Đi lên con dốc Ludgate Hill từ phía tây, quý vị thấy phía cuối phố một mặt tiền đá trắng xám: hai tầng hàng cột chồng lên nhau, hai ngọn tháp chuông kèm hai bên, và phía sau, lớn hơn tất cả, một mái vòm tròn đội chiếc đèn lồng đá có thánh giá vàng trên đỉnh. Giữa khu tài chính dày đặc cao ốc của Thành phố London (City of London), mái vòm ấy vẫn là thứ người ta nhận ra trước tiên trên đường chân trời.
Đây là Nhà thờ chính tòa Thánh Phaolô (St Paul's Cathedral), dâng kính Thánh Phaolô (Paul) Tông đồ, chính tòa của Giám mục Anh giáo London. Trên ngọn đồi này người ta đã thờ phượng từ năm 604. Ngôi nhà thờ trung đại cháy rụi trong Đại hỏa hoạn London năm 1666, và bản quý vị thấy hôm nay là công trình của kiến trúc sư Christopher Wren, dựng trong ba mươi lăm năm, người thợ cả nằm lại ngay trong hầm mộ của chính công trình mình.
IThánh Phaolô Và Chính Tòa Của Giáo Phận London
Nơi này là nhà thờ chính tòa, tức nơi đặt ngai tòa của Giám mục London thuộc Giáo hội Anh (Church of England). Thư viện xếp nó vào nhánh Tin Lành theo cách chia chung, còn Anh giáo là một truyền thống riêng như bài Tu viện Westminster đã giải thích. Cũng cần phân biệt với nhà thờ mẹ của cả Anh giáo là Nhà thờ chính tòa Canterbury. Thánh Phaolô là chính tòa của một giáo phận, nhưng là giáo phận của thủ đô, nên nhà thờ này đóng vai trò lớn trong đời sống đạo của cả nước.
Thánh Phaolô (Paul) vốn là một người Do Thái tên Saolô, từng bắt bớ các tín hữu đầu tiên. Theo sách Công vụ Tông đồ, trên đường tới Damascus ông được Chúa Giêsu hiện ra, bị mù ba ngày rồi chịu phép rửa, và từ đó thành vị tông đồ đi rao giảng khắp vùng Địa Trung Hải. Mười ba thư trong Tân Ước mang tên ngài. Vì câu chuyện trở lại đạo ấy, lễ bổn mạng của nhà thờ là lễ Thánh Phaolô Trở Lại Đạo ngày 25 tháng 1, chứ không phải lễ tử đạo của ngài.
Theo dòng thời gian của chính nhà thờ, nhà thờ đầu tiên được cung hiến năm 604, sau khi Giám mục Mellitus từ Rôma sang truyền giáo. Nhà thờ thứ ba được dựng năm 962. Năm 1087, sau một trận hỏa hoạn, người Norman bắt đầu dựng nhà thờ thứ tư, và phải tới năm 1240, sau 153 năm xây, nhà thờ trung đại mà người Anh gọi là Old St Paul's mới được cung hiến. Năm 1621 nhà thơ John Donne làm trưởng kinh sĩ (Dean) ở đây. Năm 1666 Đại hỏa hoạn London thiêu rụi Old St Paul's. Năm 1668 Christopher Wren được giao dựng lại.
Nhiều sách hướng dẫn kể rằng mái vòm cao đúng 365 bộ vì Wren muốn mỗi bộ ứng với một ngày trong năm. Con số 365 bộ là có thật, quy ra chừng 111 mét. Nhưng thư viện chưa thấy tư liệu của nhà thờ hay hồ sơ Historic England xác nhận đó là chủ ý của Wren, nên xếp chuyện ấy vào lời kể quen, không phải sử liệu. Chỗ thứ hai hay bị lẫn: mái vòm quý vị thấy từ ngoài phố không phải mái vòm quý vị thấy từ trong lòng nhà thờ. Historic England mô tả đây là vòm ba lớp: vòm trong, một khối nón gạch ở giữa, và vòm ngoài bằng gỗ bọc chì.
IIDựng Lại Từ Tro Của Năm 1666
Wren không có được đồ án mình thích nhất. Bản Great Model, một nhà thờ mặt bằng chữ thập Hy Lạp với mái vòm lớn, mất chừng mười tháng để vẽ và hơn một năm để đóng mô hình gỗ, nay vẫn giữ trong nhà thờ, nhưng không được chấp nhận. Bản được duyệt là một mặt bằng thánh giá kiểu truyền thống, và trong khi xây, Wren sửa dần nó cho tới khi mái vòm trở lại thành trung tâm của cả công trình.
- 604Nhà thờ đầu tiênNhà thờ Thánh Phaolô đầu tiên được cung hiến sau cuộc truyền giáo của Giám mục Mellitus.
- 1240Old St Paul'sNhà thờ trung đại khởi dựng năm 1087 được cung hiến sau 153 năm xây.
- 1666Đại hỏa hoạnĐại hỏa hoạn London thiêu rụi Old St Paul's cùng phần lớn thành phố cũ.
- 1675Đồ án được duyệt, khởi côngSắc chỉ hoàng gia ngày 14 tháng 5 năm 1675 duyệt bản Warrant Design, cho phép xây từng phần, bắt đầu từ ca đoàn. Hợp đồng với hai thợ cả Joshua Marshall và Thomas Strong ký ngày 18 tháng 6.
- Khoảng 1685 tới 1686Vẽ lại mái vòmWren thiết kế lại mái vòm thành một khối lớn, lấy cảm hứng từ mái vòm của Michelangelo ở Đền thờ Thánh Phêrô, Rôma.
- 1697Buổi lễ đầu tiênBuổi thờ phượng đầu tiên được cử hành trong khu ca đoàn đã xây xong.
- 1710 hoặc 1711Hoàn thànhTrang nhà thờ ghi năm 1711 công trình được tuyên bố hoàn thành sau 35 năm. Historic England và Britannica ghi thời gian xây là 1675 tới 1710.
- 1924Đại trùng tuĐợt trùng tu lớn bắt đầu để xử lý các vấn đề kết cấu của công trình.
Chỗ nguồn vênh là năm hoàn thành. Dòng thời gian của nhà thờ ghi năm 1711 công trình được chính thức tuyên bố hoàn thành, sau 35 năm. Hồ sơ Historic England số 1079157 và Britannica ghi thời gian xây là 1675 tới 1710. Cách hiểu hợp lý là phần đá xong năm 1710, còn việc tuyên bố hoàn thành chính thức diễn ra năm sau. Về xếp hạng, nhà thờ được liệt vào Grade I ngày 4 tháng 1 năm 1950. Nhà thờ không nằm trong một khu Di sản Thế giới nào.
IIIBaroque Anh, Đá Portland Và Vòm Ba Lớp
Nhà thờ theo lối Cổ điển mà người Anh gọi là Baroque Anh, dựng chủ yếu bằng đá Portland, mặt bằng hình thánh giá, một mái vòm ở chỗ giao nhau và hai tháp ở mặt tây, theo Historic England. Khác hẳn các nhà thờ Gothic nhọn vút như Tu viện Westminster, Wren dùng hàng cột, vòm bán nguyệt và những mảng tường phẳng lặng, và dồn mọi sức nặng về mái vòm giữa.
Chỗ tài tình nhất là cấu trúc vòm ba lớp. Vòm trong thấp vừa phải để người đứng dưới sàn thấy cân đối. Vòm ngoài bằng gỗ bọc chì, cao hơn nhiều, để tạo dáng trên đường chân trời. Giữa hai lớp là một khối nón gạch giấu kín, chính khối nón này đỡ chiếc đèn lồng đá nặng trên đỉnh. Bên trong, hàng ghế ca đoàn gỗ chạm do Grinling Gibbons làm, các song sắt trang trí của thợ sắt Jean Tijou, và chiếc cầu thang hình học xoắn tròn, các bậc đá gác vào tường mà không có trụ giữa.
Cao 111 mét, tức 365 bộ, tới đỉnh thánh giá. Vòm ba lớp: vòm trong, nón gạch, vòm ngoài gỗ bọc chì, trên cùng là đèn lồng đá.
Vòng hành lang quanh chân vòm trong, theo Atlas Obscura ở độ cao 99 bộ, lên tới đó qua 259 bậc. Tiếng nói khẽ sát tường bên này nghe rõ ở bên kia, cách 137 bộ.
Phía trên còn hành lang Stone Gallery và Golden Gallery, lên tới hành lang cao nhất phải qua tổng cộng 528 bậc.
Mô hình gỗ của đồ án Wren thích nhất nhưng không được duyệt, nay giữ trong nhà thờ.
Wren được an táng trong hầm mộ. Trên phiến đá có câu Latinh thường được dịch là: Nếu bạn tìm đài tưởng niệm của ông, hãy nhìn quanh.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Chiều cao mái vòm | 111 m, 365 bộ | bảng dữ kiện và Atlas Obscura |
| Hành lang Thì thầm | Cao 99 bộ, cách 259 bậc | Atlas Obscura |
| Khoảng cách qua vòm | 137 bộ | Atlas Obscura |
| Tổng số bậc lên hành lang cao nhất | 528 | Atlas Obscura |
| Thời gian xây | 1675 tới 1710 hoặc 1711 | Historic England, Britannica, trang nhà thờ |
| Xếp hạng | Grade I, 4 tháng 1 năm 1950 | Historic England |
IVThế Đất Và Hướng
Thư viện viết mục này với một lời thưa trước. Anh giáo không có học thuyết phong thủy. Nhà thờ Thánh Phaolô giữ lệ phụng vụ Kitô giáo: cửa lớn và hai tháp ở đầu tây nhìn xuống dốc Ludgate, bàn thờ ở đầu đông. Chỗ đặt nhà thờ thì do lịch sử để lại: Wren dựng trên nền nhà thờ trung đại vừa cháy. Phần dưới đây đọc mảnh đất ấy bằng con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, để bạn đọc có chỗ đối chiếu. Không một tư liệu nào của nhà thờ nói theo lối này.
Điều đầu tiên là đất cao. Nhà thờ đứng trên đồi Ludgate, một trong những gò cao của thành London cổ, bờ bắc sông Thames. Người Việt xem đất chuộng chỗ hơi cao, khô ráo, nhìn xuống được chung quanh cho nơi thờ tự. Mảnh đất này đã mang nhà thờ từ năm 604, qua ít nhất năm lần dựng lại. Lối cũ gọi nơi như thế là cựu địa, đất đã quen hương khói, và coi việc dựng lại đúng chỗ cũ là giữ mạch chứ không phải bắt đầu từ đầu.
Thứ hai là nước. Sông Thames chảy ngang phía nam, cách nhà thờ vài trăm mét, ngày nay có cầu đi bộ Millennium nối thẳng từ chân đồi sang bờ bên kia. Sông lớn chạy ngang trước một gò cao là thế quen trong sách đất của người Việt, gọi là thủy chạy ngang minh đường. Ở đây nước nằm bên sườn nam chứ không nằm trước cửa tây, nên chỉ nói được là có nước gần, không nói được là thủy tụ trước mặt.
Thứ ba là ngũ hành của hình. Mái vòm tròn, theo lối xem hình của người Việt, thuộc hành Kim. Đá Portland trắng xám cũng mang sắc của Kim. Và theo vòng tương sinh, Kim sinh Thủy, mà nhà thờ lại đứng ngay trên sông. Thư viện ghi sự khớp ấy như một trò đối chiếu của hình và sắc, không hơn. Wren chọn mái vòm vì học Rôma, chọn đá Portland vì đó là đá tốt nhất nước Anh thời ấy.
VLễ Theo Lịch Của Giáo Hội Anh
Nhà thờ theo lịch phụng vụ của Giáo hội Anh, tính theo dương lịch, với lễ Phục Sinh tính theo trăng. Mỗi ngày có các giờ kinh, trong đó giờ kinh chiều do ca đoàn hát là nếp quen của các nhà thờ chính tòa Anh giáo. Ngày riêng quan trọng nhất của nơi này là lễ bổn mạng tháng 1. Bài chỉ ghi ngày, không ghi giờ giấc.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 25 tháng 1 | Lịch phụng vụ Anh giáo, dương lịch | Lễ Thánh Phaolô Trở Lại Đạo | Lễ bổn mạng của nhà thờ, ngày lớn nhất trong năm của riêng nơi này. |
| 29 tháng 6 | Lịch phụng vụ Anh giáo | Lễ Thánh Phêrô và Thánh Phaolô | Ngày kính chung hai vị tông đồ, trong đó có vị bổn mạng. |
| Bốn Chúa Nhật trước Giáng Sinh | Lịch phụng vụ Anh giáo | Mùa Vọng | Mở đầu năm phụng vụ. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Anh giáo | Lễ Giáng Sinh | Một trong hai lễ trọng nhất của năm. |
| Tuần Thánh và Phục Sinh | Lịch phụng vụ Anh giáo, Phục Sinh tính theo trăng | Thứ Sáu Tuần Thánh và Chúa Nhật Phục Sinh | Đỉnh cao của năm phụng vụ, Giám mục London chủ sự tại chính tòa. |
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- St Paul's Churchyard, London EC4M 8AD (đồi Ludgate, City of London)
- Đường tới
- Nhà thờ nằm ở St Paul's Churchyard, London EC4M 8AD, trên đồi Ludgate trong Thành phố London. Ga tàu điện ngầm St Paul's cách vài phút đi bộ, từ bờ nam sông Thames có thể đi qua cầu Millennium tới thẳng chân nhà thờ.
- Toạ độ
- 51.5138, -0.0984
Đây là nhà thờ chính tòa đang cử hành phụng vụ mỗi ngày, không phải bảo tàng, nên lệ của nơi thờ tự là lệ phải theo: ăn mặc kín đáo, bỏ mũ khi vào trong, giữ im lặng trong lòng nhà thờ và trong hầm mộ. Trong các giờ kinh, khách tham quan xin đứng yên hoặc ngồi dự, không đi lại. Lối lên các hành lang trên vòm là cầu thang dài và hẹp, quý vị cần cân nhắc sức mình.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Thánh Phaolô, London
Contribute photos, information or video for St Paul's CathedralThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ Thánh Phaolô London thuộc đạo nào
Đây là nhà thờ chính tòa của Giáo hội Anh, tức Anh giáo, nơi đặt ngai tòa của Giám mục London. Thư viện xếp vào nhánh Tin Lành theo cách chia chung, nhưng Anh giáo là truyền thống riêng, giữ ba bậc giám mục, linh mục, phó tế. Nhà thờ mẹ của cả Anh giáo là Canterbury, không phải nơi này.
Nhà thờ Thánh Paul London xây năm nào
Trên đồi đã có nhà thờ từ năm 604. Nhà thờ hiện nay do Christopher Wren thiết kế sau Đại hỏa hoạn năm 1666, đồ án được duyệt ngày 14 tháng 5 năm 1675, buổi lễ đầu tiên năm 1697. Trang nhà thờ ghi tuyên bố hoàn thành năm 1711, Historic England và Britannica ghi xây từ 1675 tới 1710.
Mái vòm nhà thờ Thánh Paul cao bao nhiêu
Mái vòm cao 111 mét, tức 365 bộ, tới đỉnh thánh giá. Chuyện kể rằng Wren chọn con số ấy cho khớp 365 ngày trong năm là lời kể quen, thư viện chưa thấy tư liệu chính thức xác nhận. Vòm gồm ba lớp: vòm trong, một khối nón gạch đỡ đèn lồng, và vòm ngoài bằng gỗ bọc chì.
Hành lang Thì thầm ở nhà thờ Thánh Paul là gì
Đó là vòng hành lang quanh chân vòm trong, cao 99 bộ trên sàn, lên qua 259 bậc theo Atlas Obscura. Vì vòm tròn đều, tiếng nói khẽ sát tường bên này truyền theo vách và nghe rõ ở bên kia, cách chừng 137 bộ. Phía trên còn hai hành lang nữa, tổng cộng 528 bậc.
Christopher Wren được chôn ở đâu
Wren được an táng trong hầm mộ của chính nhà thờ Thánh Phaolô, công trình lớn nhất đời ông. Trên phiến đá có dòng chữ Latinh thường được dịch là: Nếu bạn tìm đài tưởng niệm của ông, hãy nhìn quanh. Ý câu ấy là cả ngôi nhà thờ chính là đài tưởng niệm của người kiến trúc sư.