Amatsu Norito (Thiên Chúc Từ), Hifumi Norito Và Rokkon Shōjō: Lời Tẩy Uế Thượng Thiên Và Khúc Niệm Leo Núi Thiêng Nhật Bản

Khác với bài Haraekotoba đi thẳng vào tên thần Izanagi, bài Amatsu Norito mở ra ngay ở tầng cao nhất của vũ trụ quan Thần Đạo: Takama-no-hara (Cánh Đồng Trời Cao), nơi ngự trị của các vị Thiên thần khởi nguyên (Amatsu kami). Động từ cổ kamu-tsumarimasu (cũng đọc là kamu-zumarimasu) ghép tiền tố tôn xưng kamu (thần thánh) với động từ tsumaru / todomaru (quy tụ, ngự trị vững vàng).

Hai danh hiệu Kamu-rogi và Kamu-romi là cặp thần tổ nguyên lý âm dương của vòm trời: hậu tố -rogi chỉ ngôi tổ phụ nam tính thiêng liêng (như vị thần Takamimusubi no Kami), còn hậu tố -romi chỉ ngôi tổ mẫu nữ tính thiêng liêng (như vị nữ thần mặt trời Amaterasu Ōmikami thờ tại Thần cung Ise). Cụm mikoto mochite nghĩa là vâng theo lời truyền dạy thiêng liêng của nhị vị ấy, đặt hành động tẩy uế của con người dưới trật tự sáng thế của vũ trụ.

Ở câu thứ hai, thần Izanagi được tôn xưng bằng cụm từ cổ kính sumemioya (ghép từ sume là chí tôn, thống lĩnh, mi là tiếp đầu ngữ tôn kính, và oya là bậc cha mẹ tổ tiên). Khi Izanagi từ cõi âm Yomi-no-kuni trở về mang theo khí uế của sự chết chóc, ngài đã tìm tới cửa sông nơi dòng nước ngọt gặp sóng biển mặn tại cánh đồng Awagi-hara ở xứ Himuka (tỉnh Miyazaki trên đảo Kyūshū ngày nay) để làm lễ tắm gội đầu tiên trong lịch sử thần thoại.

Sự khác biệt nhỏ nhưng giàu ý nghĩa giữa Haraekotoba và Amatsu Norito ở câu thứ ba nằm ở động từ: nếu Haraekotoba dùng narimaseru (hóa thành, tự thành hình), thì Amatsu Norito dùng aremaseru (từ động từ cổ aru, nghĩa là đản sinh, hiển hiện rạng rỡ ra ánh sáng), nhấn mạnh sức sống mới mẻ bật ra ngay khi lớp bùn nhơ được gột sạch.

Câu 5 và câu 6 là nét đặc sắc nhất của bài Amatsu Norito so với bài Haraekotoba ngắn. Sau khi cầu xin các vị Đại Thần Chốn Tẩy Uế (Harai-do no Ōkami-tachi) quét sạch tai ương (magagoto), lỗi lầm (tsumi) và ô uế (kegare), người đọc mở rộng lời thỉnh cầu tới toàn thể amatsu kami (chư thần trên trời), kunitsu kami (chư thần giữ đất đai núi sông) và yaoyorozu no kami-tachi (tám trăm vạn chư thần trong vạn vật).

Hình ảnh tu từ ở câu 6, ame noabikoma furitate-te (dị bản trong Engishiki đọc đầy đủ là ame no fuchikoma no mimi furitate-te), là một ẩn dụ sinh động từ thời cổ đại: fuchikoma (hoặc abikoma) là con ngựa thần sắc lông đốm của cõi trời. Loài ngựa vốn có đôi tai cực kỳ thính nhạy, khi nghe tiếng động từ xa liền dựng đứng hai tai lên và xoay hướng về phía âm thanh. Lời khấn ví von việc chư thần khắp trời đất chăm chú lắng nghe tiếng tụng Norito của người trần giống hệt như tuấn mã thiên giới vểnh cao đôi tai không bỏ sót một âm tiết nào.

Theo học thuyết Kotodama (Ngôn linh, niềm tin rằng mỗi âm thanh nguyên thủy của tiếng Nhật cổ đều mang tần số rung động của vũ trụ), mười con số thuần Nhật trong câu 8 không chỉ dùng để tính đếm vật lượng mà là một chuỗi biến dịch của sự sống: Hito (1, chữ hi đồng âm với hi là mặt trời và linh hỏa bi khởi phát từ hư không), Futa (2, phân cực thành âm dương), Mi (3, mi đồng âm với mi là quả hạt, thân thể thành hình), Yo (4, bốn phương thế gian mở rộng), Itsu (5, itsu là uy linh ngưng tụ ở trung tâm), Mu (6, sáu hướng hòa hợp), Nana (7, thành tựu biến hóa), Ya (8, ya là càng lúc càng mở rộng vô cùng), Kokono (9, kokono là ngưng kết tới cực điểm trước bước nhảy mới), và Tari (10, từ động từ taru là đầy đủ, viên mãn tròn đầy), trước khi bung ra thành momo, chi, yorozu (trăm, nghìn, vạn).

Câu thứ chín, Furube yura yura to furube, xuất phát từ nghi thức Chinkon (Trấn hồn, đọc theo âm Nhật là mitama-shizume). Động từ furu vừa có nghĩa là lắc nhẹ (như lắc mười pháp bảo Tokusa no Kandakara), vừa liên hệ với chữ furu (rung động linh khí). Trong truyền thống Koshintō, con người bị bệnh tật hay suy sụp tinh thần là do linh hồn (tama) bị phân tán và khô héo; đọc câu chú Furube yura yura to furube kèm động tác đan tay rung nhẹ trước đan điền giúp đánh thức và quy tụ nguồn linh khí trở về trung tâm cơ thể.

Bước sang phần Rokkon Shōjō, câu 10 là khẩu hiệu hành hương đã vang vọng suốt hàng trăm năm trên các sườn núi Phú Sĩ, núi Ontake, núi Ōmine và ba ngọn núi Dewa Sanzan. Người dẫn đầu đoàn hành hương (gọi là sendatsu, mặc áo trắng shiro-shōzoku, đội nón cói, tay cầm trượng gỗ gắn vòng kim loại shakujō) vừa bước lên bậc đá dốc đứng vừa hô vang: Zange zange! (Hãy gột rửa mọi lỗi lầm!), và cả đoàn phía sau đồng thanh đáp theo nhịp chân: Rokkon shōjō! (Sáu căn hoàn toàn thanh tịnh!), rồi tiếp nối bằng lời cầu chúc: Oyama wa seiten! (Cầu cho trên ngọn núi thiêng bầu trời trong xanh nắng rạng!).

Cặp vế này gắn kết trực tiếp trạng thái nội tâm với thiên nhiên bên ngoài: trên những ngọn núi cao trên ba nghìn mét vốn thường xuyên có bão tuyết và sương mù dày đặc, người hành hương tin rằng khi sáu căn của đoàn người hoàn toàn trong sạch không chút tạp niệm, ngọn núi thiêng (oyama) sẽ mở lòng đón nhận bằng một bầu trời quang đãng (seiten).

Từ câu 12 tới câu 14 đi vào phần thân của bài Rokkon Shōjō no Ōharae (Lục Căn Thanh Tịnh Đại Phất). Cấu trúc của mỗi câu đều gồm hai tầng bảo vệ: tầng ngoài là cơ quan cảm giác (mắt me, tai mimi, mũi hana) không chạy theo những cảnh tượng, âm thanh và mùi vị bất tịnh (moromoro no fujō); nhưng quan trọng hơn cả là điệp khúc lặp lại ở tầng trong: kokoro ni moromoro no fujō wo omowazu (trong tâm không ôm giữ hay suy tưởng điều bất tịnh).

Điểm tinh tế của triết lý này nằm ở chỗ: trong đời sống hàng ngày, con mắt hay đôi tai đôi khi không thể tránh khỏi việc bắt gặp những cảnh xấu hay lời nói ác độc từ bên ngoài; nhưng nếu ngay khoảnh khắc ấy tâm (kokoro) không bám chấp, không lưu giữ hình ảnh và âm thanh ô uế ấy vào trong lòng, thì Nhãn căn (genkon), Nhĩ căn (jikon) và Tỷ căn (bikon) vẫn giữ nguyên sự thanh tịnh bản nhiên.

Từ câu 15 tới câu 17 hoàn tất vòng thanh lọc sáu căn bằng ba cửa ngõ gắn liền với hành động tạo nghiệp: Shita (lưỡi, tương ứng với zekkon tức thiệt căn, giữ cho lời nói chân thật, hòa ái, không buông lời dối trá hay rủa sả), Mi (thân thể, tương ứng với shinkon tức thân căn, giữ cho tay chân không làm điều bạo ngược hay chạm vào sự nhơ nhớp), và I (ý thức suy lường, tương ứng với ikon tức ý căn, làm chủ dòng tư tưởng không để tham lam, thù hận và tà kiến dẫn dắt). Sự kết hợp giữa từ thuần Nhật (me, mimi, hana, shita, mi) ở nửa đầu câu với thuật ngữ âm Hán Nhật (genkon, jikon, bikon, zekkon, shinkon, ikon) ở cuối câu là dấu ấn tiêu biểu của văn chương dung hợp Thần Phật tại Nhật Bản.

Câu 18 khép lại bài Rokkon Shōjō no Ōharae bằng một tuyên ngôn hợp nhất giữa cơ thể học đạo gia, Phật giáo và vũ trụ quan Thần Đạo. Khi cả sáu căn không còn bị bụi trần che lấp, gozō no shin-kon arawarete: thần hồn trú ngụ trong năm tạng của cơ thể (tâm, can, tỳ, phế, thận) liền hiển lộ sáng ngời, và ngay lập tức tenchi no shin-ki to dōkon nari: nhận ra mình vốn cùng chung một gốc rễ (dōkon) với thần khí bao la của trời đất (tenchi no shin-ki). Ở trạng thái ấy, ranh giới giữa người hành hương nhỏ bé và ngọn núi thiêng hùng vĩ hoàn toàn tan biến.