Trên bình nguyên màu mỡ Kedu được bao bọc bởi những ngọn núi lửa hùng vĩ và hai dòng sông Progo, Elo thuộc tỉnh Magelang, miền Trung đảo Java, bất kỳ cuộc hành hương chiêm bái đại bảo tháp Đền Borobudur nào muốn đi trọn vẹn lộ trình tâm linh cổ đại đều phải bắt đầu từ cách đó ba cây số về phía đông. Tại đây, hai ngôi đền đá núi lửa trầm mặc mang tên Chùa Mendut (Candi Mendut) và Chùa Pawon (Candi Pawon) đứng thẳng hàng với Borobudur trên một đường trục hình học chuẩn xác từ Đông sang Tây, hợp thành quần thể Di sản Thế giới UNESCO được công nhận từ năm 1991.
Được vương triều Phật giáo Sailendra kiến tạo vào đầu thế kỷ thứ 9 (sớm hơn cả Borobudur vài thập niên), Candi Mendut và Candi Pawon đóng vai trò là hai trạm chuyển hóa tâm thức không thể tách rời trước khi người hành hương bước lên mạn-đà-la chín tầng của Borobudur. Nếu như Candi Mendut gây xúc động mạnh mẽ với nội điện thâm nghiêm lưu giữ nguyên vẹn bộ ba đại tượng đá nguyên khối Đức Phật Tỳ Lô Giá Na, Quán Thế Âm Bồ Tát và Kim Cương Thủ Bồ Tát tại vị trí gốc suốt hơn một nghìn hai trăm năm cùng tu viện Phật giáo Vihara Mendut sống động kề bên, thì Candi Pawon nằm bên bờ tây sông Progo lại tựa như một viên ngọc điêu khắc thu nhỏ thanh lọc thân tâm bằng phù điêu cây Như Ý Kalpataru và thần nhạc thiên giới Kinnara.
ITam Tôn Tỳ Lô Giá Na, Bát Đại Bồ Tát Và Biểu Tượng Thanh Lọc Thân Khẩu Ý Trên Trục Kedu
Bước qua bậc thang đá hướng tây bắc dẫn lên tiền sảnh và tiến vào lòng chính điện (garbhagrha) của Candi Mendut, khách hành hương đối diện trực tiếp với một trong những kiệt tác điêu khắc Phật giáo cổ đại còn nguyên vẹn tại chỗ (in situ) của toàn vùng Đông Nam Á: bộ ba đại tượng đá andesite nguyên khối có niên đại đầu thế kỷ 9. Ngự trên ngai cao chính giữa là tôn tượng Đức Phật Tỳ Lô Giá Na (Mahavairocana, cũng được hiểu là Đức Phật Thích Ca Mâu Ni trong tư thế thuyết pháp tối thượng) cao đúng 3 mét. Khác với tư thế ngồi kiết già xếp bằng thường thấy, Đức Phật tại Candi Mendut ngồi theo tư thế buông hai chân xuống sàn đặt trên đóa sen (pralambapadasana, tư thế vương tọa phương Tây), hai bàn tay kết ấn Chuyển Pháp Luân (Dharmacakra Mudra) ngang ngực với vẻ mặt từ hòa, tĩnh tại.
Ngự trên hai ngai đá hai bên tả hữu hướng nhẹ về phía Đức Phật trung tâm là hai vị Đại Bồ Tát thượng thủ: bên trái (phía bắc) là Đức Quán Thế Âm Bồ Tát (Avalokitesvara hay Padmapani) cao 2,4 mét, tay cầm cành sen đỏ và trên mũ thiên quan có tạc hình Đức Phật A Di Đà; bên phải (phía nam) là Đức Kim Cương Thủ Bồ Tát (Vajrapani) cao 2,6 mét mang thần thái uy lực hộ trì Chánh pháp. Phía ngoài bức tường thân đền Candi Mendut còn chạm nổi các bức phù điêu lớn khắc họa hình tượng Bát Đại Bồ Tát (Astamahabodhisattva: Di Lặc, Phổ Hiền, Địa Tạng, Văn Thù Sư Lợi, Trừ Cái Chướng, Hư Không Tạng, Quán Thế Âm và Kim Cương Thủ) đứng dưới tán bảo cái, tương ứng với đồ hình Thai Tạng Giới Mạn-đà-la (Garbhadhatu Mandala) trong truyền thống Mật giáo Đại thừa.
Trong khi đó, tại tiền sảnh (antarala) dẫn vào nội điện Mendut lại khắc hai bức phù điêu nổi tiếng bậc cao về lòng từ mẫu và sự sung túc: vách bắc là nữ thần Hariti (Quỷ Tử Mẫu Thần sau khi quy y Phật đã trở thành vị thần che chở trẻ thơ, vây quanh là hàng chục em bé đang nô đùa trèo lên cành cây xoài), đối diện vách nam là nam thần Atavaka (hoặc Panchika, vị thần bảo hộ tài bảo và sự sinh sôi). Còn tại Candi Pawon cách đó 1,15 cây số về phía tây, dù pho tượng trong lòng nội điện đã thất lạc qua thời gian, toàn bộ mặt ngoài ngôi đền được trang trí bằng hình tượng thần tài bảo Kubera, cây thần ước nguyện Kalpataru trĩu quả đứng giữa những chiếc bình báu đầy ắp châu ngọc (purnaghata) và đôi chim thần đầu người Kinnara - Kinnari canh giữ cõi tịnh độ.
Các nhà nghiên cứu Phật học Kim Cương Thừa và Đại thừa Java cổ đại (như học giả J.G. de Casparis và Lokesh Chandra) chỉ ra rằng ba ngôi đền Mendut, Pawon và Borobudur hợp thành một lộ trình tu chứng Tam Mật (Thân, Khẩu, Ý) hoàn chỉnh trên mặt đất. Khi hành giả bắt đầu tại Candi Mendut, bộ ba tượng Tỳ Lô Giá Na (trung tâm), Quán Thế Âm (đại diện cho lòng Đại Bi và ngữ mật thanh tịnh) và Kim Cương Thủ (đại diện cho trí tuệ Kim Cương và ý mật bất hoại) kết hợp cùng tám vị Đại Bồ Tát bên ngoài giúp hành giả phát khởi Bồ-đề tâm và nhận diện Phật tính qua sự chuyển hóa của Thân, Khẩu, Ý.
Rời Mendut đi bộ về hướng tây vượt qua dòng sông Elo và dòng sông Progo hùng vĩ để bước vào Candi Pawon (tên gọi Pawon trong tiếng Java bắt nguồn từ gốc từ awu nghĩa là tro bụi, ghép thành nơi đốt lửa hay bếp lửa thiêng, còn tên làng Brojonalan bắt nguồn từ tiếng Phạn Vajranala nghĩa là Ngọn lửa Kim Cương sấm sét), hành giả thực hiện bước thứ hai là tịnh hóa nghiệp chướng bằng ngọn lửa trí tuệ Kim Cương và tích tập phước báo (biểu trưng qua cây Kalpataru). Chỉ sau khi đã phát tâm tại Mendut và thanh lọc tại Pawon, hành giả mới đủ phẩm chất bước lên mười tầng thềm của Đền Borobudur để tuần tự đi qua Dục giới, Sắc giới và chứng nhập Vô sắc giới tối hậu.
Tư liệu văn bia quan trọng nhất xác nhận niên đại và nguồn gốc của Candi Mendut là Bia đá Karangtengah (Karangtengah Inscription, còn gọi là Bia Kayumwungan) khắc bằng song ngữ tiếng Phạn và tiếng Java cổ đề ngày 26 tháng 5 năm 824. Nội dung bia đá ghi rõ: vị vua đầu tiên của vương triều Sailendra là Vua Indra (Sri Maharaja Rakai Panangkaran / Dharanindra) đã cho kiến tạo một ngôi đền thiêng mang tên Venuvana (nghĩa là Tinh xá Trúc Lâm), và về sau con trai ngài là Vua Samaratungga cùng công chúa Pramodhawardhani tiếp tục hoàn thiện hệ thống đại tháp liên hoàn trên bình nguyên Kedu. Nhà khảo cổ học Hà Lan J.G. de Casparis đã chứng minh từ Venuvana (rừng tre) trên tấm bia năm 824 chính là tên tiếng Phạn gốc của Candi Mendut (trong tiếng Java cổ, chữ mendut cũng gắn với rừng trúc).
Khảo sát địa tầng kiến trúc cho thấy Candi Mendut ban đầu được xây bằng gạch vào khoảng cuối thế kỷ 8, sau đó vào đầu thế kỷ 9 được mở rộng và bọc hoàn toàn bằng lớp đá núi lửa andesite chạm khắc tinh xảo như hiện thấy. Sau khi vương quốc Mataram cổ dời đô về Đông Java thế kỷ 10 và núi lửa Merapi nhiều lần phun trào, cả Candi Mendut lẫn Candi Pawon bị tro bụi núi lửa và rừng rậm vùi lấp suốt gần chín thế kỷ, cho tới khi Candi Mendut được phát hiện lại năm 1836 và được chính quyền Đông Ấn Hà Lan trùng tu từ năm 1897 tới năm 1908 dưới sự chỉ đạo của kiến trúc sư Theodoor van Erp.
Nhiều du khách chỉ mua vé vào thăm khu đại tháp Borobudur rồi lên xe rời đi ngay mà bỏ qua Candi Mendut và Candi Pawon vì nghĩ rằng đó chỉ là hai ngôi tháp phụ nhỏ lẻ không có gì khác biệt. Kỳ thực, tại chính Borobudur, toàn bộ hơn năm trăm pho tượng Phật ngồi trong các khám đá và tháp chuông đều là tượng tạc rời ở ngoài trời, còn chỉ duy nhất bên trong lòng bảo điện kín của Candi Mendut du khách mới được chiêm ngưỡng bộ ba đại tượng đá nguyên khối cao từ 2,4 tới 3 mét có kích thước lớn nhất và thần thái điêu khắc tinh tế bậc cao của mỹ thuật cổ điển Java thế kỷ thứ 9, đồng thời được chứng kiến đời sống tu tập hằng ngày của chư tăng tại Thiền viện Vihara Mendut ngay bên cạnh đền cổ.
IITừ Tinh Xá Trúc Lâm Venuvana Thế Kỷ Thứ 9 Tới Cuộc Phục Hưng Phật Giáo Indonesia Hiện Đại
Lịch sử của Candi Mendut và Candi Pawon không chỉ dừng lại ở thời kỳ hoàng kim của vương triều Sailendra thế kỷ thứ 9 mà còn gắn liền với hai cuộc tái sinh kỳ thú trong thế kỷ 19 và thế kỷ 20. Vào năm 1836, khi công sứ Hà Lan tại vùng Kedu là C.L. Hartmann cho phát quang bụi rậm quanh gò đất làng Mendut, phần mái sập của ngôi đền đã lộ ra, hé mở ba pho đại tượng đá nguyên khối bên trong lòng tháp hầu như không hề bị sứt mẻ dù vòm mái đá nặng hàng trăm tấn từng đè lên trên. Từ năm 1897 tới năm 1904, cơ quan khảo cổ Hà Lan tiến hành gia cố lại phần chân đế và thân đền Candi Mendut, đồng thời nhà khảo cổ Theodoor van Erp chủ trì phục dựng hoàn chỉnh mái tháp Candi Pawon vào giai đoạn 1903 tới 1908.
Bước sang nửa sau thế kỷ 20, khi phong trào phục hưng Phật giáo tại Indonesia trỗi dậy mạnh mẽ, Hòa thượng Ashin Jinarakkhita và tiếp nối là Đại lão Hòa thượng Sri Pannavaro Mahathera (trụ trì suốt nhiều thập niên từ năm 1977) đã thành lập Tu viện Phật giáo Mendut (Vihara Mendut) nằm ngay sát hàng rào phía đông bắc của ngôi đền cổ Candi Mendut. Nhờ sự hiện diện của tu viện này, Candi Mendut không chỉ là một phế tích khảo cổ tĩnh lặng mà trở lại đúng vai trò nguyên thủy cách đây 1.200 năm: một đạo tràng sống động có tiếng kinh Pali ngân vang mỗi sớm chiều.
- Khoảng năm 800 tới 824Vua Indra triều đại Sailendra kiến tạo Candi Mendut và Candi PawonTheo bia đá Karangtengah năm 824, vua Indra cho xây dựng đền Venuvana (Candi Mendut) tôn trí bộ ba đại tượng Tỳ Lô Giá Na, Quán Thế Âm, Kim Cương Thủ và dựng đền Candi Pawon bên bờ sông Progo.
- Thế kỷ 10 tới thế kỷ 18Vùi lấp dưới lớp tro núi lửa Merapi và rừng già KeduSau khi trung tâm quyền lực Java chuyển về phía đông, các đợt phun trào của núi lửa Merapi phủ tro bụi lên vùng bình nguyên Kedu, vô tình bảo vệ nguyên vẹn bộ tượng đá bên trong lòng Candi Mendut.
- Năm 1836Phát hiện lại Candi Mendut và ba pho đại tượng nguyên khốiCư dân địa phương và đoàn khảo sát dưới thời công sứ Hartmann phát quang lớp đất đá vùi lấp tại làng Mendut, phát hiện toàn bộ chân đế chạm truyện Jataka và ba pho tượng lớn trong nội điện.
- Năm 1897 tới 1908Trùng tu khảo cổ Candi Mendut và phục dựng mái tháp Candi PawonChính quyền Đông Ấn Hà Lan cùng kiến trúc sư Theodoor van Erp tiến hành trùng tu kết cấu đá của Candi Mendut (1897 tới 1904, bổ sung năm 1908) và phục dựng trọn vẹn Candi Pawon (1903).
- Thập niên 1950 tới 1977Thành lập Tu viện Vihara Mendut và khôi phục Đại lễ rước WaisakChư tăng Phật giáo Indonesia lập tu viện Vihara Mendut ngay cạnh đền cổ (do Hòa thượng Sri Pannavaro Mahathera phát triển từ năm 1977) và khởi xướng đoàn rước ánh sáng Phật Đản từ Mendut qua Pawon lên Borobudur.
- Năm 1991UNESCO ghi danh Quần thể đền Borobudur, Mendut và Pawon là Di sản Thế giớiBa ngôi đền cổ trên trục đường thẳng 3 km được UNESCO công nhận chung trong một hồ sơ Di sản Văn hóa Thế giới duy nhất (mã số 592) nhờ tính toàn vẹn về quy hoạch vũ trụ quan Phật giáo.
Bí ẩn đường thẳng hình học nối ba ngôi đền qua hai dòng sông lớn. Trong suốt thế kỷ 19, các nhà bản đồ học khi đo đạc bình nguyên Kedu đã rất kinh ngạc khi phát hiện tâm điểm của Candi Mendut ở phía đông, tâm điểm của Candi Pawon ở giữa (cách Mendut 1.150 mét) và tâm điểm của đại tháp Đền Borobudur ở phía tây (cách Pawon 1.750 mét) nằm gần như thẳng tắp trên một đường thẳng duy nhất chạy theo trục Đông - Tây lệch nhẹ góc phương vị.
Mặc dù ngăn cách giữa Candi Mendut và Candi Pawon là hợp lưu của hai con sông lớn sông Elo và sông Progo có địa hình thung lũng trũng sâu và rừng cây che khuất tầm nhìn trực tiếp ở mặt đất, các kiến trúc sư vương triều Sailendra thế kỷ thứ 9 vẫn định vị chính xác tọa độ của cả ba công trình bằng kỹ thuật ngắm sao thiên văn và hệ thống cọc tiêu trên cao. Khảo cổ học hiện đại còn tìm thấy dấu vết của một con đường lát gạch cổ từng nối từ bờ sông Progo qua Candi Pawon dẫn thẳng tới chân đồi Borobudur, khẳng định ba ngôi đền được thiết kế ngay từ đầu như một đại lộ hành hương liên hoàn.
IIIKiến Trúc Đá Núi Lửa Andesite: Candi Mendut Bề Thế, Candi Pawon Tinh Xảo Và Vihara Mendut Thanh Tịnh
Cả Candi Mendut và Candi Pawon đều được xây dựng bằng đá núi lửa andesite xám xanh khai thác từ các lòng sông dưới chân núi Merapi, ghép khít với nhau bằng kỹ thuật mộng đá âm dương không dùng vữa. Tuy cùng thuộc phong cách kiến trúc Trung Java thời kỳ Sailendra (tương đồng với Đền Phật giáo Sewu, Klaten), mỗi ngôi đền lại mang một tỷ lệ và chức năng không gian riêng biệt.
Candi Mendut có mặt bằng nền hình vuông vươn cao bề thế tới 26,4 mét trên một bệ đá cao 3,7 mét có hành lang đi nhiễu (pradaksinapatha) rộng rãi bao quanh thân đền. Điểm khác biệt hiếm thấy của Candi Mendut so với các đền Java khác là cổng chính và cầu thang dẫn lên đền mở về hướng Tây Bắc (nhìn về phía Candi Pawon và Borobudur) thay vì hướng Đông. Ngược lại, Candi Pawon là một ngôi đền nhỏ nhắn cân đối cao khoảng 12 mét mở cửa về hướng Tây, nổi tiếng với tỷ lệ hình khối thanh thoát và hệ thống cửa sổ thông gió nhỏ trên tường chạm hình những nhạc công thiên giới.
Ngôi đền đá cao 26,4 mét đặt trên chân đế vuông cao 3,7 mét. Bốn mặt tường ngoài của thân đền được chia thành các ô khám chạm nổi cỡ lớn khắc họa Đức Bồ Tát Quán Thế Âm bốn tay, Bồ Tát Văn Thù, Bồ Tát Chuẩn Đề và tám vị Đại Bồ Tát của Mạn-đà-la Thai Tạng Giới.
Không gian nội điện có trần đá xếp bậc hình kim tự tháp thu dần lên cao (corbelled vault), bảo tồn nguyên vẹn tại chỗ pho tượng Đức Phật Tỳ Lô Giá Na cao 3 mét ngồi buông chân thuyết pháp cùng hai pho tượng Bồ Tát Quán Thế Âm (2,4 mét) và Kim Cương Thủ (2,6 mét).
Dọc hai thành cầu thang dẫn lên Candi Mendut và quanh chân đế là 31 bức phù điêu sinh động khắc các tích truyện tiền thân Đức Phật (Jataka) và ngụ ngôn cổ Ấn Độ Panchatantra (như chuyện rùa ngậm gậy bay cùng hai con ngỗng trời), trong khi tiền sảnh khắc họa nữ thần bảo hộ trẻ em Hariti và thần tài lộc Atavaka.
Nằm tại làng Brojonalan cách Mendut 1,15 km về phía tây, Candi Pawon có mái tháp vuông năm đỉnh (một tháp chuông lớn ở giữa và bốn tháp nhỏ ở góc), vách tường ngoài chạm cây thần Kalpataru ban phát châu báu cùng đôi thần nhạc Kinnara nửa người nửa chim.
Ngay trước sân cỏ Candi Mendut là một cây đa cổ thụ khổng lồ có bộ rễ buông rủ như một ngôi đền thiên nhiên, còn sát bên cạnh là khuôn viên Vihara Mendut thanh tịnh với vườn tượng Phật, thiền đường, thư viện và tịnh thất của chư tăng Nam tông Indonesia.
| Hạng mục | Thông số kỹ thuật và lịch sử | Nguồn kiểm chứng |
|---|---|---|
| Niên đại và triều đại | Đầu thế kỷ 9 (khoảng năm 800 tới 824, bia đá Karangtengah), vương triều Sailendra | Hồ sơ Di sản Thế giới UNESCO số 592, Wikidata Q2035946 |
| Kích thước Candi Mendut | Nền chân đế 13,7 m x 13,7 m; tổng chiều cao hiện hữu 26,4 mét; cổng mở về hướng Tây Bắc | Cơ quan Bảo tồn Di sản Văn hóa Borobudur (BKB) |
| Kích thước bộ tượng nội điện | Đức Phật Tỳ Lô Giá Na cao 3,0 m; Bồ Tát Kim Cương Thủ cao 2,6 m; Bồ Tát Quán Thế Âm cao 2,4 m | Bảo tàng và Khu di tích Borobudur - Mendut |
| Khoảng cách trục nghi lễ | Candi Mendut cách Candi Pawon 1,15 km; Candi Pawon cách Borobudur 1,75 km (tổng trục thẳng 2,9 tới 3 km) | Khảo sát trắc địa UNESCO (Borobudur Temple Compounds) |
| Địa chỉ hành chính | Làng Mendut (huyện Mungkid) và làng Brojonalan (huyện Borobudur), tỉnh Magelang, Trung Java | Bộ Giáo dục và Văn hóa Indonesia |
IVThế Đất Và Hướng
Đặt trong tổng thể bồn địa núi lửa Kedu được mệnh danh là Khu vườn của đảo Java, vị trí của Candi Mendut và Candi Pawon phản ánh nghệ thuật quy hoạch cảnh quan vũ trụ (sacred geography) đỉnh cao của vương triều Sailendra: lấy chỗ giao hội của hai con sông lớn làm giới tuyến thanh lọc trước khi bước lên ngọn đồi thiêng. Phần dưới đây phân tích địa thế của hai ngôi đền theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền.
Xét về mạch sơn thủy hội tụ tại ngã ba sông Progo và sông Elo ở tọa độ 7,6047 độ vĩ nam, 110,23 độ kinh đông, bình nguyên Kedu là một lòng chảo trù phú được bao bọc bốn bề bởi bốn ngọn núi lửa lớn như bốn trụ cột chống trời: phía đông là cặp núi lửa song sinh Merapi và Merbabu, phía tây bắc là cặp núi lửa Sumbing và Sindoro, còn phía nam là dãy đồi đá vôi Menoreh (nơi cũng có linh địa Đền Đức Mẹ Sendangsono, Yogyakarta ở sườn nam). Từ sườn các ngọn núi lửa phía bắc và phía đông, hai dòng sông thiêng là sông Progo và sông Elo chảy xuôi về phía nam và hợp lưu với nhau ngay tại khu vực giữa Candi Mendut và Candi Pawon.
Trong phép xem thủy pháp cổ truyền của cả Ấn Độ giáo (khái niệm Prayaga, ngã ba sông thiêng) lẫn phong thủy phương Đông (thế lưỡng thủy giao nha, hai dòng nước ôm ấp hợp lưu), vùng đất nằm sát ngã ba sông luôn là nơi tụ hội sinh khí dồi dào nhất. Các bậc quốc sư thời Sailendra đã đặt Candi Mendut ngay ở bờ đông sông Elo như tiền đồn nghênh khí đón người hành hương từ phía đông tiến vào; sau khi vượt qua ngã ba hợp lưu của sông Elo và sông Progo, người hành hương bước lên bờ tây sông Progo tại Candi Pawon đóng vai trò trung cung tịnh hóa, rồi mới tiến thẳng về hướng tây lên ngọn đồi tự nhiên của Đền Borobudur.
Xét về tọa hướng mở cổng đặc biệt, trong khi Borobudur và Candi Pawon mở lối chính theo trục Đông - Tây, riêng Candi Mendut mở cổng chính về hướng Tây Bắc: hướng này vừa nhìn chéo sang trục Candi Pawon - Borobudur bên kia sông, vừa hướng thẳng về phía thượng nguồn hai con sông và đỉnh núi Sumbing ở phía tây bắc, đón trọn luồng sơn khí mát lành đổ xuống thung lũng Kedu.
VĐại Lễ Rước Ánh Sáng Waisak Quốc Gia Từ Mendut Lên Borobudur Và Thời Khóa Tại Vihara Mendut
Mỗi năm một lần vào dịp trăng tròn tháng Năm dương lịch, con đường cổ dài ba cây số nối từ Chùa Mendut qua Chùa Pawon lên đại tháp Borobudur lại thức dậy trong một trong những nghi lễ Phật giáo trang nghiêm và rực rỡ bậc cao của Đông Nam Á: Đại lễ Tam Hợp Phật Đản Quốc gia Indonesia (Tri Suci Waisak Nasional, kỷ niệm ba sự kiện Đản sinh, Thành đạo và Nhập Niết-bàn của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni). Trong suốt lễ hội quốc gia này, Candi Mendut và Vihara Mendut đóng vai trò là đại bản doanh khởi phát mọi nghi thức thiêng liêng trước khi tiến về Borobudur.
| Thời gian | Hệ lịch | Tên nghi lễ | Nghi thức và sinh hoạt tại Candi Mendut, Candi Pawon và Vihara Mendut |
|---|---|---|---|
| Hai ngày trước đêm trăng tròn tháng Năm (Waisak) | Âm lịch Phật giáo (tháng 5 dương lịch) | Lễ rước Lửa Thiêng vĩnh cửu Mrapen và Nước Thiêng Umbul Jumprit về an vị tại Candi Mendut | Chư tăng các truyền thống Nam tông, Bắc tông, Kim Cương Thừa Indonesia lấy ngọn lửa tự nhiên vĩnh cửu tại Mrapen (Grobogan) và nước suối nguồn tinh khiết tại Umbul Jumprit (Temanggung) rước về làm lễ gia trì và tôn trí trang nghiêm bên trong nội điện Candi Mendut. |
| Buổi chiều ngày Rằm tháng Năm (Đêm chính lễ Waisak) | Âm lịch Phật giáo (Ngày nghỉ lễ Quốc gia Indonesia) | Đại lễ rước bộ hành 3 km từ Candi Mendut qua Candi Pawon lên đại tháp Borobudur | Sau khóa lễ cầu nguyện dưới bóng cây đa cổ thụ tại Candi Mendut, hàng vạn chư tăng ni và Phật tử cầm hoa sen, nến sáng cùng kiệu rước Xá lợi Phật, Lửa Thiêng và Nước Thiêng đi bộ chậm rãi dọc con đường 3 km qua cầu sông Progo, dừng chân lễ tại Candi Pawon rồi tiến lên Borobudur đón khoảnh khắc trăng tròn chính ngọ. |
| Rằm tháng Asalha (tháng 7) và Tháng Kathina (tháng 10 tới 11) | Âm lịch Phật giáo Nam tông | Đại lễ Chuyển Pháp Luân Asadha Puja và Lễ Dâng y Kathina tại Vihara Mendut | Tại khuôn viên Tu viện Vihara Mendut sát cạnh đền cổ, chư tăng cử hành lễ tụng kinh Chuyển Pháp Luân (ngôi kinh gắn liền với thủ ấn của pho tượng Phật chính trong lòng Candi Mendut) và tiếp nhận lễ dâng y Kathina. |
| Hằng ngày quanh năm | Thời khóa thường nhật | Tụng kinh Pali chiều tối và Khóa thiền Vipassana tại Vihara Mendut | Mỗi buổi chiều lúc hoàng hôn, tiếng tụng kinh Pali trầm hùng của chư tăng từ Vihara Mendut vang vọng sang sân đá Candi Mendut; tu viện cũng thường xuyên tổ chức các khóa thiền tĩnh tâm cho Phật tử trong và ngoài nước. |
Gợi ý lộ trình chiêm bái trọn vẹn ba ngôi đền trên trục Kedu. Để cảm nhận đúng chiều sâu tâm linh mà các bậc tiền nhân vương triều Sailendra đã gửi gắm vào vùng đất Magelang cách đây mười hai thế kỷ, du khách nên dành khoảng hai giờ đồng hồ đi theo đúng thứ tự từ Đông sang Tây: bắt đầu bằng việc ngồi tĩnh tâm trước pho đại tượng Phật Tỳ Lô Giá Na cao ba mét trong lòng đá mát lạnh của Candi Mendut, ghé sang khu vườn thanh tịnh của tu viện Vihara Mendut ngay sát bên, tiếp tục đi qua chiếc cầu bắc ngang ngã ba sông Elo và sông Progo để ngắm những bức chạm cây Như Ý Kalpataru tại Candi Pawon, rồi mới tiến lên chiêm bái đại bảo tháp Borobudur trong ánh nắng chiều.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Làng Mendut và làng Brojonalan, huyện Mungkid và huyện Borobudur, tỉnh Trung Java
- Đường tới
- Chùa Mendut (Candi Mendut) nằm tại làng Mendut, huyện Mungkid, cách đại tháp Borobudur đúng 3 km về phía đông theo đường chim bay (khoảng 3,5 km đường bộ), còn Chùa Pawon (Candi Pawon) nằm tại làng Brojonalan ở khoảng giữa hai đền. Từ thành phố Yogyakarta (cách khoảng 40 km về phía đông nam), quý vị đi xe buýt hoặc taxi theo quốc lộ Yogyakarta - Magelang tới ngã ba Palbapang rồi rẽ trái về hướng Borobudur: xe sẽ đi ngang qua Candi Mendut trước tiên ở bên tay phải, qua cầu sông Progo rẽ vào Candi Pawon rồi mới tới bến xe Borobudur. Giữa ba ngôi đền có thể di chuyển dễ dàng bằng xe đạp, xe ngựa cổ truyền (andong) hoặc đi bộ dọc theo con đường làng rợp bóng cây.
- Toạ độ
- -7.6047, 110.23
Khi vào thăm Candi Mendut, Candi Pawon cũng như khuôn viên tu viện Vihara Mendut kế bên, quý vị vui lòng mặc trang phục lịch sự kín vai và dài qua đầu gối để tôn trọng không gian di sản Phật giáo đang hoạt động. Bên trong buồng nội điện nhỏ của Candi Mendut nơi tôn trí ba pho đại tượng đá thế kỷ 9, quý vị lưu ý giữ trật tự, đi nhẹ bước, không dùng đèn nháy máy ảnh (flash) chiếu trực tiếp vào bề mặt đá cổ và tuyệt đối không chạm tay hay trèo lên bệ đá của các pho tượng và phù điêu.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Chùa Mendut và Chùa Pawon, Magelang
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao Chùa Mendut, Chùa Pawon và Đền Borobudur lại được xây dựng trên cùng một đường thẳng?
Ba ngôi đền được vương triều Sailendra xây dựng đầu thế kỷ 9 trên một trục đường thẳng Đông Tây dài 3 km để tạo thành một lộ trình hành hương chuyển hóa tâm thức liên hoàn: người hành hương bắt đầu phát tâm Bồ-đề và lễ bộ ba đại tượng Phật - Bồ Tát tại Candi Mendut ở phía đông, vượt qua ngã ba sông Elo và sông Progo đến thanh lọc nghiệp chướng tại Candi Pawon ở giữa, rồi mới bước lên chứng nhập mạn-đà-la giải thoát tại đại tháp Borobudur ở phía tây.
Bộ ba pho tượng đá bên trong lòng Candi Mendut khắc họa những vị nào và có gì đặc biệt?
Bên trong nội điện Candi Mendut bảo tồn nguyên vẹn tại chỗ bộ ba đại tượng đá núi lửa nguyên khối tạc từ đầu thế kỷ 9: chính giữa là Đức Phật Tỳ Lô Giá Na (Vairocana) cao 3 mét ngồi theo tư thế buông hai chân xuống sàn (pralambapadasana) và hai tay kết ấn Chuyển Pháp Luân; bên trái là Đức Quán Thế Âm Bồ Tát cao 2,4 mét và bên phải là Đức Kim Cương Thủ Bồ Tát cao 2,6 mét.
Tấm bia cổ nào giúp xác định niên đại và tên gọi gốc của Chùa Mendut?
Đó là Bia đá Karangtengah (khắc song ngữ tiếng Phạn và tiếng Java cổ đề ngày 26 tháng 5 năm 824), ghi nhận việc vua Indra của vương triều Sailendra cho xây dựng thánh tích mang tên Venuvana (nghĩa là Tinh xá Trúc Lâm), được nhà khảo cổ J.G. de Casparis xác định chính là Candi Mendut.
Tên gọi Candi Pawon có ý nghĩa gì và ngôi đền này có nét chạm khắc nào tiêu biểu?
Trong tiếng Java, chữ Pawon bắt nguồn từ gốc từ awu (nghĩa là tro bụi, bếp lửa thiêng), còn tên làng Brojonalan bắt nguồn từ tiếng Phạn Vajranala (Ngọn lửa sấm sét Kim Cương), gợi ý đây là ngôi đền thanh lọc bằng lửa trí tuệ hoặc nơi lưu giữ tro cốt hoàng gia của vua Indra. Mặt ngoài Candi Pawon nổi tiếng với các bức phù điêu chạm cây thần Như Ý (Kalpataru) đặt giữa những chiếc bình châu báu và đôi chim thần đầu người Kinnara - Kinnari.
Chùa Mendut đóng vai trò gì trong Đại lễ Phật Đản Waisak quốc gia hằng năm tại Indonesia?
Nhờ có Tu viện Phật giáo Vihara Mendut nằm ngay sát cạnh đền cổ, Candi Mendut là điểm tập kết và cử hành nghi lễ mở đầu cho Đại lễ Waisak cấp quốc gia vào đêm rằm tháng Năm: ngọn lửa vĩnh cửu từ Mrapen và nước suối thiêng từ Umbul Jumprit được rước về an vị trong lòng Candi Mendut trước khi hàng vạn tăng ni và Phật tử rước bộ hành dọc theo trục đường 3 km qua Candi Pawon lên đại tháp Borobudur.