Từ phố Burgate của thành phố Canterbury, quý vị đi qua một cổng đá chạm kín huy hiệu gọi là Christ Church Gate, và ngay sau cổng ấy, mặt nam của nhà thờ hiện ra như một bức tường đá xám sáng chạy dài hết tầm mắt. Giữa thân nhà thờ là một ngọn tháp vuông vươn cao hơn mọi thứ trong thành phố, bốn góc có bốn tháp nhọn nhỏ. Người dân gọi tháp ấy là Bell Harry. Đi vòng ra mặt tây, hai tháp thấp hơn kèm hai bên một cửa lớn, và từ đó lòng nhà thờ mở vào một gian giữa cao, sáng và trắng.
Tên đầy đủ của nơi này là Nhà thờ chính tòa và Giáo đô của Chúa Kitô tại Canterbury (Cathedral and Metropolitical Church of Christ at Canterbury), người Anh gọi tắt là Canterbury Cathedral. Đây là tòa của Tổng giám mục Canterbury (Archbishop of Canterbury), vị đứng đầu Giáo hội Anh và là tiêu điểm hợp nhất của Cộng đồng Anh giáo ở hơn 165 nước. Hiểu vai trò ấy thì hiểu vì sao một thành phố nhỏ ở góc đông nam nước Anh lại là nơi mà hàng chục triệu tín hữu Anh giáo trên thế giới nhìn về.
ITòa Của Tổng Giám Mục Và Chữ Anh Giáo
Chữ chính tòa ở đây mang nghĩa nặng hơn thường lệ. Nhà thờ nào có đặt cathedra, tức ghế của vị giám mục, thì gọi là nhà thờ chính tòa. Ở Canterbury, chiếc ghế ấy là Ghế Thánh Augustinô (Chair of St Augustine) bằng đá cẩm thạch Purbeck, theo tư liệu có thể có từ thời Norman, lần dùng đầu tiên được chép là năm 1205. Mỗi Tổng giám mục Canterbury đều ngồi lên ghế này trong lễ tấn phong tòa, và từ chiếc ghế ấy mà nhà thờ được gọi là nhà thờ mẹ của Anh giáo.
Thư viện xếp nơi này vào nhánh Tin Lành vì cách chia mười chín đạo của thư viện chỉ có một ô cho các giáo hội tách khỏi Rôma thế kỷ 16. Nhưng Anh giáo là một truyền thống riêng, không đồng nhất với Tin Lành lục địa của Luther hay Calvin. Chính Cộng đồng Anh giáo tự mô tả mình là vừa Công giáo vừa Cải cách: giữ ba bậc giám mục, linh mục, phó tế và trật tự phụng vụ của Giáo hội cổ, đồng thời nhận tinh thần Cải cách về quyền tối thượng của Kinh Thánh. Nền của truyền thống ấy là Sách Kinh Nguyện Chung năm 1549 và Thỏa ước Elizabeth khoảng năm 1559, đi theo đường giữa (via media).
Tổng giám mục Canterbury không có quyền pháp lý trên 42 giáo hội tự trị của Cộng đồng Anh giáo. Ngài là tiêu điểm hợp nhất, người triệu tập Hội nghị Lambeth của các giám mục toàn cầu theo lệ mười năm một lần. Vì thế Canterbury là nhà thờ mẹ theo nghĩa hiệp thông chứ không theo nghĩa cai quản, khác với vai trò của Rôma trong Công giáo.
Về sử liệu, Tổng giám mục Canterbury là Giáo chủ toàn Anh (Primate of All England), còn Tổng giám mục York là Giáo chủ Anh. Tính từ Thánh Augustinô, tư liệu phổ thông đếm được 105 vị tổng giám mục, trong đó khoảng 50 vị an táng trong nhà thờ, và chín trong mười vị đầu tiên được tôn là thánh. Nhà thờ này đồng thời từng là nhà thờ của Tu viện Christ Church dòng Biển Đức, trở thành tu viện đầy đủ từ thời Lanfranc và giải thể năm 1540. Từ năm 1541 nhà thờ do một vị Trưởng (Dean) và Hội đồng kinh sĩ coi sóc.
Có một chỗ hay bị lẫn: nhiều người tưởng Tổng giám mục Canterbury sống và làm việc ở Canterbury. Thực ra dinh và văn phòng của ngài là Cung Lambeth ở London từ thời Trung cổ, còn Canterbury là nơi đặt tòa và là nơi ngài về cử hành các lễ trọng. Cũng vì thế mà nhà thờ có tới hai chiếc ghế: ngai tòa giám mục thường dùng trong cung thánh, và Ghế Thánh Augustinô chỉ dùng khi tấn phong tòa.
IITừ Augustinô Tới Becket Và Tháp Bell Harry
Tư liệu của Nhà thờ ghi nơi này được Thánh Augustinô (Augustine of Canterbury) lập năm 597, sau khi ngài từ Rôma tới và rửa tội cho vua Ethelbert xứ Kent. Đó là nhà thờ chính tòa đầu tiên của nước Anh. Từ cái nhà thờ Saxon ấy, qua hai trận cháy lớn và bốn thế kỷ xây dựng, nhà thờ mới thành hình dạng hôm nay.
- 597Thánh Augustinô lập tòaAugustinô được Giáo hoàng Grêgôriô Cả phái tới nước Anh, lập nhà thờ chính tòa tại Canterbury. Historic England ghi ngài tái cung hiến nhà thờ cũ năm 602. Đây là mốc thư viện lấy làm năm khởi lập trong bảng.
- 1070 tới 1077Lanfranc dựng lạiSau trận cháy năm 1067, Tổng giám mục Lanfranc xây lại toàn bộ nhà thờ theo lối Roman. Từ 1098 tới 1130 cung thánh mới được dựng trên tầng hầm phía tây, tầng hầm ấy còn nguyên tới nay.
- 1170Thomas Becket tử đạoNgày 29 tháng 12, Tổng giám mục Thomas Becket bị bốn hiệp sĩ giết trong nhà thờ, tại chỗ nay gọi là Martyrdom ở gian ngang phía bắc. Ngài được phong thánh năm 1173.
- 1174 tới 1184Cung thánh GothicCháy lớn năm 1174 thiêu rụi cung thánh. William xứ Sens rồi William người Anh dựng lại theo lối Gothic mới từ Pháp, thêm tầng hầm phía đông, Nhà nguyện Ba Ngôi và nhà nguyện tròn Corona.
- 1220Dời hài cốt Thánh ThomasNgày 7 tháng 7, hài cốt Becket được đưa từ tầng hầm lên đền thờ mới trong Nhà nguyện Ba Ngôi. Canterbury thành nơi hành hương lớn nhất nước Anh, tư liệu ghi khoảng 100.000 khách hành hương năm 1420.
- 1377 tới 1405Gian giữa mớiGian giữa Roman của Lanfranc bị phá để dựng gian giữa Gothic Thẳng Đứng do thợ cả Henry Yevele chủ trì. Historic England ghi khoảng xây là 1378 tới 1410.
- 1498Tháp Bell HarryTháp trung tâm được nâng lên chiều cao hiện nay, nhà thờ về cơ bản hoàn thành. Historic England ghi tháp xây 1494 tới 1503, một tư liệu khác ghi 1496.
- 1988Di sản Thế giớiUNESCO ghi danh Nhà thờ chính tòa Canterbury cùng Tu viện Thánh Augustinô và nhà thờ Thánh Martin. Nhà thờ được xếp Grade I từ ngày 3 tháng 12 năm 1949, hồ sơ 1336823.
Hai chỗ nguồn vênh nhau được ghi thẳng. Thứ nhất là gian giữa: trang sử của Nhà thờ ghi 1377 tới 1405, hồ sơ xếp hạng ghi 1378 tới 1410. Thứ hai là tháp Bell Harry: trang Nhà thờ lấy mốc 1498, Historic England ghi 1494 tới 1503, Medievalists ghi 1496. Các con số lệch nhau vài năm là chuyện thường với công trình xây nhiều đợt, thư viện ghi song song chứ không chọn một.
Về đền thờ Thánh Thomas, tư liệu của Nhà thờ ghi đền bị phá tháng 9 năm 1538 theo lệnh Henry VIII, một tư liệu khác ghi đồ đạc của đền chở đi hết 26 xe. Ngày nay chỗ ấy chỉ còn một ngọn nến và một dòng chữ khắc trên nền. Thư viện kể theo giọng sử liệu, không bình luận.
IIIHai Nhà Thờ Trong Một
Người ta hay nói Canterbury là hai nhà thờ ghép lại. Nửa đông, gồm cung thánh, Nhà nguyện Ba Ngôi và Corona, xây từ 1174 tới 1184, là công trình Gothic sớm nhất nước Anh, mang dáng Pháp rõ vì do William xứ Sens khởi công. Nửa tây, gồm gian giữa và hai tháp mặt tây, xây từ cuối thế kỷ 14, theo lối Gothic Thẳng Đứng thuần Anh với những trụ cao vút và cửa sổ lớn. Nối hai nửa là tháp Bell Harry và bức bình phong đá năm 1450. Đá xây phần lớn là đá Caen chở từ Normandy sang, theo Historic England.
Tháp trung tâm cao 235 feet, tức khoảng 72 mét, bên trong là vòm quạt với huy hiệu ở giữa. Historic England ghi đây là một trong những kết cấu gạch sớm nhất nước Anh, bọc đá bên ngoài. Quả chuông Bell Harry treo trên tháp đúc năm 1635.
Vòm cao 80 feet từ nền, theo tư liệu History Learning, gồm bảy nhịp có tầng cửa sáng. Mái gian giữa dài hơn 60 mét, lợp khoảng 3.000 tấm chì.
Phần Gothic sớm, nền cao hơn gian giữa nhiều bậc vì nằm trên tầng hầm. Nhà nguyện Ba Ngôi xây 1180 tới 1184 để đặt đền Thánh Thomas, có hành lang vòng quanh và nhà nguyện tròn Corona ở cuối.
Tầng hầm Roman thế kỷ 12 là phần cổ nhất còn nguyên, với hàng cột chạm hình thú và lá. Đây là nơi đặt mộ Becket từ 1170 tới 1220.
Nhà thờ có khoảng 1.200 mét vuông kính màu. Các cửa sổ Trung cổ có từ cuối thế kỷ 12, nổi tiếng nhất là bộ cửa sổ Phép Lạ quanh Nhà nguyện Ba Ngôi kể các phép lạ của Thánh Thomas. Bốn cửa sổ hiện đại do Ervin Bossányi làm năm 1957.
Ba tháp treo tổng cộng 21 quả chuông. Quả lớn nhất là Great Dunstan ở tháp Arundel phía tây bắc, được coi là chuông lớn nhất hạt Kent.
| Hạng mục | Niên đại | Nguồn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Tầng hầm phía tây | 1098 tới 1130 | Nhà thờ Canterbury | cổ nhất còn nguyên |
| Cung thánh, Nhà nguyện Ba Ngôi, Corona | 1175 tới 1184 | Nhà thờ Canterbury | Historic England ghi 1175 tới 1184 |
| Gian giữa | 1377 tới 1405 | Nhà thờ Canterbury | Historic England ghi 1378 tới 1410 |
| Tháp tây nam | 1424 tới 1434 | Historic England | |
| Tháp Bell Harry | 1498 | Nhà thờ Canterbury | Historic England ghi 1494 tới 1503 |
| Tháp tây bắc | 1832 tới 1841 | Historic England | dựng lại theo mẫu tháp tây nam |
IVThế Đất Và Hướng
Phần này cần một lời rào trước. Anh giáo không dạy phong thủy. Hướng của nhà thờ theo truyền thống là hướng phụng vụ: bàn thờ chính và cung thánh ở đầu đông, cửa lớn ở mặt tây, và đền Thánh Thomas được đặt ở đầu đông chính vì đó là phần trọng nhất của nhà thờ theo phụng vụ. Những gì viết dưới đây hoàn toàn là cách đọc thế đất theo lối cổ truyền của người Việt, do thư viện đưa ra để bạn đọc quen lối ấy có một chỗ đối chiếu. Nó không phải điều được chép trong tư liệu của Nhà thờ, cũng không phải điều mà những người dựng công trình tính tới.
Điều đáng đọc trước nhất là chỗ đặt trong thành. Nhà thờ nằm ở góc đông bắc của thành phố có tường bao, còn sông Stour chảy qua phía tây và bắc thành phố theo hướng từ tây nam lên đông bắc. Theo cách đọc của người Việt, nhà thờ có nước ở bên trái và phía sau khi nhìn từ cửa tây, tức sông đi vòng quanh chứ không đâm thẳng vào. Sách địa lý cổ gọi thế ấy là thủy hoàn bão, nước ôm lấy, được coi là hiền và giữ khí.
Về hướng, cửa lớn mở về tây, cũng là hướng của cổng Westgate, nơi đường hành hương từ London đi vào thành phố. Người Việt xưa gọi con đường dẫn thẳng tới cửa là lai lộ, và nếu đường ấy dài mà không đâm thẳng thì được coi là tốt. Đường hành hương tới Canterbury vào bằng cổng tây rồi mới rẽ qua phố tới cổng Christ Church ở mặt nam, tức khí tới bằng đường vòng, đúng lối mà sách xưa ưa.
Về hình thể, vùng Canterbury là đất thấp, không có núi để tựa. Tháp Bell Harry cao 72 mét dựng ở giữa thân nhà thờ làm thành cái mà phong thủy cổ truyền gọi là tự lập chủ sơn: nơi không có núi thì công trình tự dựng lấy ngọn núi của mình ở tâm. Hai tháp tây thấp hơn kèm hai bên cửa là song phong hộ vệ. Cần nhắc lại rằng bố cục tháp trung tâm và mặt tiền hai tháp là quy ước lâu đời của nhà thờ Anh, không do ai chọn theo la bàn.
Cuối cùng là đất có duyên: mảnh đất được chọn cho việc thờ tự từ năm 597, qua hai trận cháy vẫn dựng lại đúng chỗ, và hơn mười bốn thế kỷ giữ vai trò tòa của Tổng giám mục. Thư viện ghi nhận xét ấy đúng như một cách đọc cổ truyền, và dừng ở đó.
VLễ Theo Lịch Giáo Hội Anh
Nhà thờ cử hành phụng vụ hằng ngày theo lịch của Giáo hội Anh, với giờ kinh chiều có ca đoàn hát là nét quen thuộc. Ngoài lịch chung, nơi này có những ngày riêng gắn với vị sáng lập và với Thánh Thomas Becket. Bài chỉ ghi ngày cố định, không ghi giờ giấc.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 26 tháng 5 | Dương lịch, lịch Giáo hội Anh | Lễ Thánh Augustinô Canterbury | Kính vị sáng lập nhà thờ và là tổng giám mục đầu tiên. |
| 7 tháng 7 | Dương lịch, lịch Giáo hội Anh | Lễ dời hài cốt Thánh Thomas | Tưởng nhớ ngày 7 tháng 7 năm 1220. Cuối lễ, vị Trưởng đi rước tới chỗ đền xưa trong Nhà nguyện Ba Ngôi để đặt hoa. |
| 29 tháng 12 | Dương lịch, lịch Giáo hội Anh | Lễ Thánh Thomas Becket | Ngày tử đạo năm 1170, có nghi thức tại Martyrdom ở gian ngang phía bắc. |
| Giáng Sinh và Phục Sinh | Dương lịch, Phục Sinh tính theo trăng | Hai lễ trọng của năm phụng vụ | Tổng giám mục Canterbury thường về chủ sự tại tòa của mình. |
| Khi có tổng giám mục mới | Không định kỳ | Lễ tấn phong tòa | Vị tổng giám mục được đưa lên Ghế Thánh Augustinô. Đây là nghi lễ chỉ có ở nhà thờ này. |
| Mười năm một lần | Không theo lịch phụng vụ | Hội nghị Lambeth | Các giám mục Anh giáo toàn cầu họp mặt, có buổi lễ khai mạc tại nhà thờ mẹ. |
Nếp hành hương tới Canterbury có từ thế kỷ 13 và được ghi vào văn học qua Truyện kể Canterbury của Geoffrey Chaucer, viết khoảng năm 1390, kể chuyện một đoàn người từ London đi bộ tới đền Thánh Thomas. Ngày nay khách hành hương vẫn đi lại con đường ấy và kết thúc tại ngọn nến trong Nhà nguyện Ba Ngôi. Thư viện chưa thấy nguồn nào ghi cộng đoàn người Việt sinh hoạt tại nhà thờ này, nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Cathedral House, 11 The Precincts, Canterbury, Kent CT1 2EH
- Đường tới
- Nhà thờ nằm trong khu Precincts ở trung tâm thành phố Canterbury, hạt Kent, vào bằng cổng Christ Church Gate từ phố Burgate. Từ London đi tàu tới ga Canterbury West hoặc Canterbury East rồi đi bộ chừng mười lăm phút.
- Toạ độ
- 51.2798, 1.0828
Đây là nhà thờ chính tòa đang cử hành phụng vụ, không phải bảo tàng, nên lệ của nơi thờ tự là lệ phải theo. Vài điều thường được nhắc: ăn mặc kín đáo, bỏ mũ khi vào trong, giữ im lặng trong cung thánh và tầng hầm, không chụp ảnh trong tầng hầm và khi đang có giờ kinh. Chỗ Martyrdom và chỗ đền Thánh Thomas xưa là nơi người ta tới cầu nguyện, xin quý vị đi nhẹ và nhường chỗ cho người đang quỳ.
Những nơi gần đây trong thư viện
XIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Canterbury
Contribute photos, information or video for Canterbury CathedralThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ Canterbury có phải nhà thờ Tin Lành không
Đây là nhà thờ mẹ của Anh giáo. Thư viện xếp vào nhánh Tin Lành vì cách chia đạo của thư viện, nhưng Anh giáo tự coi mình là truyền thống vừa Công giáo vừa Cải cách, giữ ba bậc giám mục, linh mục, phó tế, và không đồng nhất với Tin Lành lục địa của Luther hay Calvin.
Tổng giám mục Canterbury có vai trò gì
Ngài là Giáo chủ toàn Anh, đứng đầu Giáo hội Anh, và là tiêu điểm hợp nhất của Cộng đồng Anh giáo gồm 42 giáo hội tự trị với khoảng 90 triệu tín hữu. Ngài không có quyền pháp lý trên các giáo hội ấy mà triệu tập Hội nghị Lambeth mười năm một lần. Tòa của ngài đặt tại Canterbury, dinh làm việc ở Cung Lambeth, London.
Nhà thờ Canterbury xây năm nào
Thánh Augustinô lập tòa năm 597. Lanfranc dựng lại 1070 tới 1077 sau trận cháy 1067. Cung thánh Gothic xây 1174 tới 1184 sau trận cháy thứ hai. Gian giữa xây 1377 tới 1405, tháp Bell Harry hoàn thành quanh năm 1498. Historic England ghi các mốc lệch vài năm, bài đã nêu thẳng.
Thomas Becket là ai và vì sao Canterbury thành nơi hành hương
Thomas Becket là Tổng giám mục Canterbury, bị giết trong nhà thờ ngày 29 tháng 12 năm 1170 và được phong thánh năm 1173. Hài cốt ngài được đưa lên đền thờ trong Nhà nguyện Ba Ngôi ngày 7 tháng 7 năm 1220, từ đó Canterbury thành nơi hành hương lớn nhất nước Anh. Đền bị phá năm 1538, nay chỉ còn một ngọn nến đánh dấu.
Tháp Bell Harry cao bao nhiêu và có gì đặc biệt
Tháp trung tâm cao 235 feet, khoảng 72 mét, hoàn thành quanh năm 1498, Historic England ghi xây 1494 tới 1503. Bên trong là vòm quạt đá, kết cấu lõi gạch bọc đá thuộc loại sớm nhất nước Anh. Quả chuông Bell Harry treo trên tháp đúc năm 1635. Cả nhà thờ có 21 quả chuông ở ba tháp.