Quý vị để giày dép ở chân đồi, rồi đi chân trần lên một dãy bậc dài dưới mái hành lang. Bậc đá mát, mái che thấp, hai bên là những quầy bày hoa, nến, lọng giấy và tượng Phật nhỏ, người đi lên và đi xuống chậm rãi ngược chiều nhau. Rồi bậc thang dừng, mái che hết, và quý vị bước ra một nền đá hoa rộng dưới trời. Giữa nền là ngọn tháp. Nó không đứng một mình mà được vây bởi một vòng dày đặc những điện nhỏ, mái nhọn, tượng thần, cây Bồ Đề, và hàng người đang nhiễu quanh theo chiều kim đồng hồ, có người dừng lại dội nước lên một pho tượng Phật nhỏ ở một góc nhất định.
Đây là chùa Shwedagon trên đồi Singuttara ở Yangon, người Myanmar gọi là Shwedagon Zedi Daw, tức bảo tháp vàng Dagon. Đây là nơi thiêng nhất của Phật Giáo Nam Tông (Theravada) Myanmar, vì theo truyền thuyết tháp giữ tám sợi tóc của Đức Phật Thích Ca cùng di vật của ba vị Phật trước ngài. Ở một đất nước có hàng vạn ngôi tháp, người ta vẫn chỉ nói tới một ngọn khi muốn nói tới trái tim đạo Phật của cả xứ, và đó là ngọn tháp này.
ITám Sợi Tóc Và Di Vật Của Bốn Vị Phật
Tên Shwedagon ghép từ shwe là vàng và Dagon, tên cũ của vùng đất nay là Yangon. Người Myanmar không gọi đây là một ngôi chùa có điện có tăng như chùa Việt, mà là một zedi, tức bảo tháp, khối đặc để giữ xá lợi. Nền chùa quanh chân tháp mới là nơi có điện thờ, có tượng, có chỗ ngồi tụng kinh. Người đến đây không vào trong tháp, họ đi quanh tháp.
Điều làm Shwedagon đứng trên mọi ngôi tháp khác của Myanmar là xá lợi. Trang chính thức ghi tháp giữ di vật của bốn vị Phật trong kiếp hiện tại (Hiền kiếp, Bhadrakalpa): cây gậy của Phật Câu Lưu Tôn (Kakusandha), đồ lọc nước của Phật Câu Na Hàm (Konagamana), mảnh y của Phật Ca Diếp (Kassapa), và tám sợi tóc của Phật Thích Ca (Gotama). Quanh chân tháp ở bốn hướng chính có bốn điện thờ lớn (tazaung): điện phía đông thờ Phật Câu Lưu Tôn, phía nam thờ Phật Câu Na Hàm, phía tây thờ Phật Ca Diếp, phía bắc thờ Phật Thích Ca. Với người Nam Tông, bốn vật ấy nối ngôi tháp với cả dòng chư Phật chứ không riêng một vị.
Hai anh em thương nhân Tapussa và Bhallika có chỗ đứng riêng trong kinh điển Pali. Luật tạng kể rằng trong những tuần đầu sau khi thành đạo, Đức Phật ngồi dưới gốc cây Rajayatana thì hai người đi buôn qua, dâng ngài bánh gạo và mật ong. Họ quy y Phật và Pháp, vì lúc ấy chưa có Tăng đoàn, và trở thành hai người cư sĩ đầu tiên. Truyền thống Myanmar kể thêm rằng hai người là người vùng Ukkalapa, được Đức Phật ban tám sợi tóc, rồi mang về quê hương. Lòng tôn kính xá lợi trong Nam Tông không phải là thờ vật, mà là nhớ tới người đã chỉ đường.
Phần trên là truyền thuyết. Trang chính thức của chùa ghi lễ dâng bánh xảy ra năm 588 trước Công nguyên theo cách tính của Myanmar, và vua Okkalapa của xứ ấy đặt tám sợi tóc cùng di vật ba vị Phật quá khứ trên đồi Singuttara. Về mặt khảo cổ, hồ sơ Bộ Tôn giáo và Văn hóa Myanmar nộp cho UNESCO nhận định ngôi tháp đầu tiên được người Môn dựng trong khoảng thế kỷ 6 tới thế kỷ 10. Sử liệu thành văn chắc chắn bắt đầu từ thế kỷ 14 và 15, khi vua Binnya U trùng tu tháp năm 1372, rồi hoàng hậu Shin Saw Pu (Binnya Thau, trị vì 1453 tới 1472) mở rộng nền đồi và cúng dường số vàng bằng đúng trọng lượng cơ thể bà (khoảng 40 kg) để dát tháp, và vua Dhammazedi khắc bia đá ba thứ tiếng năm 1485 kể lại lịch sử tháp. Chúng tôi giữ hai lớp này tách nhau để quý vị biết đâu là niềm tin và đâu là điều sử ghi.
Chỗ hay hiểu lầm: nhiều người gọi Shwedagon là ngôi chùa lớn và nghĩ bên trong ngọn tháp có điện thờ. Không phải. Ngọn tháp là khối đặc, xá lợi được đặt kín bên trong và không ai vào được. Mọi sinh hoạt lễ bái diễn ra trên nền chùa quanh chân tháp, ở 82 điện thờ nhỏ và các góc hành tinh. Cũng hay hiểu lầm rằng cả tháp bằng vàng khối: tháp xây bằng gạch, lớp vàng ngoài là hàng nghìn tấm vàng thật (Facts and Details ghi có 8.688 tấm vàng, mỗi tấm rộng một foot vuông) cùng vô số lá vàng do vua chúa và tín đồ cúng dường qua nhiều thế kỷ.
IINâng Tháp Qua Các Triều Đại
Lịch sử Shwedagon là lịch sử của những lần nâng tháp. Mỗi đời người bảo trợ muốn ngọn tháp cao hơn, phủ vàng dày hơn, và ngọn tháp lớn dần qua nhiều thế kỷ như một cái cây. Trang chính thức ghi một mốc chiều cao 66 foot (khoảng 20 mét) thời dựng ban đầu, rồi được các đời vua Môn và vua Miến nâng dần lên qua thế kỷ 14, thế kỷ 15 và thế kỷ 18.
- 588 TCNTruyền thuyết thỉnh tóc PhậtTheo trang chính thức, hai anh em Tapussa và Bhallika dâng Đức Phật bánh gạo và mật ong, được ban tám sợi tóc. Vua Okkalapa đặt xá lợi trên đồi Singuttara. Đây là niên đại theo truyền thống Myanmar, còn khảo cổ học ước tính tháp khởi dựng khoảng thế kỷ 6 tới thế kỷ 10.
- 1453Hoàng hậu Shin Saw Pu nâng tháp và dát vàngSau các đợt tu sửa của vua Binnya U năm 1372 và Binnyagyan đầu thế kỷ 15, hoàng hậu Shin Saw Pu (trị vì 1453 tới 1472) mở rộng nền chùa, định hình dáng tháp và dâng số vàng nặng bằng thân mình để dát tháp. Trang chính thức ghi tháp được nâng lên 302 foot ở giai đoạn này, còn hồ sơ UNESCO ghi chiều cao 40 mét.
- 1768Động đất đổ chópMột trận động đất lớn năm 1768 làm sập phần chóp của đại tháp.
- 1774Vua Hsinbyushin dựng lại lên 99 métVua Hsinbyushin triều Konbaung dựng lại phần đổ và nâng thân tháp lên 326 foot (99,36 mét), chiều cao thân tháp giữ tới ngày nay. Năm 1871 vua Mindon Min dâng chiếc lọng hti mới, đưa tổng chiều cao tính cả lọng và chóp lên khoảng 112 mét (367 foot).
- 2005Lễ hội mỗi tháng và đề cử UNESCOTrang chính thức ghi từ năm 2005 mỗi tháng trong lịch Myanmar đều có một lễ hội tại chùa, bên cạnh ba hội lớn truyền thống. Ngày 6 tháng 12 năm 2018, chùa được đưa vào Danh sách dự kiến Di sản Thế giới của UNESCO (mã số 6367).
Có ba chỗ nguồn vênh nhau. Thứ nhất là chiều cao tổng thể: trang chính thức và nhiều sách ghi tháp cao 326 foot, tức 99,36 mét (đo phần thân tháp từ thời vua Hsinbyushin năm 1774), còn hồ sơ UNESCO số 6367 và Wikipedia ghi tổng chiều cao tính cả chiếc lọng hti do vua Mindon Min dâng năm 1871 và đợt trùng tu năm 1999 là 112 mét (367 foot). Thứ hai là số kim cương: trang chính thức ghi riêng búp kim cương trên đỉnh gắn 4.351 viên, tổng 1.800 carat, viên trên cùng khoảng 76 carat, còn lá cờ đuôi nheo bên dưới gắn 1.098 viên kim cương và 1.338 viên đá quý khác. Cộng hai phần này là khoảng 5.448 tới 5.452 viên kim cương cho cả phần đỉnh tháp như số liệu của Wikipedia và Facts and Details.
Thứ ba là độ cao của đồi. Facts and Details ghi đồi Singuttara cao 51 mét (168 foot) so với thành phố chung quanh, trang chính thức ghi đồi ở độ cao 190 foot (khoảng 58 mét) so với mực nước biển. Hai số đo từ hai mốc khác nhau nên không mâu thuẫn. Về xếp hạng di sản, ngày 6 tháng 12 năm 2018 Bộ Tôn giáo và Văn hóa Myanmar đã nộp hồ sơ đưa chùa Shwedagon trên đồi Singuttara vào Danh sách dự kiến (Tentative List) của UNESCO theo mã số 6367.
IIITừ Nền Đá Tới Búp Kim Cương
Ngọn tháp đọc từ dưới lên như một chuỗi hình khối, mỗi phần có tên riêng. Trang chính thức chia tháp thành các phần: bậc nền, tầng bát giác, các vòng đai tròn, bát úp và chuông, búp chuối, lọng hti, lá cờ đuôi nheo và trên cùng là búp kim cương. Chu vi chân tháp là 1.420 foot (432,4 mét) theo Facts and Details, bao quanh bởi 64 tháp nhỏ và 4 tháp lớn hơn ở bốn mặt. Lọng hti bảy tầng có khung thép không gỉ bọc vàng nặng khoảng 5 tấn (gồm nửa tấn vàng), treo hơn một nghìn chiếc chuông vàng và bạc nhỏ. Khuôn viên đồi chùa rộng 114,4 mẫu Anh (46,3 héc-ta).
Hình bát úp và chuông tròn phát triển từ mẫu tháp Shwezigon thế kỷ 12 ở Bagan và gần với dáng tháp chuông của Sri Lanka, khác hẳn dáng búp sen thuôn của tháp Thạt Luổng bên Lào. Bốn lối cầu thang có mái (zaungdan) dẫn lên nền chùa từ bốn hướng. Trên nền chùa còn lưu giữ hai quả đại hồng chung nổi tiếng: chuông Maha Gandha nặng 23 tấn do vua Singu đúc năm 1779 (từng bị quân Anh làm rơi xuống sông năm 1825 rồi được người dân Myanmar dùng tre trục vớt lên) và chuông Tharrawaddy nặng 42 tấn đúc năm 1841. Quanh chân tháp có 82 điện thờ nhỏ và tám góc hành tinh, mỗi góc ứng với một ngày trong tuần theo lối chiêm tinh Miến Điện, có một tượng Phật nhỏ để người sinh vào ngày ấy dội nước tắm tượng.
| Phần tháp | Chiều cao | Ghi chú |
|---|---|---|
| Bậc nền | 62 foot | các bậc nền quanh chân tháp |
| Tầng bát giác | 25 foot | nối nền vuông với thân tròn |
| Các vòng đai tròn | 24 foot | vòng đai chồng lên nhau |
| Bát úp và chuông | 45 foot | phần thân chính, hình bát khất thực úp |
| Búp chuối | 51 foot | phần thuôn dẫn lên lọng |
| Lọng hti | 43 foot | bảy tầng, khung thép không gỉ, 500 kg vàng |
| Búp kim cương | khoảng 1 foot 10 inch | 4.351 viên kim cương, 1.800 carat |
Dài 774,8 foot với 204 bậc theo trang chính thức (các sách hướng dẫn tính riêng đoạn bậc chính là 118 bậc), dẫn ra phía hồ Kandawgyi và khu chợ truyền thống.
Dài 770,8 foot với 152 bậc theo trang chính thức (hoặc 104 bậc chính theo sách du lịch), là cổng chính hướng về trung tâm thành phố, hai bên có cặp sư tử thần Chinthe lớn canh giữ.
Dài 694 foot với 164 bậc (hoặc 166 bậc), có lắp hệ thống thang cuốn dài dẫn từ phía Công viên Nhân dân lên nền chùa.
Ngắn nhất, dài 438 foot với 143 bậc (hoặc 128 bậc), mở ra phía đường Dhammazedi.
Tám điểm quanh chân tháp ứng tám ngày trong tuần của lịch Myanmar, ngày thứ tư chia làm hai buổi sáng (sao Thủy) và chiều (la hầu Rahu), mỗi góc có một tượng Phật nhỏ và linh vật tương ứng.
IVThế Đất Và Hướng
Người Myanmar đã có một hệ phương vị của riêng mình ngay trên nền chùa: tám góc hành tinh gắn mỗi hướng với một ngày trong tuần và một thiên thể, theo lối chiêm tinh Miến Điện. Đó là quy tắc của chính nơi này, và nó không phải phong thủy. Phật Giáo Nam Tông cũng không dạy phong thủy. Vì thế phần đọc dưới đây cần hiểu đúng chỗ của nó: đây là thư viện dùng con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt để nhìn một khu đất xa lạ, cho quý vị có chỗ so sánh, chứ không phải điều ghi trong tư liệu của chùa.
Điều nổi bật nhất là chỗ cao. Ngọn tháp đứng trên đỉnh đồi Singuttara, mỏm cực nam của dải đồi đá ong Bago Yoma nhô lên giữa vùng châu thổ thấp, cao hơn thành phố chung quanh chừng năm mươi mét, và từ khắp Yangon đều thấy nó. Theo lối xem đất Việt, một gò nổi ở chót mạch núi giữa đồng bằng, đỉnh bằng và tròn, là chỗ kết huyệt, nơi mạch đất dồn lại. Đặt vật thiêng ngay trên đỉnh gò là cách mà lối cũ coi là đúng chỗ nhất.
Thứ hai là bốn lối vào. Bốn cầu thang có mái dẫn lên từ bốn hướng chính, lối phía đông dài nhất, lối phía bắc ngắn nhất. Không có một hướng mặt tiền duy nhất như chùa Việt quay về nam, mà là một khối tỏa đều bốn phương như núi Tu Di ở tâm vũ trụ. Lối cũ đọc thế này là trung tâm của một vùng, khí từ bốn phía đi lên hội ở đỉnh. Việc người đi lễ nhiễu quanh tháp chứ không đứng trước một mặt tháp càng làm rõ điều ấy.
Thứ ba là ngũ hành. Thân tháp hình chuông, tròn đầy, theo ngũ hình là dáng Kim. Lớp vàng phủ ngoài cũng là sắc của Kim. Ngọn đồi đất bên dưới thuộc Thổ, mà Thổ sinh Kim. Một khối Kim trên nền Thổ là thế được nuôi, và cách đọc cũ sẽ nói ngọn tháp ở đây đứng đúng trên thứ đất nuôi nó.
Cuối cùng là thủy. Yangon nằm ở chỗ sông Yangon và sông Bago hợp lưu trước khi đổ ra biển, và ngay phía đông đồi là hồ Kandawgyi soi bóng ngọn tháp vàng. Nước ở thấp và ở xa quanh một gò cao là thế thủy nhiễu, nước vây quanh mà không chạm chân. Xin nhắc lại đây là cách đọc của thư viện, không phải điều người Myanmar tin về ngôi tháp của họ.
VHội Chùa Tháng Tabaung Và Các Lễ Theo Lịch Myanmar
Lễ ở Shwedagon tính theo lịch Myanmar, một thứ âm dương lịch có tháng theo trăng. Lễ lớn nhất là hội chùa Shwedagon vào dịp trăng tròn tháng Tabaung, tháng cuối của năm lịch Myanmar, thường rơi vào tháng 2 hoặc tháng 3 dương lịch. Trang chính thức ghi thêm hai hội lớn: tháng Kasone và tháng Tazaungdaing, và từ năm 2005 mỗi tháng trong lịch đều có lễ tại chùa.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Trăng tròn tháng Tabaung | Lịch Myanmar, tháng 2 hoặc tháng 3 dương lịch | Hội chùa Shwedagon | Hội lớn nhất trong năm, mừng ngày trăng tròn cuối năm lịch. Người các nơi về dâng lễ, tụng kinh liên tục nhiều ngày và nhiễu tháp. |
| Tháng Kasone | Lịch Myanmar, tháng 4 hoặc tháng 5 dương lịch | Hội Kasone, ngày của Đức Phật | Nhớ Đức Phật đản sinh, thành đạo và nhập diệt, người đi lễ rước nước tưới cội Bồ Đề trên nền chùa. |
| Tháng Tazaungdaing | Lịch Myanmar, thường rơi vào tháng 11 dương lịch | Hội dệt y và thắp đèn | Hội thi dệt y vàng trong đêm rằm để dâng lên tượng Phật vào lúc rạng sáng và thắp đèn sáng rực cả nền chùa. |
| Mỗi tháng | Lịch Myanmar | Lễ hằng tháng | Từ năm 2005 mỗi tháng của lịch Myanmar đều có một lễ tại chùa. |
| Ngày sinh trong tuần | Tuần tám ngày của chiêm tinh Miến Điện | Tắm tượng ở góc hành tinh | Người đi lễ tới góc ứng với ngày mình sinh, dội nước lên tượng Phật nhỏ và linh vật ở góc ấy. |
Với các đoàn Tăng Ni và Phật tử Việt Nam hành hương đất Phật Đông Nam Á, chùa Shwedagon luôn là điểm chiêm bái quan trọng bậc nhất tại Myanmar để nhiễu tháp, đảnh lễ xá lợi tóc Phật, dâng vàng lá và tụng kinh cầu an trên nền đá cẩm thạch. Người Việt cũng có thể đối chiếu với hai nơi trong thư viện: Chùa Răng Phật Singapore thờ một xá lợi răng được thỉnh từ Myanmar nên có sợi dây nối với xứ này, còn Chùa Xá Lợi ở Sài Gòn cũng mang tên theo xá lợi Phật nhưng là chùa Bắc Tông hiện đại, trong khi Shwedagon là đại tháp Nam Tông cổ.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- No. 1 Shwedagon Pagoda Road, Singuttara Hill, Dagon / Bahan Township, Yangon
- Đường tới
- Chùa nằm trên đồi Singuttara, tại số 1 đường Shwedagon Pagoda, giáp ranh hai quận Dagon và Bahan của thành phố Yangon, phía bắc khu trung tâm cũ khoảng một dặm. Từ trung tâm đi xe chừng vài cây số, có bốn lối cầu thang ở bốn phía đồi cùng thang máy và thang cuốn.
- Toạ độ
- 16.7984, 96.1496
Lệ của chùa là đi chân trần trên toàn bộ nền chùa và cả các lối cầu thang, kể cả tất cũng phải bỏ. Quần áo kín vai và kín gối. Đi nhiễu quanh tháp theo chiều kim đồng hồ, để tháp ở bên phải mình, bắt đầu từ điện thờ Phật Câu Lưu Tôn ở phía đông. Không hướng bàn chân về phía tượng Phật hay chư tăng khi ngồi. Ở góc hành tinh, người tới lượt tắm tượng trước thì làm trước, quý vị đợi cho xong rồi mới tới gần.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Chùa Shwedagon, Yangon
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Chùa Shwedagon thờ gì
Theo truyền thuyết và trang chính thức, tháp giữ tám sợi tóc của Đức Phật Thích Ca do hai anh em Tapussa và Bhallika thỉnh về, cùng di vật của ba vị Phật trước ngài trong Hiền kiếp: cây gậy của Phật Câu Lưu Tôn, đồ lọc nước của Phật Câu Na Hàm và mảnh y của Phật Ca Diếp. Chùa thuộc Phật Giáo Nam Tông Myanmar.
Chùa Shwedagon cao bao nhiêu mét
Trang chính thức ghi thân tháp cao 326 foot, tức 99,36 mét, từ năm 1774 khi vua Hsinbyushin dựng lại sau trận động đất năm 1768. Nếu tính cả chiếc lọng hti trên đỉnh (được vua Mindon Min dâng mới năm 1871 và trùng tu năm 1999), hồ sơ UNESCO và Wikipedia ghi tổng chiều cao là 112 mét (367 foot). Tháp đứng trên đồi Singuttara cao khoảng 51 mét so với thành phố.
Trên đỉnh chùa Shwedagon có bao nhiêu viên kim cương
Trang chính thức ghi riêng búp kim cương trên đỉnh gắn 4.351 viên, tổng 1.800 carat, viên trên cùng khoảng 76 carat, còn lá cờ đuôi nheo gắn thêm 1.098 viên kim cương và 1.338 viên đá quý. Cộng hai phần này là khoảng 5.448 tới 5.452 viên kim cương cho cả phần đỉnh tháp như số liệu của Wikipedia và Facts and Details.
Góc hành tinh ở chùa Shwedagon là gì
Là tám điểm quanh chân tháp, mỗi điểm ứng với một ngày trong tuần theo lối chiêm tinh Miến Điện, ngày thứ tư chia hai buổi sáng và chiều nên thành tám. Mỗi góc có một tượng Phật nhỏ và linh vật tương ứng. Người đi lễ tới góc ứng với ngày mình sinh và dội nước tắm tượng. Đây là nếp truyền thống của Myanmar, không phải giáo lý kinh điển Nam Tông.
Hội chùa Shwedagon diễn ra khi nào
Hội lớn nhất là hội chùa vào dịp trăng tròn tháng Tabaung, tháng cuối của năm lịch Myanmar, thường rơi vào tháng 2 hoặc tháng 3 dương lịch. Chùa còn có hội tưới cây Bồ Đề tháng Kasone mừng ngày của Đức Phật và hội dệt y thắp đèn tháng Tazaungdaing. Từ năm 2005 mỗi tháng trong lịch Myanmar đều có lễ tại chùa.