Rời thủ phủ Santa Fe đi về phía bắc khoảng bốn mươi cây số theo con đường cao tốc uốn lượn qua những triền đồi đất đỏ cằn cỗi của miền bắc bang New Mexico, quý vị sẽ đặt chân xuống thung lũng xanh tươi của làng Chimayó nằm bên bờ sông Santa Cruz, ngay dưới chân dãy núi Sangre de Cristo (Máu Chúa Kitô) phủ tuyết trắng. Cuối con đường nhỏ rợp bóng những cây dương cổ thụ hàng trăm năm tuổi là một bức tường đất thấp dẫn vào khoảng sân nhỏ tĩnh lặng, nơi có ngôi nhà thờ nhỏ bé xây bằng gạch bùn phơi nắng màu nâu hồng với hai tháp chuông trắng đội chóp tôn nhọn giản dị.
Ngôi nhà nguyện khiêm nhường chỉ dài chưa đầy hai mươi mét ấy chính là Đền thánh Chimayó (tiếng Tây Ban Nha là El Santuario de Chimayó), trung tâm hành hương Công giáo lớn nhất và nổi tiếng nhất tại Hoa Kỳ, thường được mệnh danh là Lộ Đức của nước Mỹ. Khởi dựng từ năm 1813 tới năm 1816 để tôn kính cây Thánh giá Chúa Đen Esquipulas, nơi đây là điểm giao hội kỳ diệu giữa truyền thuyết suối bùn chữa bệnh ngàn năm của người bản địa Tewa Pueblo và đức tin Kitô giáo vùng biên viễn Tây Ban Nha, nơi hàng vạn người lữ hành vẫn lặng lẽ quỳ gối bên căn phòng nhỏ El Pocito để bốc một nhúm đất thánh cầu ơn lành cho thân xác và tâm hồn.
IThánh Giá Chúa Đen Esquipulas, Chúa Hài Đồng Atocha Và Mạch Đất Thiêng Tsimajopokwi
Tên gọi đầy đủ trong văn bản cung hiến nguyên thủy của ngôi đền là Đền thánh Chúa Chúng Ta vùng Esquipulas (Santuario de Nuestro Señor de Esquipulas). Để hiểu vì sao một ngôi nhà nguyện ở miền núi xa xôi của bang New Mexico lại gắn liền với việc lấy đất chữa bệnh, cần nhìn thấu ba lớp trầm tích tín ngưỡng đã chồng xếp lên nhau tại thung lũng này: lớp nền bản địa Tewa Pueblo cổ đại, truyền thống sùng kính Chúa Đen Esquipulas từ Trung Mỹ và lòng mộ mến Chúa Hài Đồng Atocha của người dân vùng núi Tây Ban Nha.
Trên bàn thờ chính của Đền thánh Chimayó hiện tôn trí cây Thánh giá Chúa Đen Esquipulas (Nuestro Señor de Esquipulas) cao khoảng 1,8 mét (6 feet). Khác với các tượng chịu nạn thông thường ở châu Âu, tượng Chúa Kitô tại đây có nước da sẫm màu đĩnh đạc, được đóng đinh trên một cây thánh giá sơn màu xanh lục tươi điểm xuyết những chiếc lá vàng tượng trưng cho Cây Sự Sống (Arbor Vitae). Hình tượng này bắt nguồn từ thị trấn Esquipulas của Guatemala vào năm 1595, nơi nhà điêu khắc Quirio Cataño tạc pho tượng Chúa Kitô bằng gỗ sẫm màu để người bản địa Maya cảm nhận được Đấng Cứu Thế mang cùng màu da với mình. Đặc biệt, chính tại vương cung thánh đường Esquipulas ở Guatemala, người hành hương từ nhiều thế kỷ trước đã giữ phong tục nhận những viên bánh đất sét trắng gọi là tierra santa (đất thánh) hoặc bendito đã được linh mục làm phép để ăn hoặc thoa lên cơ thể cầu ơn chữa bệnh.
Song hành cùng Chúa Đen Esquipulas, từ giữa thế kỷ 19, Đền thánh Chimayó còn trở thành trung tâm sùng kính Chúa Hài Đồng thành Atocha (Santo Niño de Atocha). Truyền thống này bắt nguồn từ vùng Atocha (ngoại ô Madrid, Tây Ban Nha) thời kỳ người Hồi giáo Moor cai trị: khi các tù nhân Kitô giáo bị giam cầm và chỉ có trẻ nhỏ mới được phép mang thức ăn nước uống vào ngục, người dân tin rằng chính Chúa Giêsu Hài Đồng đã hóa thân thành một cậu bé hành hương đội mũ rộng vành có gắn lông chim, khoác áo choàng, một tay cầm giỏ bánh mì, một tay cầm gậy có buộc bầu nước để đi cứu giúp người khốn khổ. Tại Chimayó, các tín hữu tin rằng ban đêm Chúa Hài Đồng thường rời bàn thờ đi bộ khắp các sườn đồi và thung lũng để an ủi người bệnh, cứu giúp binh lính và người tù cho tới mức đôi giày của Ngài bị mòn rách, vì thế, khách hành hương từ khắp nơi luôn mang theo những đôi giày trẻ sơ sinh mới tinh tới đặt dưới chân tượng Ngài để tạ ơn.
Trước khi các tu sĩ dòng Phanxicô và người định cư Tây Ban Nha đặt chân tới thung lũng này vào cuối thế kỷ 17, vùng đất quanh Đền thánh Chimayó vốn là thánh địa chữa lành cổ xưa của người bản địa Pueblo nói tiếng Tewa (tổ tiên của các làng Nambe, Pojoaque, San Ildefonso và Santa Clara Pueblo lân cận). Người Tewa gọi khu vực dưới chân ngọn đồi thiêng Tsi Mayoh là Tsimajopokwi (từ này khi đọc trại sang tiếng Tây Ban Nha đã biến âm thành Chimayó). Theo thần thoại vũ trụ quan và tín ngưỡng thờ tổ tiên của người Tewa, thuở hồng hoang khi Hai Vị Thần Chiến Tranh Song Sinh (Towa é) hạ sát một con quái vật khổng lồ tại thung lũng này, máu và lửa từ lòng đất đã phun trào tạo thành một mạch suối nước nóng và hồ bùn khoáng sủi bọt.
Theo thời gian địa chất, mạch suối nước nóng dần khô cạn, chỉ để lại một hố đất sét pha cát mịn màng nằm ngay vị trí căn phòng El Pocito ngày nay. Trong nhiều thế kỷ trước thời thuộc địa, người bản địa Tewa đã tìm tới hố đất cạn này để lấy bùn đất thoa lên vết thương đau nhức hoặc hòa với nước uống như một phương thuốc linh thiêng của Đất Mẹ. Khi người định cư Tây Ban Nha mang truyền thống đất thánh tierra santa của Chúa Đen Esquipulas từ Guatemala lên định cư tại Chimayó, hai niềm tin về vùng đất chữa lành đã hòa quyện làm một một cách tự nhiên.
Một điều mà các linh mục coi sóc Đền thánh Chimayó luôn giải thích rõ cho khách hành hương là theo giáo lý chính thống của Giáo hội Công giáo, bản thân nắm đất lấy từ hố El Pocito (Tierra Bendita) không có phép thuật tự thân như một thứ bùa chú hay thần dược y khoa. Đất ấy là một á bí tích (sacramental), tức là một dấu chỉ vật chất đã được linh mục dâng lời cầu nguyện chúc lành, đóng vai trò như điểm tựa hữu hình để khơi dậy đức tin và lòng cậy trông nơi người cầu nguyện, bởi trong nhãn quan Công giáo, mọi sự chữa lành cả về thể xác lẫn tâm linh đều đến từ ân sủng của Thiên Chúa chứ không phải từ hạt cát vật lý.
IITừ Phép Lạ Đêm Thứ Sáu Tuần Thánh Năm 1810 Tới Danh Lam Lịch Sử Quốc Gia
Sự ra đời của Đền thánh Chimayó vào đầu thế kỷ 19 gắn liền với tên tuổi của Don Bernardo Abeyta (1771 tới 1856), một cư dân có thế lực tại khu định cư El Potrero de Chimayó và là người đứng đầu hội Hermanos Penitentes (La Fraternidad Piadosa de Nuestro Padre Jesús Nazareno, tức Huynh đệ Sám hối, một hội đoàn giáo dân Công giáo hình thành tại miền núi New Mexico khi số lượng linh mục dòng Phanxicô bị thiếu hụt trầm trọng vào cuối thời thuộc địa Tây Ban Nha). Về sự kiện khởi dựng ngôi đền, lịch sử ghi nhận song song hai mạch nguồn: truyền thuyết dân gian truyền miệng và hồ sơ văn thư lưu trữ của giáo phận.
- Trước thế kỷ 17Thánh địa bùn khoáng Tsimajopokwi của người TewaNgười bản địa Tewa Pueblo coi vùng đất có mạch suối khoáng khô cạn dưới chân đồi Tsi Mayoh là nơi linh thiêng có khả năng chữa lành bệnh tật.
- 1810Truyền thuyết phát hiện Thánh giá Chúa Đen EsquipulasTheo truyền thống dân gian, vào đêm Thứ Sáu Tuần Thánh năm 1810, Don Bernardo Abeyta nhìn thấy ánh sáng phát ra từ lòng đất bên bờ sông Santa Cruz và đào lên được cây Thánh giá Chúa Đen Esquipulas, ông dựng một nhà nguyện nhỏ đầu tiên ngay tại chỗ tìm thấy thánh giá.
- 1813 - 1814Đơn thỉnh nguyện chính thức gửi Giám mục DurangoNgày 15 tháng 11 năm 1813, Bernardo Abeyta thay mặt 19 gia đình tại El Potrero viết thư qua cha sở Fray Sebastián Álvarez xin phép Giám mục Giáo phận Durango (Mexico) xây dựng ngôi đền rộng lớn hơn, Giám mục ký sắc lệnh chấp thuận vào ngày 8 tháng 2 năm 1814.
- 1816Hoàn thành và làm phép Đền thánh Chimayó hiện tạiNgôi nhà thờ bằng gạch bùn adobe với hai tháp chuông và năm bức bình phong bàn thờ gỗ chạm được hoàn tất vào năm 1816, nhanh chóng thu hút các đoàn người hành hương từ khắp vùng Tây Nam Bắc Mỹ.
- 1856 - 1857Khởi lập Nhà nguyện Chúa Hài Đồng Santo Niño de AtochaNgày 21 tháng 11 năm 1856, Don Bernardo Abeyta qua đời và được an táng bên trong ngôi đền (con gái ông là bà Carmen Abeyta de Chaves thừa kế). Cùng năm 1856, người láng giềng Severiano Medina xây dựng Nhà nguyện Santo Niño de Atocha ngay sát bên cạnh để dâng kính Chúa Hài Đồng.
- 1929Cứu nguy di sản và trao tặng cho Tổng giáo phận Santa FeKhi hậu duệ gia đình Abeyta gặp khó khăn tài chính và có nguy cơ phải bán các cổ vật trong đền cho những nhà sưu tầm tư nhân, nữ văn sĩ Mary Austin cùng Hội Nghệ thuật Thuộc địa Tây Ban Nha (Spanish Colonial Arts Society) đã vận động một nhà hảo tâm Công giáo ẩn danh quyên tặng 6.000 đô la Mỹ để mua lại toàn bộ ngôi đền vào tháng 10 năm 1929 và trao quyền sở hữu cho Tổng giáo phận Santa Fe.
- 1950 - 1970Dòng Thánh Gia coi sóc và công nhận Danh lam Quốc giaTừ thập niên 1950, Tổng giáo phận Santa Fe giao quyền mục vụ ngôi đền cho các linh mục dòng Thánh Gia (Sons of the Holy Family). Ngày 15 tháng 4 năm 1970, Bộ Nội vụ Hoa Kỳ xếp hạng El Santuario de Chimayó là Danh lam Lịch sử Quốc gia (National Historic Landmark).
Để giữ trọn sự chuẩn xác sử học, thư viện đối chiếu rõ hai cách ghi nhận về sự ra đời của ngôi đền. Theo truyền thuyết dân gian New Mexico, vào đêm Thứ Sáu Tuần Thánh năm 1810, khi Don Bernardo Abeyta đang quất roi hành xác cầu nguyện trên sườn đồi gần sông Santa Cruz (hoặc đang chăn cừu theo một dị bản khác), ông chợt thấy một luồng sáng rực rỡ chiếu lên từ một hố cát. Khi chạy tới dùng tay đào lớp đất lên, ông phát hiện cây Thánh giá Chúa Đen Esquipulas. Abeyta liền báo tin cho linh mục Fray Sebastián Álvarez ở giáo xứ Santa Cruz de la Cañada (cách đó khoảng 13 cây số). Vị linh mục tổ chức đoàn rước long trọng đưa cây thánh giá về đặt trên bàn thờ chính của nhà thờ lớn Santa Cruz, nhưng sáng hôm sau cây thánh giá đã biến mất và được tìm thấy nằm nguyên vẹn tại hố đất ở Chimayó. Sự việc lặp lại tới ba lần liên tiếp khiến cả linh mục lẫn giáo dân xác tín rằng Chúa Đen Esquipulas muốn ngự lại vĩnh viễn trên mảnh đất Chimayó. Một lời kể gia truyền khác từ người cháu nội của ông Abeyta lại cho biết một tu sĩ dòng Phanxicô từ Guatemala từng mang cây thánh giá này tới Chimayó truyền giáo rồi bị giết hại trong một cuộc xung đột và chôn vùi cây thánh giá dưới đất trước khi Abeyta đào lên.
Theo hồ sơ văn thư lịch sử lưu trữ tại Giáo phận Durango và Tổng giáo phận Santa Fe: trong lá đơn đề ngày 15 tháng 11 năm 1813 do chính tay Don Bernardo Abeyta ký gửi cha Fray Sebastián Álvarez để đệ trình lên Giám mục Durango, Abeyta không hề nhắc tới phép lạ luồng sáng hay việc cây thánh giá tự bay về ba lần, mà trình bày rằng ông muốn tự bỏ tiền túi xây dựng một nhà nguyện dâng kính Đấng Cứu Thế vùng Esquipulas (vị bảo trợ mà ông hết lòng sùng kính và có thể đã thỉnh tượng từ miền nam lên thông qua mạng lưới buôn bán đường mòn Camino Real) để làm nơi cầu nguyện cho 19 hộ gia đình tại El Potrero, vốn thường bị cô lập không thể đi lễ vào mùa đông khi nước sông Santa Cruz dâng cao. Các nhà sử học nhận định rằng chính truyền thống ăn đất thánh bendito gắn liền với danh hiệu Chúa Đen Esquipulas ở Guatemala, khi đặt đúng lên hố bùn khoáng cổ Tsimajopokwi của người Tewa tại Chimayó, đã kết tinh thành câu chuyện huyền thoại sống động lưu truyền suốt hơn hai thế kỷ qua.
IIIKiến Trúc Gạch Bùn Adobe, Bình Phong Gỗ Chạm Molleno Và Căn Phòng El Pocito
Đền thánh Chimayó được giới kiến trúc sư đánh giá là một trong những công trình kiến trúc Thuộc địa Tây Ban Nha kết hợp bản địa Pueblo (Spanish Colonial - Pueblo architecture) còn nguyên vẹn và đẹp nhất tại vùng Tây Nam Hoa Kỳ. Toàn bộ nhà thờ được xây dựng hoàn toàn bằng vật liệu tự nhiên lấy ngay từ lòng thung lũng: những viên gạch bùn trộn rơm phơi nắng (adobe) đắp thành những bức tường dày trên 3 feet (hơn 0,9 mét), hơi thuôn nhỏ dần từ chân tường lên đỉnh để chịu lực và giữ nhiệt ấm áp vào mùa đông tuyết giá cũng như mát mẻ vào mùa hè khô nóng. Phía ngoài tường được trát lớp vữa bùn mịn và quét vôi trắng ở phần mặt tiền.
Bước qua cổng vòm có thánh giá trên đỉnh, khách hành hương đi vào khoảng sân gạch (campo santo, xưa từng là nghĩa trang nhỏ) rợp bóng hai cây dương cổ thụ khổng lồ bên dòng kênh mương acequia. Mặt tiền nhà thờ có hiên gỗ sâu (narthex) nằm kẹp giữa hai tháp chuông vuông vức bất đối xứng. Nguyên thủy nhà thờ và tháp chuông đều lợp mái đất bằng theo lối Pueblo, nhưng vào thập niên 1920 người dân đã lợp thêm mái tôn dốc hai mái và hai chóp nhọn trên đỉnh tháp chuông để bảo vệ tường gạch bùn adobe khỏi mưa tuyết.
Mở vào lòng nhà thờ là bộ cửa gỗ thông hai cánh dày dặn được chạm nổi các ô hình học, hoa hồng và thánh giá theo kỹ thuật mộc truyền thống không dùng đinh sắt của nghệ nhân địa phương danh tiếng thế kỷ 19 là Pedro Domínguez.
Lòng nhà thờ dài khoảng 60 feet (18,3 mét) và rộng 24 feet (7,3 mét), phía trên trần là hệ dầm gỗ thông tròn lớn (vigas) gác trên các đầu sơn chạm khắc đôi (zapatas) nâng đỡ lớp cành gỗ dương xếp hình xương cá (latillas). Dọc hai bên tường và cung thánh là 5 bức bình phong bàn thờ bằng gỗ thông vẽ màu khoáng vật tự nhiên (reredos) lộng lẫy của trường phái nghệ thuật dân gian santero đầu thế kỷ 19, do hai bậc thầy là Molleno (biệt danh Họa sĩ Ớt đỏ, vẽ bức bình phong chính) và José Aragón thực hiện.
Chính giữa bức bình phong reredos trung tâm trên cung thánh là khám thờ tôn trí cây Thánh giá Chúa Đen Esquipulas cao 1,8 mét. Xung quanh cung thánh còn lưu giữ nhiều pho tượng gỗ chạm tròn (bultos) cổ kính như tượng Thánh Giacôbê cưỡi ngựa (Santiago Matamoros), tượng Tổng lãnh thiên thần Rafael cầm cá và tượng Chúa Giêsu bị đánh đòn của hội Huynh đệ Penitentes.
Từ phía bên trái cung thánh, một khung cửa thấp dẫn vào phòng thánh cũ nay là Phòng Cầu nguyện, nơi bốn bức tường treo kín hàng trăm chiếc nạng gỗ, nạng nhôm, gậy chống, nẹp chân, xe lăn và ảnh chụp của những người tin rằng mình đã được chữa lành. Cạnh đó là căn phòng nhỏ trần thấp El Pocito (Giếng Nhỏ): ngay giữa nền đất là một hố tròn nhỏ đường kính khoảng 40 tới 50 cm chứa lớp đất cát mịn màng (Tierra Bendita) đã được các linh mục làm phép để khách hành hương cúi mình bốc lấy.
Nằm cách ngôi đền chính khoảng 100 mét trên cùng khuôn viên là Nhà nguyện Santo Niño de Atocha xây bằng gạch adobe năm 1856, nơi lưu giữ cốt tượng Chúa Hài Đồng mặc áo choàng hành hương cùng những tủ kính và kệ gỗ bày kín hàng trăm đôi giày trẻ em màu trắng, hồng, xanh do các bậc cha mẹ và tín hữu mang tới dâng tạ ơn.
| Hạng mục công trình và hiện vật | Niên đại khởi tạo | Kích thước, chất liệu và đặc điểm nghệ thuật |
|---|---|---|
| Ngôi đền chính El Santuario de Chimayó | 1813 tới 1816 (lợp thêm mái tôn thập niên 1920) | Tường gạch bùn phơi nắng (adobe) dày hơn 0,9 mét, lòng nhà thờ dài 18,3 mét (60 ft), rộng 7,3 mét (24 ft), hai tháp chuông tiền đường |
| Thánh giá Chúa Đen Esquipulas | Đầu thế kỷ 19 (truyền thống năm 1810) | Cao khoảng 1,8 mét (6 ft), tượng Chúa Kitô gỗ sẫm màu trên thân thánh giá sơn xanh lục điểm lá vàng (Cây Sự Sống) |
| Năm bức bình phong bàn thờ (Reredos) | Khoảng 1815 tới 1830 | Gỗ thông chạm khắc và vẽ màu khoáng tự nhiên bởi danh họa santero Molleno (bình phong chính) và nghệ nhân José Aragón |
| Cửa gỗ chính và hệ trần Vigas - Latillas | Thế kỷ 19 | Cửa gỗ thông chạm nổi của nghệ nhân mộc Pedro Domínguez, trần ghép từ các khúc gỗ thông tròn (vigas) và cành gỗ dương xếp xương cá |
| Căn phòng El Pocito và Đất thánh Tierra Bendita | 1816 (trên nền hố bùn cổ Tsimajopokwi) | Căn phòng nhỏ bên trái cung thánh có hố đất tròn giữa sàn, mỗi năm các linh mục làm phép khoảng 25 tới 30 tấn đất đồi Chimayó phục vụ khách hành hương |
| Nhà nguyện Santo Niño de Atocha | 1856 (do gia đình Severiano Medina dựng) | Nhà nguyện gạch bùn adobe nằm cạnh đền chính, tôn trí tượng Chúa Hài Đồng Atocha và hàng trăm đôi giày trẻ sơ sinh dâng tạ ơn |
IVThế Đất Và Hướng
Thư viện xin nêu rõ nguyên tắc: Công giáo cũng như vũ trụ quan của người bản địa Tewa Pueblo tại Bắc Mỹ không sử dụng thuật phong thủy Trung Hoa hay Việt Nam. Người Tewa định vị thế giới theo bốn ngọn núi thiêng ở bốn phương trời (trong đó có đỉnh Tsi Mayoh ngay phía bắc ngôi đền) và coi các mạch nước ngầm, hố bùn khoáng là cửa ngõ thông linh với lòng Đất Mẹ (Nung-quijo), còn nhà thờ Công giáo định hướng theo trục thung lũng và dòng sông Santa Cruz. Phần dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép hình thế cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường dựa trên địa hình thực tế tại tọa độ Chimayó.
Tại tọa độ vệ tinh 35,98972 độ vĩ bắc, 105,92722 độ kinh tây, Đền thánh Chimayó nằm ở độ cao khoảng 1.890 mét so với mực nước biển, giữa lòng một bồn địa nhỏ được bao bọc bốn bề bởi núi đồi trùng điệp. Ở phía đông và đông bắc, dãy núi hùng vĩ Sangre de Cristo (nhánh cực nam của dãy núi Rocky Mountains với đỉnh Truchas Peak cao gần 4.000 mét) vươn lên sừng sững làm tổ sơn và thiếu tổ sơn. Từ đại sơn mạch ấy, các dải đồi đất đỏ sa thạch đổ thấp dần xuống thung lũng, kết thúc bằng ngọn đồi thiêng Cerro Chimayó (Tsi Mayoh) đứng chắn ngay phía bắc khu định cư El Potrero như một bức bình phong hậu chẩm huyền vũ che chở cho toàn bộ ngôi làng khỏi những luồng gió bắc lạnh buốt mùa đông.
Xét về thủy pháp và huyệt vị: chảy ôm sát phía nam và tây nam ngôi đền là dòng sông Santa Cruz bắt nguồn từ băng tuyết tan trên đỉnh Sangre de Cristo, kết hợp cùng hệ thống mương tưới tiêu cổ truyền (acequia) chạy ngay trước cổng sân campo santo để đổ về thung lũng sông lớn Rio Grande ở phía tây. Trong phép xem sơn thủy, thung lũng Chimayó mang hình dáng một chiếc túi tụ khí (oa huyệt) nằm ở điểm giao hội giữa núi cao và suối nguồn. Đặc biệt, sự hiện diện của mạch suối nước nóng và bùn khoáng cổ đại (tuy nay đã ngừng phun nước nhưng vẫn để lại tầng đất sét mịn trong lòng căn phòng El Pocito) trùng khớp một cách kỳ lạ với khái niệm chân huyệt thổ tinh kết tụ trong sách phong thủy cổ: sách xưa dạy rằng nơi long mạch dừng chân kết huyệt thì đất trong hố đào lên phải mịn màng, tơi xốp, có sắc tươi nhuận và ấm áp khác hẳn vùng đất sỏi đá khô cằn xung quanh.
Về hướng công trình và cấu trúc tàng phong: ngôi đền xoay mặt tiền hai tháp chuông về phía Tây Nam (tọa Đông Bắc hướng Tây Nam, lưng tựa về phía dãy núi Sangre de Cristo và đồi Tsi Mayoh, mặt nhìn ra dòng chảy của sông Santa Cruz và khoảng sân campo santo rợp bóng cây dương cổ thụ). Lớp tường gạch bùn adobe dày gần một mét bên ngoài cùng khoảng sân gạch có tường vây kín phía trước tạo thành hai lớp nội minh đường và ngoại minh đường ấm cúng, giữ cho trường khí bên trong cung thánh và căn phòng nhỏ El Pocito luôn trầm mặc, tĩnh lặng suốt hơn hai trăm năm qua.
VCuộc Hành Hương Đi Bộ Tuần Thánh Và Lịch Lễ Tiết Tại Đền Thánh Chimayó
Đời sống phụng vụ tại Đền thánh Chimayó do các linh mục dòng Thánh Gia (Sons of the Holy Family) cử hành theo lịch phụng vụ Công giáo La Mã (dương lịch). Trong đó, sự kiện tâm linh lớn nhất làm nên danh tiếng toàn cầu của Chimayó là Cuộc hành hương đi bộ trong Tuần Thánh (Holy Week Pilgrimage), quy tụ khoảng 30.000 tới 40.000 người đi bộ chỉ trong hai ngày Thứ Năm và Thứ Sáu Tuần Thánh.
| Thời điểm (Lịch phụng vụ Dương lịch) | Tên đại lễ và sự kiện | Quy mô và nghi thức cử hành tại Chimayó |
|---|---|---|
| Hằng ngày quanh năm | Thánh lễ hàng ngày và Chầu Thánh Thể | Các linh mục dòng Thánh Gia cử hành thánh lễ mỗi ngày tại nhà thờ chính (hoặc ngoài trời vào mùa cao điểm) và làm phép đất thánh Tierra Bendita bổ sung vào hố đất El Pocito. |
| Ngày 15 tháng 1 dương lịch | Lễ kính Chúa Đen Esquipulas (Fiesta de Nuestro Señor de Esquipulas) | Ngày lễ bổn mạng lịch sử gắn với truyền thống cung hiến Chúa Đen Esquipulas tại Guatemala (1595) và tại Chimayó, cầu nguyện đặc biệt cho các bệnh nhân. |
| Thứ Năm và Thứ Sáu Tuần Thánh (tháng 3 hoặc tháng 4 dương lịch) | Đại lễ Hành hương Đi bộ Tuần Thánh (Good Friday Pilgrimage) | Hơn 30.000 tín hữu đi bộ suốt đêm dọc theo quốc lộ 285 và đường 503 từ Santa Fe (dài khoảng 48 km), từ Española (16 km) và thậm chí từ Albuquerque (hơn 140 km), nhiều người vác thánh giá gỗ lớn trên vai hoặc đi chân trần để kịp tới chạm tay vào đất thánh El Pocito vào sáng Thứ Sáu Tuần Thánh. |
| Chúa nhật thứ tư của tháng 7 dương lịch | Lễ hội Thánh Giacôbê Tông đồ (Fiesta de Santiago) | Lễ hội truyền thống vùng miền bắc New Mexico tôn kính Thánh Giacôbê (Santiago), có rước tượng gỗ cổ và biểu diễn kịch dân gian Los Moros y Cristianos. |
| Chúa nhật đầu tiên của tháng 9 dương lịch | Lễ kính Chúa Hài Đồng Atocha (Fiesta del Santo Niño de Atocha) | Đại lễ tại Nhà nguyện Santo Niño de Atocha nằm cạnh đền chính, nơi các gia đình mang trẻ nhỏ tới xin phép lành và dâng những đôi giày em bé mới. |
| Đêm 24 tháng 12 dương lịch | Đêm vọng Giáng Sinh và Đốt lửa Farolitos / Luminarias | Toàn bộ bờ tường đất adobe, sân nhà thờ và hai tháp chuông được thắp sáng lung linh bằng hàng trăm túi đèn nến giấy nâu (farolitos) và các đống lửa gỗ thông thơm ngát (luminarias) trước Thánh lễ nửa đêm. |
Một dấu ấn lịch sử xúc động gắn với lễ kính Chúa Hài Đồng tại Chimayó là cuộc hành hương của các cựu chiến binh Trung đoàn 200 Pháo binh Phòng không thuộc Lực lượng Vệ binh Quốc gia bang New Mexico: những người lính từng sống sót trở về sau cuộc hành quân tử thần Bataan (Bataan Death March) tại Philippines năm 1942 đã đi bộ về Đền thánh Chimayó để dâng lời tạ ơn Chúa Hài Đồng Atocha vì đã che chở họ vượt qua trại giam khắc nghiệt. Ngày nay, bên cạnh cộng đồng gốc Tây Ban Nha và bản địa Pueblo, rất nhiều đoàn hành hương Công giáo người Mỹ gốc Việt từ Albuquerque, Denver, Texas và California cũng thường xuyên tìm về Chimayó vào dịp mùa Chay và mùa hè để cầu nguyện và xin đất thánh về cho người thân đang đau yếu.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường tới
- Tọa lạc tại số 15 đường Santuario Drive, làng Chimayó, hạt Santa Fe, bang New Mexico. Từ trung tâm thủ phủ Santa Fe (cách khoảng 40 cây số về phía nam), quý vị lái xe theo đường cao tốc US-84 North / US-285 North đi về hướng bắc khoảng 25 phút tới thị trấn Pojoaque, sau đó rẽ phải vào tuyến đường cảnh quan lịch sử High Road to Taos (tỉnh lộ NM-503 East nối sang đường NM-76) đi thêm khoảng 15 phút là tới bãi đỗ xe của Đền thánh bên bờ sông Santa Cruz.
- Toạ độ
- 35.98972, -105.92722
Đền thánh Chimayó và Nhà nguyện Santo Niño mở cửa đón khách hành hương miễn phí hàng ngày. Khi bước vào lòng nhà thờ chính và căn phòng nhỏ El Pocito, quý vị cần bỏ mũ nón, tắt chuông điện thoại, giữ im lặng tuyệt đối và tuyệt đối không được chụp ảnh hay quay phim bên trong lòng nhà thờ chính cũng như trong phòng lấy đất El Pocito để tôn trọng sự riêng tư của những bệnh nhân đang khóc cầu nguyện. Nếu quý vị muốn lấy một chút đất thánh Tierra Bendita mang về, xin chuẩn bị sẵn một lọ nhỏ hoặc túi vải sạch (quầy lưu niệm của đền cũng có bán các lọ đựng nhỏ), chỉ lấy một lượng vừa đủ trong lòng bàn tay và không rải đất bừa bãi. Riêng vào dịp Thứ Sáu Tuần Thánh, các tuyến đường dẫn vào Chimayó rất đông người đi bộ cả ngày lẫn đêm nên quý vị cần lái xe thật chậm và tuân theo hướng dẫn của cảnh sát bang New Mexico.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Đền thánh Chimayó (El Santuario de Chimayó)
Contribute photos, information or video for El Santuario de ChimayóThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao Đền thánh Chimayó được mệnh danh là Lộ Đức của nước Mỹ
Với khoảng 300.000 khách hành hương tìm về mỗi năm từ khắp Bắc Mỹ và thế giới để cầu nguyện xin ơn chữa lành bệnh tật tại hố đất thánh El Pocito (đặc biệt là hơn 30.000 người đi bộ hàng chục cây số trong dịp Tuần Thánh), Đền thánh Chimayó được Cục Công viên Quốc gia Hoa Kỳ và giới nghiên cứu tôn giáo công nhận là trung tâm hành hương Công giáo lớn nhất và quan trọng nhất tại Hoa Kỳ.
Đất thánh (Tierra Bendita) trong căn phòng El Pocito từ đâu mà có
Từ nhiều thế kỷ trước khi người châu Âu tới, người bản địa Tewa Pueblo đã tôn kính khu vực Tsimajopokwi tại Chimayó như một vùng suối nước nóng và bùn khoáng có khả năng chữa lành. Khi ngôi đền được xây dựng năm 1816, căn phòng nhỏ El Pocito được đặt ngay trên vị trí hố đất thiêng ấy. Ngày nay, các linh mục dòng Thánh Gia lấy đất sạch từ các sườn đồi quanh thung lũng Chimayó, làm phép chúc lành hàng ngày rồi đổ bổ sung vào hố El Pocito (khoảng 25 tới 30 tấn mỗi năm) để khách hành hương lấy mang về.
Câu chuyện tìm thấy Thánh giá Chúa Đen Esquipulas năm 1810 được kể như thế nào
Theo truyền thống dân gian New Mexico, vào đêm Thứ Sáu Tuần Thánh năm 1810, ông Don Bernardo Abeyta nhìn thấy một luồng sáng phát ra từ lòng đất bên bờ sông Santa Cruz và đào lên được cây Thánh giá Chúa Đen Esquipulas, khi linh mục giáo xứ Santa Cruz rước thánh giá về nhà thờ chính ba lần thì cả ba lần thánh giá đều tự quay về chỗ cũ ở Chimayó. Trong khi đó, văn thư lưu trữ năm 1813 tại Giáo phận Durango ghi nhận đơn xin phép xây dựng đền của ông Abeyta nhằm tôn kính Chúa Đen Esquipulas và phục vụ nhu cầu đi lễ của 19 hộ dân địa phương.
Vì sao khách hành hương lại mang hàng trăm đôi giày trẻ em tới đặt ở Chimayó
Phong tục này gắn với Nhà nguyện Santo Niño de Atocha (xây năm 1856 ngay cạnh đền chính), nơi tôn kính Chúa Giêsu Hài Đồng trong hình ảnh một cậu bé hành hương. Theo niềm tin dân gian, ban đêm Chúa Hài Đồng thường rời bàn thờ đi bộ khắp các vùng đồi núi để cứu giúp người bệnh và người gặp nạn khiến đôi giày của Ngài bị mòn rách, nên các tín hữu mang những đôi giày trẻ sơ sinh mới tới dâng cúng để thay giày mới cho Chúa Hài Đồng.
Khách tham quan có được phép chụp ảnh bên trong Đền thánh Chimayó không
Quý vị được phép chụp ảnh thoải mái ở khu vực sân vườn bên ngoài, trước mặt tiền hai tháp chuông và dọc bờ sông Santa Cruz, nhưng nhà đền quy định không được chụp ảnh hay quay phim bên trong lòng nhà thờ chính (nơi có bàn thờ Chúa Đen Esquipulas) và bên trong căn phòng lấy đất thánh El Pocito nhằm bảo vệ các tác phẩm hội họa gỗ thế kỷ 19 và giữ sự trang nghiêm cho những người đang cầu nguyện.