vụ Ba Lan | Đức Mẹ Częstochowa | Lễ chính của đền thánh, kính bức ảnh và tước hiệu Đức Mẹ Częstochowa. |
| 8 tháng 9 | Dương lịch, lịch phụng vụ chung | Sinh Nhật Đức Mẹ | Một trong hai tước hiệu của vương cung thánh đường, cũng là ngày đội triều thiên cho ảnh năm 1717. |
| 15 tháng 1 | Dương lịch, lịch dòng tu | Thánh Phaolô Ẩn Tu | Lễ vị thánh mà dòng chủ đền thánh mang tên, đánh dấu gốc gác tu viện của cả quần thể. |
Có hai nếp riêng của nơi này. Thứ nhất là nghi thức mở và che ảnh: bức ảnh được che bằng tấm bình phong bạc, mỗi ngày mở ra và che lại trong tiếng kèn đồng, người trong nhà nguyện quỳ xuống khi tấm che nâng lên. Thứ hai là hành hương đi bộ: các đoàn từ Warszawa và nhiều thành phố đi bộ nhiều ngày về tới đồi trong tháng 8, một nếp đã kéo dài hàng thế kỷ.
Về kiều bào: Tổng giáo phận Warszawa ghi nhận một cộng đoàn Công Giáo Việt Nam khoảng 150 tới 200 người họp thánh lễ hằng tuần ở Mroków gần Wólka Kosowska, có linh mục tuyên úy dòng Ngôi Lời, mừng lễ Các Thánh Tử Đạo Việt Nam ngày 24 tháng 11, và một cộng đoàn thứ hai ở giáo xứ Thánh Jadwiga tại Żerań, Warszawa. Thư viện chưa tìm được nguồn ghi riêng về ngày hành hương tiếng Việt tại Jasna Góra.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- ul. o. Augustyna Kordeckiego 2, 42-225 Częstochowa (Klasztor Paulinów na Jasnej Górze)
- Đường tới
- Đền thánh nằm ở số 2 phố Kordeckiego, trên đồi phía tây trung tâm Częstochowa, tỉnh Śląskie, cuối đại lộ Đức Trinh Nữ Maria. Từ ga xe lửa Częstochowa đi bộ theo đại lộ ấy chừng nửa giờ là tới chân đồi.
- Toạ độ
- 50.8124, 19.0991
Đây là tu viện đang có tu sĩ ở và là nơi cử hành phụng vụ, không phải điểm tham quan thuần túy. Lệ thường được nhắc: ăn mặc kín đáo, che vai và gối, bỏ mũ khi vào trong, giữ im lặng trong nhà nguyện Đức Mẹ, không chụp ảnh trong các bảo tàng nếu chưa được phép. Khi đang có thánh lễ, quý vị xin đứng yên tại chỗ. Người đi lễ ở đây thường đi vòng phía sau bàn thờ đặt ảnh theo một lối riêng, và nhường lối ấy cho người đi bằng đầu gối.
Những nơi gần đây trong thư viện
XIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Đền thánh Jasna Góra
Contribute photos, information or video for Jasna Góra MonasteryThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Jasna Góra thờ gì
Jasna Góra là tu viện dòng Thánh Phaolô Ẩn Tu, nơi giữ bức ảnh Đức Mẹ Częstochowa, thường gọi là Đức Mẹ Đen. Theo nếp Công Giáo, người tín hữu tôn kính Đức Mẹ qua bức ảnh chứ không thờ bức gỗ. Nhà thờ lớn kế bên là vương cung thánh đường Tìm Thấy Thánh Giá và Đức Mẹ Sinh Nhật.
Vì sao gọi là Đức Mẹ Đen
Tên gọi đặt theo nước da sẫm của bức ảnh. Sắc sẫm ấy đến từ chất liệu, lớp sơn cổ và khói nến qua nhiều thế kỷ, và được giữ nguyên khi ảnh được vẽ lại sau lần bị chém năm 1430. Tư liệu đền thánh không nói đây là chủ ý vẽ một Đức Mẹ da đen.
Bức ảnh Đức Mẹ Częstochowa có từ bao giờ
Truyền thuyết gán cho Thánh Luca. Về mặt khảo được, hồ sơ di sản quốc gia Ba Lan ghi kết quả chụp tia X cho lớp vẽ sớm nhất thuộc thế kỷ 13, nguồn khác xếp vào tranh Ý thế kỷ 14. Ảnh được đặt tại tu viện năm 1384, vẽ lại ở Kraków sau năm 1430.
Lễ Đức Mẹ Częstochowa vào ngày nào
Ngày 26 tháng 8 theo lịch phụng vụ Ba Lan, là lễ chính của đền thánh. Ngoài ra có lễ Đức Mẹ Nữ Vương Ba Lan ngày 3 tháng 5, lễ Đức Mẹ Lên Trời ngày 15 tháng 8 khi các đoàn đi bộ về tới, và lễ Sinh Nhật Đức Mẹ ngày 8 tháng 9.
Tháp chuông Jasna Góra cao bao nhiêu
Tháp cao 106,3 mét, năm tầng, 519 bậc, là một trong những tháp nhà thờ cao nhất Ba Lan. Thân tháp dựng lại sau vụ cháy năm 1900, cung hiến ngày 15 tháng 8 năm 1906, hồ sơ di sản ghi năm hoàn thành 1905. Trên đỉnh có hình con quạ ngậm bánh, biểu tượng của dòng Thánh Phaolô Ẩn Tu.