Bước ra khỏi nhà ga trung tâm Cologne (Köln), quý vị chưa kịp định hướng thì đã thấy hai ngọn tháp đá xám sẫm dựng thẳng lên trời ngay trước mặt, gần đến mức phải ngửa cổ mới thấy đỉnh. Sân đá quanh chân nhà thờ lúc nào cũng đông người, nhưng tiếng ồn dường như không lên tới được những trụ bay chằng chịt bên trên. Phía sau lưng nhà thờ, cách vài trăm mét, là sông Rhine (Rhein) chảy từ nam lên bắc, và cây cầu sắt Hohenzollern đưa tàu vào ga ngay sát cung thánh.
Người Việt quen gọi đây là Nhà thờ Lớn Cologne, người Đức gọi gọn là Kölner Dom. Tên đầy đủ theo lối Công Giáo là Nhà thờ chính tòa Thánh Phêrô (Hohe Domkirche Sankt Petrus), nhà thờ mẹ của Tổng giáo phận Cologne. Nhưng điều khiến nơi này thành điểm hành hương lớn của Bắc Âu suốt tám thế kỷ không phải chiều cao của tháp, mà là chiếc hòm vàng đặt sau bàn thờ chính, được tin là giữ hài cốt của Ba Vua đã tới thờ lạy Chúa Hài Đồng.
ITên Gọi, Bổn Mạng Và Hòm Thánh Tích Ba Vua
Chữ Dom trong tiếng Đức chỉ một nhà thờ lớn, thường là nhà thờ chính tòa, gốc từ chữ Latinh domus Dei, nhà của Chúa. Chữ chính tòa có nghĩa riêng: đây là nơi đặt cathedra, ngai tòa của vị tổng giám mục coi sóc Tổng giáo phận Cologne, một trong những giáo phận lâu đời nhất nước Đức. Trang sử của nhà thờ ghi vị giám mục đầu tiên được nhắc tới là Thánh Maternus, năm 313. Nhà thờ được dâng kính Thánh Phêrô, vị tông đồ đứng đầu, lễ kính ngài cùng Thánh Phaolô rơi vào ngày 29 tháng 6.
Ba Vua, hay Ba Đạo Sĩ, là những nhân vật trong Phúc Âm theo Thánh Matthêu, đã theo ngôi sao từ phương Đông tới Bethlehem thờ lạy Chúa Hài Đồng. Phúc Âm không ghi tên, truyền thống về sau mới gọi họ là Caspar, Melchior và Balthasar. Ngày lễ gắn với các ngài là lễ Hiển Linh ngày 6 tháng 1. Trong nếp Công Giáo, tôn kính thánh tích không phải là thờ hài cốt, mà là lòng kính nhớ những người đã gần Chúa.
Theo tư liệu của nhà thờ, năm 1164 hài cốt được coi là của Ba Vua được đưa từ Milano (Milan) về Cologne. Bách khoa toàn thư mở ghi rõ hơn: hoàng đế Friedrich Barbarossa lấy thánh tích từ nhà thờ Thánh Eustorgio ở Milano rồi trao cho tổng giám mục Cologne là Rainald von Dassel. Từ đó Cologne thành một trong những nơi hành hương quan trọng nhất Bắc Âu, và dòng khách hành hương là lý do trực tiếp để dựng một nhà thờ mới lớn hơn hẳn ngôi cũ.
Chiếc hòm thánh tích Ba Vua (Dreikönigenschrein) làm để giữ hài cốt ấy. Tư liệu nhà thờ ghi hòm làm khoảng 1190 tới 1220, UNESCO ghi 1180 tới 1225, khởi từ tay thợ kim hoàn Nicolas xứ Verdun. Hòm bằng gỗ bọc vàng bạc, theo bách khoa toàn thư mở dài 220 cm, cao 153 cm, rộng 110 cm, đính hơn một nghìn viên đá quý và ngọc trai. UNESCO gọi đây là hòm thánh tích lớn nhất châu Âu.
Nhiều người tưởng ngôi nhà thờ hiện nay là nhà thờ đầu tiên trên khu đất này. Không phải. Tư liệu của nhà thờ ghi dấu vết khảo cổ của một quần thể nhà thờ từ thế kỷ 6, rồi Nhà thờ cũ (Alter Dom) dựng khoảng năm 800 và cung hiến năm 873, một nguồn khác ghi hoàn thành năm 870. Thánh giá Gero vốn được làm cho ngôi cũ ấy.
IISáu Trăm Ba Mươi Hai Năm Xây Dựng
Điều lạ nhất trong lịch sử ngôi nhà thờ này là khoảng ngưng dài mấy trăm năm ở giữa. Người ta đặt móng giữa thế kỷ 13, xây được cung thánh và một đoạn tháp, rồi bỏ dở. Chiếc cần trục gỗ đứng yên trên ngọn tháp nam dở dang hơn ba thế kỷ. Tới thế kỷ 19, khi bản vẽ mặt tiền thời trung đại được tìm lại, công cuộc mới nối tiếp và hoàn thành đúng hình mẫu cũ.
- 1248Đặt viên đá đầu tiênNgày 15 tháng 8 năm 1248 viên đá móng của nhà thờ Gothic được đặt. Năm 1265 hành lang quanh cung thánh cùng các nhà nguyện xây xong.
- 1322Cung hiến cung thánhCung thánh mới được cung hiến, hòm thánh tích Ba Vua được chuyển vào nhà nguyện trục giữa. Từ 1360 xây phần móng tháp nam.
- Thế kỷ 15 và 16Công trình ngưng lạiViệc xây dựng dừng hẳn, tháp nam chỉ cao chừng 56 mét. Các nguồn ghi thời điểm ngưng khác nhau: 1473, sau 1520, hoặc 1560. Xem hộp sử liệu dưới.
- 1842Nối lại công cuộcVua Phổ Friedrich Wilhelm IV đặt viên đá tiếp tục xây. Cùng năm, Hội Xây Nhà thờ Trung ương (Zentral-Dombau-Verein) do dân Cologne lập ra, về sau góp khoảng 60 phần trăm kinh phí. Năm 1848 lòng nhà thờ được cung hiến.
- 1880Hoàn thànhNgày 15 tháng 10 năm 1880 công trình hoàn thành sau 632 năm, hai tháp tây cao hơn 157 mét, lúc ấy là công trình cao nhất thế giới. Hai kiến trúc sư trưởng chặng cuối là Ernst Friedrich Zwirner và Richard Voigtel.
- 1945 tới 2005Trùng tu sau chiến tranhNhà thờ hư hại nặng trong chiến tranh. Cung thánh và cánh ngang sửa xong cho dịp 700 năm đặt móng vào năm 1948, lòng nhà thờ sửa xong năm 1956, các dấu vết cuối cùng khắc phục năm 2005 theo tư liệu thành phố.
- 1996Di sản Thế giới UNESCOGhi danh theo tiêu chí i, ii và iv. Từ 2004 tới 2006 nhà thờ từng nằm trong Danh sách di sản bị đe dọa vì kế hoạch xây nhà cao tầng ở bờ đối diện, sau đó được rút khỏi danh sách ấy.
Có hai chỗ nguồn vênh nhau. Thứ nhất là năm ngưng xây thời trung đại. Trang sử của nhà thờ ghi công trình dừng sau năm 1520 và ngưng hơn 300 năm. Trang du lịch của thành phố ghi dừng hẳn năm 1560. Bách khoa toàn thư mở tiếng Anh ghi 1473 trong bài chính và chú thêm rằng một số học giả cho mốc 1520 hợp lý hơn. Cách hiểu hợp lý là việc xây chậm dần rồi ngưng, không có một ngày dừng duy nhất.
Thứ hai là chiều cao hai tháp. Hồ sơ UNESCO và tư liệu địa phương về lễ hoàn thành 1880 ghi 157,22 mét, bách khoa toàn thư mở ghi 157,38 mét. Thư viện dùng cách nói hơn 157 mét, đúng như trang của nhà thờ.
IIIGothic Cao Ngất, Hai Tháp, Mười Một Quả Chuông
Kölner Dom theo lối Gothic Pháp thời thịnh, lấy mẫu từ các nhà thờ chính tòa Amiens và Beauvais: mặt bằng hình thánh giá Latinh năm gian dọc, cánh ngang ba gian, cung thánh có hành lang quanh và một vòng bảy nhà nguyện. Phần hoàn thành ở thế kỷ 19 làm theo đúng bản vẽ thời trung đại, nên UNESCO nhận xét khó phân biệt đâu là đá thế kỷ 13 và đâu là đá thế kỷ 19. Bên trong còn hàng ghế ca đoàn gỗ sồi chạm năm 1308 tới 1311 và dãy cửa kính đầu thế kỷ 14 lớn nhất còn lại ở châu Âu theo UNESCO.
Ở cánh ngang phía nam có ô cửa kính do họa sĩ Gerhard Richter thiết kế năm 2007, ghép 11.500 ô kính màu xếp ngẫu nhiên bằng máy tính, thay ô kính đã mất trong chiến tranh.
Hai khối tháp cân xứng cao hơn 157 mét, bắt đầu xây từ 1330 theo UNESCO, phần lớn thân tháp là công trình thế kỷ 19. Tháp nam có cầu thang lên cao cho khách.
Hòm gỗ bọc vàng bạc làm khoảng 1180 tới 1225, đặt sau bàn thờ chính. Mặt trước tạc cảnh Ba Vua thờ lạy, hai mặt dài tạc các tiên tri và vua David, vua Solomon, mặt sau tạc cảnh chịu nạn.
Tượng Chúa chịu nạn bằng gỗ do tổng giám mục Gero dâng năm 976, được coi là pho tượng lớn cổ nhất còn giữ được ở phương Tây sau thời cổ đại. Đặt tại tường đông nhà nguyện Thánh Giá từ khoảng năm 1350.
Petersglocke, dân Cologne gọi là Decker Pitter, đúc ngày 5 tháng 5 năm 1923 tại xưởng Ulrich ở Apolda, nặng khoảng 24 tấn, đường kính 3,22 mét, treo trên tháp nam ở độ cao khoảng 53 mét. Là quả chuông lắc tự do lớn nhất thế giới cho tới cuối thế kỷ 20.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Chiều dài | 144,5 m | UNESCO, bách khoa toàn thư mở ghi 144,58 m |
| Cánh ngang | 86,25 m | UNESCO |
| Chiều cao gian giữa | 43,58 m | UNESCO |
| Chiều cao hai tháp | 157,22 m | UNESCO, nguồn khác ghi 157,38 m |
| Số chuông | 11 quả | bách khoa toàn thư mở, 4 quả thời trung đại |
IVThế Đất Và Hướng
Phần này cần một lời rào trước. Công Giáo không dạy phong thủy. Hướng của một nhà thờ theo truyền thống là hướng phụng vụ: cung thánh và bàn thờ quay về phía đông, nơi mặt trời mọc, để nhắc tới Chúa Phục Sinh, còn cửa chính và hai tháp mở về phía tây. Kölner Dom giữ đúng lối ấy, cung thánh hướng đông ra phía sông, mặt tiền quay về phía tây vào lòng thành phố. Những gì viết dưới đây hoàn toàn là cách đọc thế đất theo lối cổ truyền của người Việt, do thư viện đưa ra để bạn đọc quen lối ấy có chỗ đối chiếu, không phải điều được chép trong tư liệu của nhà thờ, cũng không phải điều mà những người dựng công trình tính tới.
Điều đáng đọc trước nhất là thế sông. Nhà thờ đứng trên một gò đất cao ở bờ tây sông Rhine, cách mép nước vài trăm mét. Ở đoạn này sông chảy từ nam lên bắc và hơi cong, ôm lấy khu phố cổ ở phía trong khúc cong. Trong phép xem đất, chỗ nằm phía trong khúc cong của một dòng sông lớn gọi là thủy bão, nước ôm, được coi là đất tụ khí, trái với đất phía ngoài khúc cong bị nước xói mà sách xưa gọi là phản cung. Cả thành phố La Mã cổ và nhà thờ đều đặt ở phía nước ôm ấy.
Thứ hai là chỗ cao. Gò đất nơi nhà thờ đứng là điểm cao của phố cổ, xưa có dấu vết công trình La Mã rồi đến nhà thờ sơ kỳ Kitô giáo và Nhà thờ cũ. Lối cổ truyền gọi mảnh đất nhiều đời được chọn cho việc thờ tự là đất có duyên. Ở đây không có núi để tựa, nên sông lớn giữ vai trò chỗ dựa, giống thế đất đồng bằng của nhiều đền chùa Bắc Bộ.
Thứ ba là hướng. Vì theo hướng phụng vụ, cung thánh quay về phía đông ra sông, mặt tiền quay về phía tây vào phố, tức là lưng hướng ra nước, mặt hướng vào phố, ngược với lối chuộng của đình chùa Việt vốn thích cửa mở ra mặt nước. Chúng tôi ghi nhận xét ấy để quý vị thấy chỗ khác nhau giữa hai truyền thống, không phải để nói bên nào hơn.
Cuối cùng là minh đường. Sân đá quanh chân nhà thờ (Domplatte) dựng ở thế kỷ 20 để mở khoảng trống trước mặt tiền, bằng và sáng nhưng bị nhà ga và cầu sắt kẹp sát phía bắc. Hai tháp cao vượt mọi thứ chung quanh làm thành thế song phong, hai ngọn kèm giữ, vốn là quy ước hàng thế kỷ của mặt tiền nhà thờ châu Âu, và sự trùng khớp với một khái niệm phong thủy chỉ là trùng khớp của hình thể.
VLễ Theo Lịch Phụng Vụ Và Cuộc Hành Hương Ba Vua
Là nhà thờ chính tòa, nơi này theo lịch phụng vụ chung của Giáo hội Công Giáo, tính theo dương lịch, và có thêm những ngày riêng gắn với thánh tích Ba Vua, vị bổn mạng và ngày cung hiến. Bài chỉ ghi ngày cố định, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 6 tháng 1 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Hiển Linh, lễ Ba Vua | Ngày lễ lớn nhất của nhà thờ. Hòm thánh tích được mở ô phía trước để người hành hương nhìn thấy các sọ được kính là của Ba Vua. Tổng giám mục chủ sự lễ trọng. |
| 29 tháng 6 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Thánh Phêrô và Thánh Phaolô | Lễ bổn mạng của nhà thờ. Chuông Thánh Phêrô được đánh trong các lễ trọng như dịp này. |
| Khoảng 27 tháng 9 | Dương lịch, ngày kỷ niệm cung hiến | Hành hương Ba Vua (Dreikönigswallfahrt) | Lệ có từ năm 2006. Trong mấy ngày, nhà thờ mở lối hành hương qua hành lang cung thánh với sáu chặng, sau các lễ có rước tới hòm thánh tích. |
| Mùa Vọng và Giáng Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo | Chuẩn bị và mừng Chúa giáng sinh | Dịp đông người nhất trong năm ở quanh nhà thờ, chợ Giáng Sinh họp ngay trên sân trước. |
| Tuần Thánh và Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo | Đỉnh cao của năm phụng vụ | Có thánh lễ Dầu và các nghi lễ do tổng giám mục chủ sự cho cả Tổng giáo phận. |
Về người Việt tại Cologne: theo trang Sống Đức Tin của Liên đoàn Công Giáo Việt Nam tại Đức, thành phố này có Cộng đoàn Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời Köln, lập ngày 26 tháng 2 năm 1984 dưới sự hướng dẫn của linh mục Philipphê Lê Đạo Luận, thuộc Tổng giáo phận Cologne. Cộng đoàn có thánh lễ tiếng Việt định kỳ tại nhà thờ Thánh Gioan XXIII ở khu Köln-Chorweiler, có ca đoàn và nhóm giúp lễ.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Domkloster 4, 50667 Köln
- Đường tới
- Nhà thờ nằm tại Domkloster 4, ngay cạnh nhà ga trung tâm Köln Hauptbahnhof và cầu Hohenzollern bắc qua sông Rhine, ra khỏi ga là thấy. Từ sân bay Köln/Bonn có tàu thẳng tới ga trung tâm.
- Toạ độ
- 50.9413, 6.9583
Đây là nhà thờ chính tòa đang cử hành phụng vụ mỗi ngày, không phải bảo tàng, nên lệ của nơi thờ tự là lệ phải theo. Vài điều thường được nhắc: ăn mặc kín đáo, bỏ mũ, giữ im lặng trong lòng nhà thờ, không đi vào cung thánh và hành lang quanh hòm thánh tích khi đang có lễ. Trong giờ lễ, khách chỉ xem kiến trúc xin đợi ở phía sau. Lối lên tháp nam là cầu thang xoắn rất dài, quý vị cần cân nhắc sức mình.
Những nơi gần đây trong thư viện
XIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Cologne (Kölner Dom)
Contribute photos, information or video for Cologne CathedralThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Cologne xây trong bao nhiêu năm
Đúng 632 năm nếu tính từ ngày đặt móng 15 tháng 8 năm 1248 tới ngày hoàn thành 15 tháng 10 năm 1880. Nhưng trong quãng ấy công trình ngưng lại mấy trăm năm, các nguồn ghi thời điểm ngưng là 1473, sau 1520 hoặc 1560, và công cuộc chỉ nối lại từ năm 1842.
Kölner Dom cao bao nhiêu mét
Hai tháp tây cao hơn 157 mét. Hồ sơ UNESCO ghi 157,22 mét, bách khoa toàn thư mở ghi 157,38 mét. Khi hoàn thành năm 1880 đây là công trình cao nhất thế giới. Thân nhà thờ dài 144,5 mét theo UNESCO.
Hòm thánh tích Ba Vua ở Cologne là gì
Là chiếc hòm gỗ bọc vàng bạc đặt sau bàn thờ chính, được tin là giữ hài cốt của Ba Vua đã tới thờ lạy Chúa Hài Đồng. Thánh tích được đưa từ Milano về năm 1164, hòm do thợ kim hoàn Nicolas xứ Verdun khởi làm và hoàn thành khoảng 1225. UNESCO gọi đây là hòm thánh tích lớn nhất châu Âu.
Nhà thờ Cologne được UNESCO công nhận năm nào
Năm 1996, theo ba tiêu chí i, ii và iv. Từ 2004 tới 2006 nhà thờ từng nằm trong Danh sách di sản bị đe dọa vì kế hoạch xây nhà cao tầng ở bờ sông đối diện, sau đó được rút khỏi danh sách.
Nhà thờ Cologne thuộc đạo nào và thờ ai
Đây là nhà thờ chính tòa Công Giáo của Tổng giáo phận Cologne, nơi đặt ngai tòa của vị tổng giám mục, được dâng kính Thánh Phêrô với lễ bổn mạng ngày 29 tháng 6. Ngày lễ đông nhất trong năm là lễ Hiển Linh 6 tháng 1, khi hòm thánh tích Ba Vua được mở cho người hành hương chiêm ngắm.