Giữa đồng bằng khô hạn ngập tràn hàng ngàn ngôi tháp gạch đỏ trần trụi của cố đô Bagan, Chùa Shwezigon (Shwezigon Pagoda, tiếng Miến Điện: ရွှေစည်းခုံဘုရား) tại thị trấn Nyaung-U bừng sáng như một ngọn núi vàng rực rỡ soi bóng xuống dòng sông Irrawaddy. Thay vì mang cấu trúc đền hang có hành lang nội thất tối thâm trầm như Đền Ananda hay Đền Sulamani, Shwezigon hiện diện dưới dạng một khối bảo tháp đặc (zedi) vươn cao khoảng 49 mét trên ba tầng đài vuông vức. Toàn bộ thân tháp hình chuông úp và chuỗi vòng trang sức vươn lên đỉnh lọng hti đều được bọc kín bằng hơn 30.000 tấm đồng dát vàng lá, phản chiếu ánh nắng vùng Thượng Miến thành một cột hào quang chói lọi có thể nhìn thấy từ những con thuyền xuôi ngược trên dòng đại giang.
Bước qua hành lang có mái che dẫn vào sân lễ bái lát đá mát lạnh, người hành hương bắt gặp bầu không khí giao hòa độc đáo giữa lịch sử đế chế Pagan thế kỷ 11 và nhịp sống tín ngưỡng đương đại. Bốn phương quanh chân tháp là bốn ngôi điện thờ bốn pho tượng Phật đứng bằng đồng đúc cao gần 4 mét, tượng trưng cho bốn Đức Phật của Hiền kiếp hiện tại. Ngay trước cổng Đông là hai cột bia đá khắc chữ Môn cổ do vua Kyanzittha dựng vào cuối thế kỷ 11, còn ở góc Đông Nam nội viện là ngôi đền thờ 37 vị thần hộ pháp Nat bản địa, minh chứng sống động cho cuộc cải cách tôn giáo vĩ đại của vua Anawrahta khi đưa Phật giáo Thượng tọa bộ trở thành quốc giáo của vương quốc thống nhất đầu tiên trên đất Miến Điện.
IBạch Tượng Định Tháp, Xá Lợi Phật Và Cuộc Dung Hợp 37 Vị Thần Nat
Tên gọi Shwezigon trong tiếng Miến Điện bắt nguồn từ cụm từ Shwe Zeya Bon hoặc Zeyabon, mang nghĩa là Bảo tháp Vàng trên cồn cát thắng lợi, bởi công trình được dựng trên một gò cát tự nhiên nhô cao bên bờ sông Irrawaddy. Trong lịch sử tôn giáo Myanmar, Shwezigon giữ vị thế thiêng liêng bậc nhất tại vùng Bagan vì đây là bảo tháp mở đầu cho kỷ nguyên Phật giáo Thượng tọa bộ (Theravada) chính thống dưới triều đại của vua Anawrahta (trị vì 1044 tới 1077), vị hoàng đế đã thống nhất lưu vực sông Irrawaddy để lập nên Đế chế Pagan.
Theo bộ biên niên sử Maha Yazawin và Hmannan Yazawin (Biên niên sử Cung điện Pha lê), sau khi được vị cao tăng người Môn là Đại lão Shin Arahan cảm hóa, vua Anawrahta đã quyết định chấn hưng Phật giáo Thượng tọa bộ và dẹp bỏ ảnh hưởng của giáo phái Ari vốn pha tạp ma thuật cùng tục hiến sinh tại vùng Thượng Miến. Để kiến lập một trung tâm quy ngưỡng tối cao cho toàn đế chế, nhà vua quyết định xây dựng đại bảo tháp Shwezigon nhằm tôn trí ba bảo vật Xá lợi Phật quý giá bậc nhất mà triều đình Pagan thu thập được.
Ba phần Xá lợi thiêng liêng được an vị trong lòng bảo tháp Shwezigon bao gồm: một là Xá lợi xương đòn (xương quai xanh) của Đức Phật được vua Anawrahta rước về từ bảo tháp cổ của vương quốc Pyu tại Sri Ksetra (Prome), hai là Xá lợi xương trán của Đức Phật, và ba là bản sao thiêng của Xá lợi răng Phật tại Kandy, do Quốc vương Vijayabahu I của đảo quốc Sri Lanka (Tích Lan) thành kính gửi tặng vua Anawrahta để đáp lễ sự viện trợ của vương quốc Pagan. Theo truyền thuyết biên niên sử, vua Anawrahta đã đặt hộp bảo tháp chứa Xá lợi lên lưng một con voi trắng quý (bạch tượng) rồi thả cho voi tự do bước đi kèm lời nguyện: nơi nào bạch tượng dừng chân và quỳ gối xuống, nơi đó sẽ là huyệt đất thiêng để dựng đại bảo tháp. Con voi trắng đã đi dọc bờ sông Irrawaddy tới một cồn cát tại Nyaung-U rồi quỳ phục xuống, từ đó định vị nên nền móng của Chùa Shwezigon.
Chính sách thu phục 37 vị thần Nat của vua Anawrahta
Một giá trị lịch sử tôn giáo đặc biệt khiến Chùa Shwezigon khác biệt với mọi ngôi đền khác tại Bagan là sự hiện diện chính thức của bộ pantheon 37 vị thần Nat (linh thần hộ pháp bản địa) ngay trong khuôn viên chùa. Trước thời vua Anawrahta, cư dân vùng đồng bằng Miến Điện sùng bái vô số các vị thần Nat gắn với núi rừng, sông nước, cây cổ thụ và các nhân vật lịch sử chết oan khuất. Khi khuyến khích dân chúng chuyển sang quy y Tam Bảo theo Phật giáo Thượng tọa bộ, vua Anawrahta đã thử tịch thu và hủy bỏ các tượng thờ Nat, nhưng nhận thấy tín ngưỡng dân gian đã ăn sâu vào tâm thức đại chúng qua nhiều thế kỷ.
Thay vì cưỡng bức xóa bỏ hoàn toàn, nhà vua đã thực hiện một sách lược dung hợp khôn ngoan: ông tuyển chọn 36 vị thần Nat phổ biến nhất trong dân gian, đặt dưới sự cai quản tối cao của vị thần thứ 37 là Thagyamin (tức Đế Thích Thiên Sakra / Indra trong vũ trụ quan Phật giáo), rồi cho phép tạc tượng cả 37 vị đặt trong khuôn viên Chùa Shwezigon với tư cách là những hộ pháp quy y và hộ trì Xá lợi Đức Phật. Biên niên sử Miến Điện ghi lại câu nói nổi tiếng của vua Anawrahta về quyết sách này: Dân chúng sẽ tìm đến vì các vị thần Nat, nhưng khi tới nơi họ sẽ thấy Phật pháp và ở lại vì ngôi chùa.
Chính tại Chùa Shwezigon, danh sách chuẩn tắc gồm 37 vị Đại thần Nat (Maha Gyi Nat) của văn hóa Myanmar đã lần đầu tiên được định hình và chuẩn hóa dưới sự bảo trợ của triều đình. Trong ngôi nhà thờ Nat ở góc Đông Nam khuôn viên chùa hiện vẫn lưu giữ 37 pho tượng gỗ cổ, nổi bật nhất là pho tượng thần Thagyamin chạm khắc bằng gỗ tếch có niên đại khoảng 900 năm từ thời Pagan, được xem là tác phẩm điêu khắc gỗ cổ xưa nhất còn tồn tại của nghệ thuật thần Nat Miến Điện.
IILịch Sử Kiến Tạo Từ Triều Anawrahta Đến Triều Kyanzittha Và Các Đợt Trùng Tu
Quá trình kiến tạo Chùa Shwezigon kéo dài qua hai triều đại rực rỡ nhất của Đế chế Pagan ở nửa sau thế kỷ 11 và đầu thế kỷ 12. Về niên đại khởi dựng và hoàn thành cụ thể, các bộ biên niên sử Miến Điện và tư liệu khảo cổ học chữ khắc ghi nhận từng giai đoạn nối tiếp nhau giữa vua cha Anawrahta và người kế vị Kyanzittha.
Theo truyền thống biên niên sử Myanmar và Britannica, vua Anawrahta khởi công đắp nền và xây dựng ba tầng đài vuông của bảo tháp Shwezigon vào năm 1059 hoặc 1060. Khi vua Anawrahta băng hà vào năm 1077, công trình mới hoàn thành phần các tầng bậc cấp dưới. Sau giai đoạn trị vì ngắn ngủi của vua Sawlu, vua Kyanzittha (trị vì 1084 tới 1112 hoặc 1113) lên ngôi đã huy động hàng vạn thợ đá khai thác đá sa thạch từ mỏ đá núi Tuyin (cách đó khoảng 11 km về phía Đông Nam), xếp thành chuỗi chuyền tay nhau đưa đá về Nyaung-U để hoàn thiện phần thân chuông và đỉnh tháp. Một số nguồn sử liệu ghi phần cốt kiến trúc được dựng xong trong vòng 7 tháng vào năm 1086, trong khi lễ khánh thành và hoàn tất toàn bộ quần thể được ấn định vào năm 1102.
- 1059 - 1060Vua Anawrahta khởi dựng bảo tháp nơi bạch tượng quỳ gốiSau khi thống nhất vùng lưu vực sông Irrawaddy và xác lập Phật giáo Thượng tọa bộ làm quốc giáo với sự cố vấn của Đại lão Shin Arahan, vua Anawrahta cho rước Xá lợi xương đòn Phật từ Sri Ksetra cùng Xá lợi xương trán và bản sao Xá lợi răng Phật từ Sri Lanka đặt lên lưng voi trắng. Tại cồn cát Nyaung-U nơi voi trắng quỳ xuống, nhà vua cho khởi công xây dựng các tầng đài nền đầu tiên của bảo tháp Shwezigon và thiết lập điện thờ 37 vị thần Nat hộ pháp.
- 1086 - 1102Vua Kyanzittha hoàn thành đại bảo tháp và dựng bia đá chữ MônVua Kyanzittha điều động nhân lực khai thác đá sa thạch từ dãy đồi Tuyin để hoàn thiện toàn bộ thân tháp hình chuông, hành lang bậc cấp gắn hơn 550 tấm phù điêu đất nung tráng men xanh diễn tả truyện Tiền thân Đức Phật (Jataka) và bốn pho tượng Phật đứng bằng đồng ở bốn hướng. Trước cổng phía Đông, vua Kyanzittha cho dựng hai cột bia đá bốn mặt khắc chữ Môn cổ ghi lại tiểu sử, lời nguyện trị quốc nhân từ và công đức kiến tạo bảo tháp.
- 1557Hoàng đế Bayinnaung triều Toungoo dát vàng và dâng chuông đồngHoàng đế Bayinnaung (trị vì 1551 tới 1581), vị quân vương lẫy lừng của vương triều Toungoo, thực hiện chuyến hành hương lớn tới Bagan. Nhà vua cho dát vàng mới toàn bộ bảo tháp Shwezigon và đúc tặng một quả đại hồng chung bằng đồng nặng khoảng 3.400 kg (hơn 2.100 viss), trên thân chuông khắc văn bia bằng ba thứ tiếng Miến Điện, Môn và Pali ghi lại việc dâng cúng và tu bổ các thánh tích cổ tại Bagan.
- Thế kỷ 17 - 18Trùng tu dưới vương triều KonbaungCác vị quốc vương triều Nyaungyan và triều Konbaung như vua Hsinbyushin và vua Bodawpaya nhiều lần ban sắc chỉ tu sửa các dãy nhà hành hương (tazaung), làm mới chiếc lọng sắt nạm bảo thạch (hti) trên đỉnh tháp và duy trì đội ngũ người trông coi chùa (hpaya kyun), giúp Shwezigon giữ vững vai trò trung tâm hành hương sống động nhất tại vùng Nyaung-U qua nhiều thế kỷ sau khi kinh đô đã dời khỏi Bagan.
- 1975Trận động đất lớn tại Bagan và đợt trùng tu đỉnh thápNgày 8 tháng 7 năm 1975, một trận động đất mạnh 6,5 độ Richter làm rung chuyển toàn bộ bình nguyên Bagan, khiến phần chóp đỉnh và chiếc lọng hti của bảo tháp Shwezigon bị nghiêng lệch và hư hại. Nhờ kết cấu cốt đá sa thạch vững chắc của vua Kyanzittha, toàn bộ thân tháp chính và ba tầng đài vuông vẫn đứng vững hoàn toàn. Sau đó, tín đồ Phật giáo toàn quốc đã quyên góp tu bổ lại đỉnh tháp và trưng bày chiếc lọng hti cũ bị hư hại trong khuôn viên chùa.
- 1983 - 1984Ốp hơn 30.000 tấm đồng dát vàng toàn bộ thân thápThông qua sự phát tâm công đức của hàng vạn Phật tử, toàn bộ bề mặt thân tháp hình chuông và phần cổ tháp của Shwezigon được ốp kín bằng hơn 30.000 tấm đồng lá rèn thủ công và dát vàng ròng bên ngoài, tạo nên lớp vỏ kim loại ánh kim bền vững trước nắng gió sa mạc vùng Thượng Miến.
- 2019UNESCO ghi danh Quần thể cố đô Bagan là Di sản Thế giớiTại kỳ họp lần thứ 43 của Ủy ban Di sản Thế giới ở Baku, Chùa Shwezigon cùng toàn bộ vùng khảo cổ Bagan chính thức được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới (mã số 1588) theo các tiêu chí (iii), (iv) và (vi), tôn vinh bảo tháp này là nguyên mẫu kiến trúc chuẩn mực định hình phong cách bảo tháp zedi trên khắp lãnh thổ Myanmar.
IIIKiến Trúc Bảo Tháp Nguyên Mẫu, Bốn Tượng Phật Đồng Và Bia Đá Chữ Môn
Trong lịch sử kiến trúc Phật giáo Đông Nam Á, Chùa Shwezigon được giới học giả đánh giá là nguyên mẫu kiến trúc (prototype) đánh dấu sự chuyển mình từ kiểu bảo tháp hình bầu rượu hay hình trụ tròn của văn hóa Pyu (như tháp Bawbawgyi tại Sri Ksetra) sang kiểu bảo tháp hình chuông úp (zedi) đặc trưng của dân tộc Miến Điện. Thiết kế hài hòa giữa đế vuông tầng bậc, phần chuyển tiếp bát giác và bầu tháp tròn vươn cao của Shwezigon đã trở thành hình mẫu chuẩn mực cho hàng ngàn ngôi bảo tháp về sau, bao gồm cả hình dáng hoàn thiện của Chùa Shwedagon tại Yangon và Chùa Uppatasanti tại Naypyidaw.
Kết cấu ba tầng đài vuông, bầu tháp hình chuông và hơn 30.000 tấm đồng mạ vàng
Khác với tuyệt đại đa số các đền tháp tại Bagan được xây hoàn toàn bằng gạch đất nung, phần cốt lõi của bảo tháp Shwezigon được ghép từ những khối đá sa thạch đẽo gọt vuông vức lấy từ núi Tuyin kết hợp với gạch nung già. Toàn bộ cấu trúc tọa lạc ở trung tâm một khoảng sân vuông rộng lớn lát đá, bao quanh bởi tường thành có bốn lối cổng hành lang có mái che (zaungdan) mở ra bốn hướng chính Đông, Tây, Nam, Bắc. Lối vào chính ở phía Tây nối liền với một dãy hành lang dài dẫn thẳng từ khu chợ thị trấn Nyaung-U, trong khi lối cổ xưa nhất thời Pagan mở về phía sông Irrawaddy.
Từ mặt sân, bảo tháp vươn lên qua ba tầng đài thượng (paccaya) hình vuông thu nhỏ dần theo chiều cao, đặt trên hai lớp bệ chân đế thấp. Chính giữa mỗi cạnh của ba tầng đài vuông đều có một cầu thang dốc chạy thẳng từ mặt sân lên tới chân bầu tháp, có tường lan can uốn lượn hình linh thú Makara. Phía trên tầng đài vuông thứ ba là một dải đế hình bát giác (8 cạnh), đóng vai trò chuyển tiếp hình học mềm mại từ khối vuông tượng trưng cho mặt đất sang khối tròn tượng trưng cho bầu trời giác ngộ. Từ đế bát giác, thân tháp phình tròn thành hình quả chuông úp (khaung-laung-boun), trang trí một đai hoa văn nổi chạy ngang bụng chuông (yin-bandu). Phía trên bầu chuông là chuỗi vòng tròn thu nhỏ dần gọi là vòng bát úp (hpet-lan), tiếp nối với đài sen ngửa và sen úp (kya-lan và kya-hmauk), búp chuối (hnget-pyaw-bu) và đỉnh cùng là chiếc lọng báu hti bằng kim loại dát vàng gắn hàng trăm chiếc chuông gió và ngọc quý ở độ cao khoảng 49 mét (160 feet).
Hệ thống bảo vật: 550 phù điêu Jataka, 4 tượng Phật đồng và 2 bia đá chữ Môn
Dọc theo thành đứng của ba tầng đài vuông quanh chân tháp là hệ thống các ô khám hình vuông gắn những tấm phù điêu đất nung tráng men xanh ngọc (terracotta glazed plaques) diễn tả 550 câu chuyện Tiền thân Đức Phật (Jataka). Ban đầu có tổng cộng 584 tấm phù điêu được gắn vào các tầng đài, mỗi tấm đều có khắc dòng chú thích tên tích truyện bằng chữ Môn cổ và đánh số thứ tự rõ ràng để các vị tăng sĩ dẫn dắt tín đồ đi nhiễu tháp (pradakshina) vừa chiêm bái vừa học hỏi giáo lý nhân quả, bố thí và trì giới.
Nằm trong bốn ngôi điện thờ (tazaung) xây đối xứng ở bốn phương Đông, Tây, Nam, Bắc ngay dưới chân cầu thang dẫn lên tháp là bốn pho tượng Phật đứng đúc bằng đồng nguyên bản từ cuối thế kỷ 11, cao từ 3,7 đến 4,0 mét (12 đến 13 feet). Bốn pho tượng đại diện cho bốn Đức Phật đã xuất hiện trong Hiền kiếp (Bhadrakalpa): Phật Câu Lưu Tôn (Kakusandha) ở hướng Bắc, Phật Câu Na Hàm Mâu Ni (Konagamana) ở hướng Đông, Phật Ca Diếp (Kassapa) ở hướng Nam và Phật Thích Ca Mâu Ni (Gautama) ở hướng Tây. Cả bốn pho tượng đều giơ bàn tay phải ngang ngực kết ấn Vô Úy (Abhaya Mudra, ban sự bình an không sợ hãi), tay trái nắm nhẹ vạt y, mang đường nét điêu khắc kết hợp giữa phong cách Gupta - Pala Ấn Độ và nghệ thuật Môn - Pagan. Đây là bốn pho tượng Phật bằng đồng kích thước lớn duy nhất từ thời kỳ đế chế Pagan còn tồn tại nguyên vẹn tại Bagan.
Đặt trong hai nhà bia nhỏ hai bên lối vào phía Đông của khuôn viên chùa là hai cột đá sa thạch bốn mặt khắc kín văn tự Môn cổ (Old Mon inscriptions) do vua Kyanzittha cho lập vào khoảng cuối thế kỷ 11. Trên mặt bia, vua Kyanzittha tự nhận mình là hóa thân của thần Vishnu trong tiền kiếp, tuyên bố sứ mệnh bảo hộ Phật pháp, hứa hẹn xóa bỏ nỗi thống khổ của muôn dân, lau khô nước mắt người đau khổ bằng bàn tay từ bi và miêu tả cảnh thịnh trị, mưa thuận gió hòa của vương quốc Pagan.
Treo trong nhà chuông phía Đông khu bảo tháp là quả chuông đồng lớn nặng khoảng 3.400 kg do Hoàng đế Bayinnaung của vương triều Toungoo đúc dâng vào năm 1557. Bề mặt quả chuông khắc bài minh văn dài bằng ba ngôn ngữ Miến Điện, Môn và Pali, ghi lại chi tiết số lượng vàng bạc mà nhà vua đã cúng dường để dát vàng bảo tháp cũng như lời nguyền rủa nghiêm khắc đối với bất kỳ kẻ nào dám xâm phạm tài sản của nhà chùa.
Ngay trên mặt sân lát đá phía Đông bảo tháp có một hố tròn nhỏ đường kính chỉ khoảng một gang tay được khoét xuống nền đá và đổ đầy nước trong. Khi người hành hương đứng đúng vị trí và cúi nhìn xuống mặt nước nhỏ xíu ấy, toàn bộ đỉnh bảo tháp Shwezigon cao 49 mét cùng chiếc lọng vàng hti trên bầu trời sẽ hiện lên trọn vẹn và rõ nét trong lòng chậu nước mà khách thập phương không cần phải ngửa cổ mỏi mắt nhìn lên đỉnh tháp chói nắng.
Ngay dưới bệ thờ pho tượng Phật Ca Diếp (Kassapa) ở điện phía Nam có một phiến đá sa thạch chạm khắc đôi bàn chân Đức Phật (Buddhapada) mang hình dáng chiếc lá Bồ Đề với bánh xe Pháp luân ở chính giữa. Quanh sân chùa còn có các bức tượng linh thú thần thoại Byala với nụ cười rộng đặc trưng của nghệ thuật Môn, cùng hòn đá thiêng (Kyaukmyat) mà người dân địa phương thường thử nhấc lên để cầu nguyện điều lành.
Tọa lạc ở góc Đông Nam nội viện là ngôi nhà dài trưng bày trọn bộ 37 pho tượng thần hộ pháp Nat của Miến Điện, từ thần núi Popa (Min Mahagiri và em gái Shwe Myet Hna) cho tới các anh hùng lịch sử. Quý giá nhất trong điện là pho tượng gỗ tếch chạm hình Đế Thích Thiên Thagyamin đứng chắp tay trang nghiêm, tác phẩm điêu khắc gỗ nguyên bản từ thế kỷ 11 thời vua Anawrahta - Kyanzittha.
IVThế Đất Và Hướng
Phật giáo Thượng tọa bộ tại Myanmar không áp dụng lý thuyết phong thủy la bàn Trung Hoa mà định vị bảo tháp theo truyền thống thánh địa học Ấn Độ - Môn và điềm lành tôn giáo. Tại Chùa Shwezigon, vị trí dựng tháp được xác lập qua nghi thức thả bạch tượng chở Xá lợi Phật để tìm huyệt đất cát tường (Zeyabon, tức cồn đất chiến thắng), đồng thời thiết kế mặt bằng bảo tháp theo đồ hình vũ trụ Mandala tứ phương cân xứng với đỉnh núi Tu Di (Meru) ở trung tâm và bốn Đức Phật trấn giữ bốn hướng Đông, Tây, Nam, Bắc. Phần phân tích dưới đây đối chiếu địa thế thực địa của bảo tháp tại Nyaung-U dưới góc nhìn hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện.
Xét trên bản đồ địa hình lưu vực sông Irrawaddy tại tọa độ 21,1953 độ vĩ Bắc và 94,8939 độ kinh Đông, Chùa Shwezigon án ngữ ngay tại đầu mối phía Đông Bắc của bình nguyên Bagan (thuộc thị trấn Nyaung-U), nơi dòng sông Irrawaddy (Ayeyarwady) khổng lồ chảy từ hướng Bắc - Đông Bắc xuống bỗng uốn một khúc cong lớn chuyển sang hướng Tây Nam để ôm lấy toàn bộ kinh thành cổ Pagan. Trong phép xem thủy pháp hình thế, vị trí Nyaung-U chính là cửa ngõ Thủy khẩu phía thượng nguồn của toàn bộ bình nguyên vạn tháp. Việc vua Anawrahta chọn một cồn cát cao ráo (Zeyabon) ngay bên bờ Đông khúc sông uốn lượn này để dựng đại bảo tháp quốc gia đã tạo nên thế Thủy nhiễu huyền vũ và minh đường: dòng nước mênh mông của sông Irrawaddy cách chùa chỉ khoảng 400 mét về phía Bắc và Tây Bắc vừa đóng vai trò nguồn tụ thủy điều hòa vi khí hậu khô nóng, vừa tạo nên thế đai ngọc (Ngọc đới thủy) bao bọc lấy thánh địa.
Về bố cục tứ tượng và hướng trục: do bảo tháp Shwezigon được xây theo đồ hình Mandala bốn mặt đối xứng hoàn hảo với bốn cầu thang và bốn điện Phật đồng nhìn thẳng ra chính Đông, chính Tây, chính Nam và chính Bắc, ngôi tháp thu nạp khí lực từ cả bốn phương tám hướng mà không bị giới hạn vào một mặt tiền duy nhất. Tuy nhiên, xét theo lịch sử nghi lễ và địa hình: cổng phía Đông là nơi vua Kyanzittha dựng hai cột bia đá chữ Môn đón ánh bình minh Mặt Trời mọc và hướng về dãy đồi Tuyin (Tuyin Taung) cùng ngọn núi thần Popa (Mount Popa) ở phương Đông Nam làm Hậu chẩm và Thái tổ sơn từ xa, cổng phía Bắc và phía Tây lại mở ra bến sông Irrawaddy và trục đường hành hương chính nối với thị trấn Nyaung-U cùng thành cổ Bagan. Sự kết hợp giữa cồn đất nổi cao không bao giờ ngập lụt bên bờ đại giang và khối tháp vàng đặc 49 mét tạo thành một trấn vật phong thủy vĩ đại giữ vững mạch khí đầu nguồn cho toàn bộ cố đô Bagan suốt hơn chín thế kỷ.
VĐại Lễ Hội Chùa Shwezigon Tháng Tazaungmon Và Nghi Thức Hành Hương
Khác với nhiều đền tháp khảo cổ tại Bagan hiện chỉ còn là di tích tham quan tĩnh lặng, Chùa Shwezigon từ thế kỷ 11 tới nay luôn là một trung tâm tín ngưỡng sống động bậc nhất của cư dân vùng Nyaung-U và toàn vùng Mandalay. Đỉnh cao của đời sống lễ hội tại đây là Đại lễ hội Chùa Shwezigon diễn ra vào tháng Tazaungmon (tháng thứ 8 của âm lịch Miến Điện, thường rơi vào tháng 11 dương lịch) ngay sau mùa an cư kiết hạ.
| Thời điểm (Lịch áp dụng) | Tên lễ tiết / Nghi thức | Nội dung và hoạt động truyền thống tại Chùa Shwezigon |
|---|---|---|
| Rằm tháng Tazaungmon (Âm lịch Miến Điện, khoảng tháng 11 dương lịch) | Đại lễ hội Chùa Shwezigon (Shwezigon Pagoda Festival) | Lễ hội hành hương lớn kéo dài suốt hai tuần thu hút hàng vạn nông dân từ khắp các làng mạc bằng xe bò truyền thống. Vào đúng ngày trăng tròn Tazaungdaing, hàng trăm vị chư tăng và tiểu tăng (sadi) đi khất thực nhận lễ vật cúng dường gồm bình bát, y cà sa, nông sản từ tín đồ xếp hàng dọc khuôn viên chùa, kết hợp với hội chợ dân gian, kịch rối và thắp hàng ngàn ngọn đèn dầu quanh chân bảo tháp. |
| Rằm tháng Kason (Âm lịch Miến Điện, khoảng tháng 5 dương lịch) | Lễ Tưới nước Cây Bồ Đề (Nyaungye-thun Pwe) | Kỷ niệm ngày Đản sinh, Thành đạo và Nhập Niết bàn của Đức Phật, các đoàn phụ nữ mặc trang phục truyền thống đội bình gốm đựng nước thơm đi nhiễu quanh bảo tháp vàng theo chiều kim đồng hồ rồi thành kính tưới nước lên cội cây Bồ Đề trong sân chùa để cầu mưa thuận gió hòa cho vùng khô hạn Thượng Miến. |
| Rằm tháng Thadingyut (Âm lịch Miến Điện, khoảng tháng 10 dương lịch) | Lễ hội Ánh sáng Mãn hạ (Thadingyut Festival of Lights) | Đánh dấu thời điểm Đức Phật từ cõi trời Đao Lợi (Tavatimsa) trở về nhân gian sau khi thuyết giảng Vi Diệu Pháp cho thân mẫu, toàn bộ ba tầng đài vuông và sân đá quanh bảo tháp Shwezigon được thắp sáng rực rỡ suốt ba đêm bằng nến và đèn dầu để nghênh đón Đức Phật. |
| Tháng 3 - Tháng 4 Dương lịch (Chu kỳ nông lịch truyền thống) | Lễ xuất gia tập thể Shinbyu và Tết cổ truyền Thingyan | Các gia đình Phật tử vùng Nyaung-U và Bagan tổ chức đoàn rước các bé trai mặc trang phục hoàng tử rực rỡ, che lọng vàng đi vòng quanh bảo tháp Shwezigon ba vòng và lễ bái tại điện Phật đồng trước khi cạo tóc thọ giới Sa-di tại các tu viện lân cận. |
| Hằng ngày từ bình minh tới tối muộn (Quanh năm) | Nghi thức dâng hoa, rưới nước tượng Phật theo ngày sinh (Mahabote) | Tín đồ đi nhiễu quanh chân tháp theo chiều kim đồng hồ, dâng hoa tươi và lá vàng tại bốn điện tượng Phật đồng, thực hiện nghi thức rưới nước tắm tượng Phật và linh thú tại góc hành tinh ứng với thứ trong tuần mà mình sinh ra. |
Trong suốt kỳ hội tháng Tazaungmon, không gian xung quanh hành lang phía Tây và phía Bắc Chùa Shwezigon biến thành một đô thị lều bạt truyền thống. Người dân từ các vùng quê xa xôi đánh xe bò chở cả gia đình tới cắm trại nhiều ngày liền, ban ngày dâng bát cúng dường chư tăng và chiêm bái Xá lợi Phật, ban đêm thưởng thức các vở kịch hát cổ truyền (Zat Pwe) diễn lại các tích truyện Tiền thân Đức Phật ngay dưới ánh sáng vàng rực của ngọn bảo tháp nghìn năm tuổi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Nyaung-U, Đông Bắc cố đô Bagan, bờ Đông sông Irrawaddy, Vùng Mandalay, Myanmar
- Đường tới
- Từ sân bay Nyaung-U hoặc bến xe khách trung tâm Bagan, du khách đi dọc theo trục đường chính Bagan - Nyaung-U khoảng 4 đến 5 km về phía bờ sông Irrawaddy là tới ngay cổng hành lang phía Tây và phía Nam của Chùa Shwezigon tại trung tâm thị trấn Nyaung-U, từ khu thành cổ Old Bagan cũng có thể đi xe đạp điện (e-bike) hoặc xe ngựa dọc theo con đường ven sông Anawrahta khoảng 15 phút.
- Toạ độ
- 21.1953, 94.8939
Khi tới chiêm bái Chùa Shwezigon, quý vị cần cởi bỏ hoàn toàn giày, dép và cả tất (vớ) ngay từ cổng ngoài cùng trước khi bước vào các dãy hành lang có mái che dẫn vào sân chùa. Trang phục của cả nam lẫn nữ phải kín đáo, che kín vai và dài qua đầu gối. Ba cầu thang dốc dẫn lên các tầng đài thượng của bảo tháp hiện đã được đóng cửa để bảo vệ kết cấu di sản cổ, quý vị đi nhiễu quanh sân đá theo chiều kim đồng hồ, chiêm bái bốn pho tượng Phật đồng ở bốn hướng và có thể nhìn xuống chậu nước tròn nhỏ ở phía Đông để ngắm trọn hình ảnh phản chiếu của đỉnh bảo tháp vàng.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Chùa Shwezigon, Bagan
Contribute photos, information or video for Shwezigon PagodaThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Chùa Shwezigon thờ những bảo vật Xá lợi nào của Đức Phật?
Theo biên niên sử hoàng gia Miến Điện, bên trong lòng bảo tháp Shwezigon tôn trí ba phần Xá lợi vô giá của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni: Xá lợi xương đòn (xương quai xanh) rước về từ bảo tháp cổ Sri Ksetra của người Pyu, Xá lợi xương trán của Đức Phật và một bản sao thiêng của Xá lợi răng Phật do vua Vijayabahu I của đảo quốc Sri Lanka gửi tặng vua Anawrahta.
Vì sao trong khuôn viên một ngôi chùa Phật giáo Thượng tọa bộ như Shwezigon lại có đền thờ 37 vị thần Nat?
Vào thế kỷ 11, khi vua Anawrahta xác lập Phật giáo Thượng tọa bộ làm quốc giáo, nhà vua nhận thấy dân chúng vẫn gắn bó sâu sắc với tục thờ thần Nat bản địa. Để dung hòa tín ngưỡng, nhà vua đã gom 36 vị thần Nat dân gian đặt dưới sự cai quản của vị thứ 37 là Đế Thích Thiên Thagyamin (vị thần hộ trì Phật pháp) và đặt tượng trong chùa Shwezigon với tư cách là các hộ pháp quy y Đức Phật.
Bốn pho tượng Phật đứng bằng đồng ở bốn hướng quanh chân tháp Shwezigon có ý nghĩa gì?
Bốn pho tượng Phật đứng cao từ 3,7 đến 4 mét trong bốn ngôi điện quanh chân tháp được đúc bằng đồng từ cuối thế kỷ 11, đại diện cho bốn Đức Phật của Hiền kiếp hiện tại: Phật Câu Lưu Tôn ở hướng Bắc, Phật Câu Na Hàm Mâu Ni ở hướng Đông, Phật Ca Diếp ở hướng Nam và Phật Thích Ca Mâu Ni ở hướng Tây. Đây là những pho tượng đồng thời Pagan lớn nhất còn nguyên vẹn tại Bagan.
Hai cột bia đá ở cổng phía Đông Chùa Shwezigon được khắc bằng ngôn ngữ nào và do ai lập?
Hai cột bia đá bốn mặt trong hai nhà bia ở cổng phía Đông được khắc bằng chữ Môn cổ (Old Mon) do vua Kyanzittha cho lập vào khoảng cuối thế kỷ 11 khi hoàn thiện bảo tháp. Nội dung bia ca ngợi lý tưởng trị quốc từ bi theo tinh thần Phật giáo của nhà vua, cầu nguyện cho muôn dân ấm no và ghi lại công đức kiến tạo đại bảo tháp Shwezigon.
Kiến trúc của bảo tháp Shwezigon có ảnh hưởng như thế nào đối với các ngôi chùa sau này ở Myanmar?
Bảo tháp Shwezigon là công trình đầu tiên kết hợp hoàn chỉnh ba tầng đài vuông có cầu thang chính giữa, phần chuyển tiếp hình bát giác và bầu tháp hình chuông úp thon dần lên đỉnh lọng hti. Cấu trúc này đã thay thế kiểu tháp hình trụ của người Pyu cổ và trở thành nguyên mẫu kiến trúc chuẩn mực cho hầu hết các bảo tháp zedi trên khắp Myanmar về sau.