Đền Vàng Amritsar (Harmandir Sahib)

IĐạo Sikh, Guru Granth Sahib Và Bốn Cửa

Đạo Sikh do Guru Nanak lập ở vùng Punjab cuối thế kỷ 15, kế tiếp bởi chín vị Guru nữa, tới vị thứ mười là Guru Gobind Singh thì việc làm Guru được trao cho cuốn kinh. Chữ Sikh nghĩa là người học trò. Chữ Amritsar ghép từ amrit là nước bất tử và sar là hồ, tên hồ có trước, tên thành phố có sau.

Bốn cửa của đền mở về đông, tây, nam, bắc là điều đạo Sikh nói rõ ý nghĩa. Tư liệu của Ủy ban quản lý gurdwara (SGPC) ghi bốn cửa là biểu tượng của đức tin mới, mở cho mọi người không phân biệt giai cấp, tín ngưỡng, giới tính và tôn giáo. Tư liệu Sikh khác nói thêm rằng bốn cửa cho thấy việc thờ phượng không lệ thuộc hướng mặt trời như đền Ấn Độ Giáo, cũng không quay về Kaaba như thánh đường Hồi Giáo. Đền lại xây thấp hơn mặt đất chung quanh, người vào phải đi xuống, để tỏ lòng khiêm hạ. Hai điều ấy là thiết kế có chủ ý của đạo, không phải kết quả của phép xem đất nào.

IITừ Cái Hồ Tới Lớp Vàng

Lịch sử của đền là lịch sử của một cái hồ đào trước, một ngôi đền dựng giữa hồ sau, bị phá và dựng lại nhiều lần trong thế kỷ 18, rồi được dát vàng đầu thế kỷ 19. Chỉ riêng mốc đặt móng là các nguồn không thống nhất.

• 1577Guru Ram Das hoàn thành hồ nước
  Vị Guru thứ tư đào hồ Amrit Sarovar theo ý Guru Amar Das, việc do Baba Buddha trông coi, bắt đầu 1570 và xong 1577 theo SGPC. Thành phố Amritsar hình thành quanh hồ.
• 1588 hoặc 1589Guru Arjan đặt móng đền
  Vị Guru thứ năm cho dựng đền giữa hồ. Nguồn ghi tháng 12 năm 1588 do Mian Mir đặt móng, nguồn ghi tháng 1 năm 1589 do chính Guru Arjan đặt, nguồn ghi khởi công 1581.
• 1604An vị kinh Adi Granth
  Đền hoàn thành. Guru Arjan biên soạn xong Adi Granth và đặt vào đền năm 1604, Baba Buddha làm Granthi đầu tiên.
• 1606Dựng Akal Takht
  Guru Hargobind, vị Guru thứ sáu, dựng Akal Takht đối diện đền, tòa nhà là nơi đặt quyền uy tối cao về việc đạo của cộng đồng Sikh.
• 1757 tới 1764Đền bị phá và dựng lại
  Trong các cuộc xâm nhập của Ahmad Shah Durrani năm 1757 và 1762, đền bị phá và hồ bị lấp. Năm 1764 Jassa Singh Ahluwalia đứng ra dựng lại.
• 1809 tới 1830Ốp đá cẩm thạch và dát vàng
  Maharaja Ranjit Singh cho ốp đá cẩm thạch và đồng từ 1809, lớp vàng lá trên tầng trên và vòm xong năm 1830. Từ đó có tên Đền Vàng trong tiếng Anh.
• 1925Đạo luật Gurdwara Sikh
  Việc quản lý đền được giao cho Ủy ban Shiromani Gurdwara Parbandhak (SGPC) theo đạo luật năm 1925, và giữ tới nay.
• 2004Vào danh sách dự kiến của UNESCO
  Đền được đưa vào danh sách dự kiến Di sản Thế giới của Ấn Độ, chưa được ghi danh chính thức.

IIIHồ Nước, Cầu Đá Và Ngôi Đền Hai Tầng

Khu đền là một hình vuông lớn với hồ ở giữa, hành lang đá cẩm thạch trắng chạy quanh bốn phía gọi là parikrama, và dãy nhà trắng bao ngoài. Đền chính nối với bờ bằng một cây cầu duy nhất. Lối kiến trúc pha giữa truyền thống Ấn Độ và Ba Tư thời Mughal: vòm củ hành, mái vòm nhỏ ở góc, cửa tò vò, đá khảm hoa lá, nhưng bố cục bốn cửa và đền giữa hồ là của riêng đạo Sikh.

Người quen đình chùa Việt Nam sẽ thấy hai điều lạ. Thứ nhất là không có trục dọc: chùa Việt dẫn người ta từ tam quan qua sân tới thượng điện theo một đường thẳng, còn ở đây người ta đi vòng quanh hồ rồi mới rẽ ngang qua cầu. Thứ hai là không có ban thờ, không hương, không lễ vật: tín đồ cúi đầu trước kinh, nhận một nắm bột ngọt karah prasad rồi đi tiếp. Cái đẹp của đền nằm ở lớp vàng soi bóng xuống nước và ở tiếng hát kinh, không ở tượng.

IVThế Đất Và Hướng

Phần này cần rào trước cho rõ. Đạo Sikh không dạy phong thủy. Nơi đặt đền được chọn theo ý các vị Guru, vì cái hồ và vì cộng đồng đang lập ở đó. Hướng của đền không theo một phương nào: đền mở bốn cửa về bốn phương, và chính đạo Sikh nói rõ ý nghĩa là mở cho mọi người, không lệ thuộc hướng mặt trời như đền Ấn Độ Giáo, không quay về Mecca như thánh đường Hồi Giáo. Đền lại xây thấp hơn mặt đất chung quanh để tỏ lòng khiêm hạ. Không có la bàn, không có tuổi người lập, không có cung mệnh nào trong việc ấy.

Những gì viết dưới đây hoàn toàn là cách đọc theo lối phong thủy cổ truyền của người Việt, do thư viện đưa ra làm chỗ đối chiếu cho bạn đọc quen lối ấy, không phải điều đạo Sikh dạy và không phải điều chép trong tư liệu của đền.

VNhịp Ngày, Nhịp Năm Của Đền

Nhịp của Đền Vàng có hai lớp. Lớp ngày là việc rước kinh: mỗi sớm Guru Granth Sahib được rước từ Akal Takht qua cầu vào đền trên kiệu Palki Sahib, gọi là lễ Prakash, và mỗi tối được rước về, gọi là Sukhasan. Giữa hai lễ ấy là tiếng hát kinh kirtan không ngừng. Lớp năm là các ngày Gurpurab, kỷ niệm các vị Guru, và mấy lễ lớn của cộng đồng, tính theo lịch Nanakshahi của đạo Sikh, riêng ba lễ vẫn theo lịch Bikrami của Ấn Độ.

Ngoài phần lễ, đền còn ba việc thuộc nếp chung của một gurdwara: langar dọn ăn suốt ngày, kar seva tức việc tình nguyện lau sàn, rửa bát, nạo hồ, và akhand path, một lần đọc trọn bộ Guru Granth Sahib kéo dài khoảng 48 giờ không nghỉ. Thư viện chưa tìm được tư liệu về sinh hoạt thường xuyên của cộng đồng người Việt tại Amritsar nên không ghi.

VINơi Chốn Và Đường Tới

Những nơi gần đây trong thư viện

XIIĐóng Góp Cho Trang Này

?Hỏi Đáp Nhanh

›Đọc Tiếp