Giữa bất kỳ buổi sáng thường nhật nào tại thủ đô Viêng Chăn, trong khi nhiều ngôi tự viện cổ yên ắng dưới tán cọ, khoảng sân gạch rộng ở mũi giao nhau giữa đường Setthathirath và đường Samsenthai lúc nào cũng tấp nập dòng người bưng mâm hoa cúc vạn thọ vàng rực, buồng chuối chín, trái dừa tươi và những bó nến sáp ong thơm ngát. Bước qua cổng tam quan sơn son thếp vàng, tiếng tụng kinh Pāli trầm ấm của chư tăng hòa cùng làn khói trầm bay quanh một bệ thờ hậu cung đặc biệt, nơi sừng sững cây cột đá cổ quấn lụa cam rực rỡ thay vì bố cục hậu điện thông thường.
Đó là Chùa Wat Si Muang, ngôi tự viện được người dân Lào cũng như bà con người Việt tại Viêng Chăn thành kính gọi là Chùa Mẹ. Khởi dựng vào năm 1563 khi vua Setthathirath kiến thiết kinh đô mới bên bờ sông Mê Kông, nơi đây kết tinh sự giao thoa sâu thẳm giữa Phật giáo Nam tông với tín ngưỡng thờ Cột Trụ Thành (Lak Muang) và vị nữ thần hộ quốc Nang Si canh giữ linh hồn của cả đô thành Viêng Chăn.
IHuyền Sử Nàng Nang Si Hiến Mình Và Cột Đá Trụ Thành Của Kinh Đô Viêng Chăn
Tên gọi Wat Si Muang vừa mang nghĩa là Ngôi Chùa Vinh Quang Của Kinh Thành (Si từ chữ Sri là cát tường rạng rỡ, Muang là mường hay đô thành), vừa nhắc nhớ trực tiếp tên người phụ nữ huyền thoại Nang Si (Bà Mẹ Si của toàn mường Viêng Chăn). Khi vua Setthathirath dời đô từ Luang Prabang về Viêng Chăn năm 1560 và lần lượt kiến tạo Tháp Thạt Luổng (Pha That Luang) cùng Chùa Ông Tứ (Wat Ong Teu Mahawihan), nhà vua đã chọn khu đất rìa phía đông thành nội (nơi vốn có nền một ngôi tháp đá ong cổ từ thời đế chế Khmer thế kỷ 12 tới thế kỷ 13) vào năm 1563 để dựng cột đá định tâm kinh đô gọi là Lak Muang.
Theo truyền thuyết khắc sâu trong tâm thức mọi người dân Viêng Chăn, khi các quan chiêm tinh đào hố sâu đặt trụ đá trung tâm tại mạch nước ngầm thông ra sông Mê Kông và gióng trống hỏi ai nguyện hiến thân làm thần giữ thành, một thiếu phụ trẻ tên là Nang Si đang mang thai hơn ba tháng đã tự nguyện cưỡi tuấn mã lao thẳng xuống hố sâu đúng khoảnh khắc khối trụ đá khổng lồ hạ xuống. Sự hy sinh lẫm liệt của cả người mẹ, thai nhi trong bụng cùng con ngựa trắng đã hóa thành linh thần Chao Mae Si Muang (Thánh Mẫu Si Muang), vị thần mẫu tối cao bảo hộ sự bình yên, sinh sôi và hưng thịnh cho thủ đô Lào suốt gần năm thế kỷ qua.
Sự hiện diện của cột đá Lak Muang ngay chính giữa hậu cung một ngôi chùa Phật giáo Nam tông phản ánh cấu trúc tâm linh song hành rất đặc trưng của các quốc gia lưu vực sông Mê Kông. Trong đó, Đức Phật Thích Ca Mâu Ni ở gian tiền điện là bậc Đạo Sư tối thượng chỉ đường giải thoát luân hồi và gieo trồng phước báu xuất thế gian, còn Thánh Mẫu Si Muang ngự nơi cột trụ đá gian hậu điện là vị Hộ pháp thần linh đã quy y Tam Bảo, chuyên trách lắng nghe những lời cầu nguyện thiết thực trong đời sống thế gian như cầu bình an gia đạo, cầu con cái, cầu công danh sự nghiệp và giữ gìn biên cương đô thành.
Khảo cổ học hiện đại đã chứng minh tầng nền lịch sử cổ xưa của Wat Si Muang bằng hiện vật đá thực tế ngay tại khuôn viên. Ngay phía sau lưng hướng bắc của tòa chính điện hiện nay vẫn còn sừng sững phần chân đế và thân tháp xây bằng những khối đá ong (laterite) xám nâu đục đẽo vuông vức mang đặc trưng kỹ thuật xây dựng Khmer thời vua Jayavarman VII cuối thế kỷ 12 đầu thế kỷ 13. Chính cột trụ thành Lak Muang đặt trong hậu điện cũng là một trụ cột ranh giới hoặc trụ đá thiêng bằng đá ong chạm khắc hoa văn cổ thời Khmer được triều đình vua Setthathirath tiếp nhận làm trụ tâm cho kinh thành Lan Xang năm 1563.
Nhiều du khách lần đầu đến Viêng Chăn thấy chùa Wat Si Muang đông đúc bậc nhất thủ đô và trang trí sơn son thếp vàng rực rỡ thường nghĩ tòa chính điện hiện tại còn nguyên từ thế kỷ 16 giống như Chùa Wat Si Saket gần đó. Thực tế, trong cuộc chiến tranh Xiêm và Lào năm 1827 tới 1828, toàn bộ kiến trúc gỗ của chùa Wat Si Muang đã bị thiêu hủy hoàn toàn, chỉ còn trụ đá thiêng Lak Muang và phế tích đá ong đứng trơ giữa nắng mưa suốt gần chín mươi năm cho tới khi người dân và chính quyền phục dựng lại tòa chính điện mới vào năm 1915.
IITừ Đền Tháp Đá Ong Khmer Thế Kỷ 12 Tới Ngôi Chùa Mẹ Của Thủ Đô Hiện Đại
Lịch sử của khu đất chùa Wat Si Muang trải dài gần chín trăm năm, xếp chồng ba lớp văn hóa nối tiếp nhau từ thời Khmer cổ đại sang vương triều Lan Xang thế kỷ 16 tới thời kỳ phục hưng đô thị Viêng Chăn đầu thế kỷ 20.
- Thế kỷ 12 tới thế kỷ 13Đền tháp đá ong thời đế chế Khmer tại đồng bằng Viêng ChănMột ngôi tháp thờ xây bằng đá ong cắt khối vuông vức được dựng tại vị trí cửa ngõ phía đông khu định cư cổ ven sông Mê Kông, nay vẫn còn phần chân tháp phía sau chính điện.
- 1563Vua Setthathirath dựng cột trụ thành Lak Muang và lập chùa Wat Si MuangBa năm sau khi dời đô về Viêng Chăn, nhà vua cho dựng ngôi chùa bao quanh trụ đá thành Lak Muang gắn liền với huyền sử nàng Nang Si hiến sinh hộ quốc.
- 1827 tới 1828Tòa chính điện cổ bị thiêu rụi trong chiến tranhQuân Xiêm tàn phá kinh thành Viêng Chăn làm phần kiến trúc gỗ của Wat Si Muang sụp đổ, riêng cột đá trụ thành và khối tháp đá ong cổ vẫn tồn tại giữa phế tích.
- 1915Tái thiết hoàn chỉnh tòa chính điện chia hai gian thờCư dân Viêng Chăn cùng hội đồng bảo tồn phục dựng lại tòa Sim bề thế như diện mạo ngày nay, thiết kế hai không gian nối thông cho nghi lễ Phật giáo và lễ bái trụ thành.
- Thế kỷ 20 tới nayMở rộng công viên tiền đường và duy trì lễ rước mở hội Thạt LuổngKhu công viên ở mũi nam đông nam trước chùa được chỉnh trang đặt tượng đồng vua Sisavang Vong, trong khi Wat Si Muang giữ vững vai trò điểm phát tích nghi lễ Boun That Luang cấp quốc gia.
Về pho tượng Phật đá nhỏ cầu nguyện linh ứng trong nội điện. Bên cạnh cột trụ đá trung tâm, trong gian thờ chùa Wat Si Muang còn lưu giữ một pho tượng Phật nhỏ bằng đá cổ bị sứt mẻ nhẹ từ thời chiến loạn năm 1828 đặt trên bệ có trải khăn lụa. Tương truyền người dân khi gặp việc hệ trọng thường chắp tay khấn nguyện chân thành rồi thử nhấc pho tượng đá lên ba lần để xin quẻ ứng nghiệm: nếu lời cầu thuận đạo lý và thành tâm thì lần nhấc thứ hai hoặc thứ ba cảm thấy nhẹ bẫng, và khi sở nguyện thành tựu người xin lễ luôn quay lại dâng mâm lễ tạ ơn đúng hẹn trước bàn thờ Mẹ Si Muang.
IIIChính Điện Hai Gian Độc Đáo, Cột Đá Phủ Lụa Vàng Và Phế Tích Tháp Đá Ong Cổ
Khuôn viên chùa Wat Si Muang là một hình tam giác rộng thoáng nằm ngay mũi hội tụ của các trục đường cổ thuộc thành nội Viêng Chăn xưa, bao bọc bởi dãy tường rào đắp nổi hình chư thiên và rắn thần Naga rực rỡ sắc vàng. Khác với tất cả những ngôi chùa Nam tông thông thường chỉ có một không gian nội điện đồng nhất, tòa Chính điện (Sim) phục dựng năm 1915 của Wat Si Muang được kiến trúc sư bố trí chia làm hai gian trước và sau rõ rệt để dung chứa trọn vẹn cả nghi quỹ Tăng già lẫn tín ngưỡng thờ Trụ thành.
Bên ngoài tòa Sim, mặt tường sơn vàng cam ấm áp được điểm tô bằng hàng cửa sổ chạm trổ cầu kỳ, phía trên lợp mái ngói dốc hai tầng có đỉnh Dok So Fa thếp vàng sáng rực dưới nắng thủ đô, còn ở khu vực phía bắc và đông bắc sau chính điện nổi bật một đại tượng Đức Phật đứng ban phước nhìn xuống sân hành lễ.
Không gian phía trước khi vừa bước qua cửa chính điện là nơi tôn trí tượng Đức Phật Thích Ca Mâu Ni cùng dãy chỗ ngồi trang nghiêm của chư tăng. Tại đây suốt cả ngày, các vị sư tụng kinh chúc phúc, rảy nước thiêng bằng chùm cành trúc và buộc sợi chỉ trắng hoặc chỉ ngũ sắc (nghi thức Sou Khouan hay Baci) vào cổ tay Phật tử để giữ ba hồn bảy vía bình an.
Bước qua vòm cửa ngăn vào gian trong cùng là trung tâm linh khí của cả ngôi chùa: cột đá ong cổ Lak Muang nhô thẳng từ lòng đất lên giữa bệ thờ cao, được quấn kín những dải lụa tơ tằm màu vàng nghệ và dát vàng lá lấp lánh, xung quanh vây kín các pho tượng Phật bằng đồng và gỗ thếp vàng tạo thành một tòa tháp ánh sáng trang nghiêm.
Ngay bên ngoài bức tường hậu phía bắc của tòa Sim là khối tháp cổ xây bằng đá ong lỗ rỗ màu nâu sẫm được quấn vải cam tôn kính, bên cạnh có gian nhà mái ngói che tượng thờ nàng Nang Si để bá tánh dâng mâm dừa tươi, chuối chín và hoa cúc vàng.
Ngay sát mũi phía nam đông nam trước khuôn viên chùa là khoảng công viên cây xanh rợp bóng, nơi đặt bức tượng đồng quốc vương Sisavang Vong (do nghệ sĩ điêu khắc Gruzia thuộc Liên Xô là Merab Berdzenishvili sáng tác và đúc tặng Vương quốc Lào giai đoạn 1974 tới 1975) tay nâng bản Hiến pháp, tạo nên cụm không gian lịch sử liền mạch của thủ đô.
| Hạng mục trong quần thể | Niên đại và chất liệu | Chức năng tâm linh |
|---|---|---|
| Cột trụ thành Lak Muang | Đá ong chạm khắc thời Khmer cổ, định vị trụ thành năm 1563 | Trục linh khí hộ mệnh đô thành Viêng Chăn và nơi thờ Thánh Mẫu Nang Si |
| Tòa Chính điện (Sim) hai gian | Phục dựng năm 1915 bằng gạch vữa, gỗ chạm và mái ngói truyền thống | Gian trước hành lễ Phật và buộc chỉ cổ tay, gian sau bao bọc cột trụ thành |
| Tháp đá ong cổ sau chùa | Đá ong xếp khối thế kỷ 12 tới thế kỷ 13 thời đế chế Khmer | Dấu tích khảo cổ sớm nhất minh chứng lịch sử gần một thiên niên kỷ của địa điểm |
| Đài tượng Phật đứng và nhà thờ Mẫu | Tôn tạo thế kỷ 20 ở khu vực phía bắc và sườn đông sân chùa | Nơi tín đồ dâng lễ vật tạ ơn (dừa tươi, chuối, hoa vạn thọ, nến sáp) khi lời cầu thành tựu |
IVThế Đất Và Hướng
Nghi thức hạ cột trụ thành Lak Muang năm 1563 của triều đình vua Setthathirath vận hành theo truyền thống quy hoạch kinh đô Ấn hóa vùng Đông Nam Á (định vị tâm mạn đà la vương quốc và kết nối mạch nước thần rắn Naga dưới lòng đất) chứ không tính theo la kinh phong thủy Đông Á. Tuy nhiên, nếu khảo sát vị trí của chùa Wat Si Muang trên bản đồ thành lũy cổ Viêng Chăn và khúc uốn của dòng sông Mê Kông, cách chọn huyệt đặt trụ thành ở đây lại hết sức chuẩn xác theo phép xem đất cổ truyền. Dưới đây là phần đối chiếu của thư viện.
Tại tọa độ 17,9580 độ vĩ bắc, 102,6171 độ kinh đông, chùa Wat Si Muang nằm trên gò đất cao tự nhiên ở sát cửa ngõ phía đông nam của vòng tường thành nội Viêng Chăn cổ, cách bờ bắc dòng sông Mê Kông khoảng 400 mét. Tại khu vực thủ đô Viêng Chăn, dòng đại giang Mê Kông chảy theo hướng từ tây bắc uốn sang hướng đông nam rồi vòng lên đông bắc, tạo thành một cánh cung nước khổng lồ ôm trọn lấy dải đồng bằng phù sa bên tả ngạn (thế ngọc đái thủy tức dòng nước uốn cong như đai ngọc quấn ngang lưng kinh thành). Nếu như các ngôi đại tự hoàng gia như Chùa Ho Phra Keo, chùa Wat Si Saket và chùa Ông Tứ xếp dọc trục trung tâm thành nội, thì Wat Si Muang trấn giữ đúng điểm hạ lưu thủy khẩu nơi hai tuyến giao thông huyết mạch cổ (nay là đường Setthathirath và đường Samsenthai) chụm lại thành hình mũi tàu tam giác trước khi tỏa về phía đông ra đại bảo tháp Thạt Luổng.
Xét về hướng trục kiến trúc thực địa, tòa chính điện Sim của chùa Wat Si Muang tọa Bắc Tây Bắc hướng Nam Đông Nam: vòm hiên tiền đường ba nhịp mở thẳng về hướng nam đông nam nhìn ra công viên tượng đài vua Sisavang Vong và điểm chụm hai đại lộ cổ, sườn phải mở ra khoảng sân rộng phía đông đón nắng sớm từ đường Samsenthai, còn phía sau lưng hướng bắc quy tụ phế tích tháp đá ong Khmer cổ cùng đài thờ Mẫu. Trong phép xem hình thế đô thị cổ truyền, đặt cột đá trụ thành và miếu thờ Mẫu hộ quốc ngay tại nút khóa giao lộ phía đông nam gần bờ sông chính là phép trấn thủy khẩu, tụ nhân khí, giữ cho tài lộc và sinh lực của toàn kinh đô không bị trôi tuột theo dòng nước xuôi về hạ lưu.
VLễ Rước Tháp Sáp Khai Hội Thạt Luổng Và Tục Buộc Chỉ Cổ Tay Cầu Bình An
Song hành cùng nhịp lễ cầu an tấp nập suốt bốn mùa, chùa Wat Si Muang còn nắm giữ vai trò mở khóa nghi lễ thiêng liêng nhất trong năm của quốc gia Lào: điểm khởi phát chính thức của Đại lễ Thạt Luổng (Boun That Luang) vào tháng Mười Hai âm lịch Lào.
| Thời gian | Hệ lịch | Tên nghi lễ | Hoạt động tâm linh tại chùa Wat Si Muang |
|---|---|---|---|
| Chiều ngày 13 tháng 12 âm lịch Lào (trước rằm tháng 11 dương lịch hai ngày) | Âm lịch Phật giáo Nam tông Lào | Lễ rước Tháp Sáp Ong (Hae Prasat Phueng) khai mạc Đại hội Thạt Luổng | Trước khi lễ hội lớn nhất nước Lào diễn ra tại quảng trường Thạt Luổng, hàng nghìn người dân mặc trang phục truyền thống rực rỡ tập trung tại chùa Wat Si Muang để làm lễ xin phép Thánh Mẫu Nang Si và đi nhiễu ba vòng quanh chùa cùng những tòa lâu đài sáp ong vàng óng (Prasat Phueng), sau đó mới rước đoàn kiệu dài hơn 3 km lên dâng cúng tại đại bảo tháp Pha That Luang vào ngày hôm sau. |
| Từ ngày 13 tới 16 tháng 4 hàng năm | Lịch mặt trời truyền thống Đông Nam Á (Tết Boun Pi Mai) | Lễ tắm Phật và cầu an năm mới tại Chùa Mẹ | Hàng vạn cư dân thủ đô đổ về Wat Si Muang dâng hoa đại, rưới nước thơm tắm các pho tượng Phật ngoài sân và xin chỉ cổ tay may mắn mở đầu năm mới. |
| Các ngày Ba Mươi, Mùng Tám, Mười Lăm âm lịch hàng tháng và cả tuần | Lịch sinh hoạt tín ngưỡng thường nhật | Nghi lễ cầu nguyện và trả lễ (Kae Bon) trước cột trụ thành | Người dân mang mâm lễ gồm cặp dừa tươi, nải chuối, hoa cúc vàng, trầu cau và nhang nến dâng tạ ơn Thánh Mẫu Si Muang sau khi thi đỗ, sinh con khỏe mạnh, khởi sự kinh doanh thuận lợi (tuyệt đối kiêng cầu xin chuyện tình duyên đôi lứa tại đây theo tục lệ dân gian vì thương cảm nỗi đau tình duyên dang dở của nàng Nang Si trong truyền thuyết). |
Với hàng vạn kiều bào người Việt đang sinh sống, lập nghiệp lâu đời tại thủ đô Viêng Chăn (đặc biệt quanh khu phố Setthathirath, Samsenthai và chợ Sáng gần đó) cũng như du khách Việt Nam mỗi lần đặt chân tới Lào, Chùa Mẹ Si Muang là chốn tâm linh thân thương bậc nhất. Nét tương đồng sâu sắc với tín ngưỡng thờ Mẫu và thờ Thành hoàng giữ nước ở quê nhà khiến bà con người Việt luôn giữ lệ ghé Chùa Mẹ dâng hương đầu năm, quỳ nhận chư tăng rảy nước lành và buộc sợi chỉ vàng cầu bình an trên cổ tay trước khi bắt đầu một hành trình mới trên đất bạn.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Ngã ba giao đường Setthathirath và đường Samsenthai, bản Si Muang, quận Sisattanak, thủ đô Viêng Chăn
- Đường tới
- Chùa nằm ngay mũi giao nhau phía đông giữa đường Setthathirath và đường Samsenthai thuộc quận Sisattanak, trung tâm thủ đô Viêng Chăn. Từ chùa Wat Si Saket hoặc chùa Ho Phra Keo, quý vị chỉ cần đi bộ thẳng về phía đông nam dọc đường Setthathirath khoảng 700 mét (chừng 8 tới 10 phút) tới sát công viên tượng đài vua Sisavang Vong là thấy ngay cổng chùa.
- Toạ độ
- 17.958, 102.6171
Chùa Wat Si Muang có lượng người hành lễ rất đông mỗi ngày nên quý vị cần tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc trang phục: mặc áo có tay che kín vai, quần dài hoặc váy quấn sinh truyền thống dài quá bắp chân (tại cổng chùa có quầy cho mượn váy quấn cho khách mặc ngắn). Khi bước vào gian tiền điện và hậu cung thờ cột trụ thành, quý vị cởi giày dép để bên ngoài, ngồi khép chân lịch sự, giữ giọng nói nhỏ nhẹ, và lưu ý tục lệ dân gian Viêng Chăn thường tới Chùa Mẹ để cầu bình an, sức khỏe, học hành, sự nghiệp chứ kiêng khấn xin chuyện tình yêu đôi lứa.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Chùa Wat Si Muang (Chùa Mẹ của Viêng Chăn)
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao chùa Wat Si Muang được gọi là Chùa Mẹ của thủ đô Viêng Chăn?
Chùa là nơi tôn trí cột đá trụ thành Lak Muang định tâm kinh đô Viêng Chăn từ năm 1563 dưới triều vua Setthathirath, gắn liền với huyền sử nàng Nang Si đang mang thai đã tự nguyện gieo mình xuống hố móng hóa thành vị nữ thần hộ mệnh tối cao (Chao Mae Si Muang, tức Thánh Mẫu Si Muang) che chở cho toàn thể cư dân thủ đô.
Khối đá màu nâu sẫm nằm phía sau chính điện chùa Wat Si Muang là di tích gì?
Đó là phần chân đế và thân tháp cổ xây bằng đá ong (laterite) còn sót lại từ một ngôi đền tháp thời đế chế Khmer khoảng thế kỷ 12 tới thế kỷ 13. Phế tích khảo cổ này chứng minh khu đất chùa Wat Si Muang vốn đã là một thánh sở linh thiêng hàng trăm năm trước khi vua Setthathirath dời đô về Viêng Chăn năm 1560.
Cấu trúc bên trong chính điện chùa Wat Si Muang có gì khác biệt so với các chùa Lào khác?
Tòa chính điện (phục dựng năm 1915 sau khi ngôi chùa cổ bị phá hủy năm 1828) được chia thành hai gian nối tiếp nhau rất độc đáo: gian ngoài là Phật đường nơi chư tăng tụng kinh và buộc chỉ cổ tay chúc phúc, còn gian hậu cung bên trong bao bọc cột đá trụ thành Lak Muang quấn lụa vàng lấp lánh ở vị trí trung tâm.
Vì sao người dân truyền tai nhau không nên cầu duyên đôi lứa tại chùa Wat Si Muang?
Theo truyền thuyết dân gian Lào về nàng Nang Si hiến sinh giữ móng kinh thành trong lúc đang mang thai và chịu nỗi chia lìa gia đình, người dân Viêng Chăn tin rằng Thánh Mẫu Si Muang vô cùng linh ứng khi phù hộ sức khỏe, bình an, con cái, công danh và tài lộc làm ăn chân chính, nhưng kiêng cầu xin chuyện tình ái lứa đôi để tránh gợi lại nỗi buồn xưa.
Chùa Wat Si Muang giữ vai trò gì trong đại lễ hội quốc gia Thạt Luổng hàng năm?
Mỗi năm vào chiều ngày 13 tháng 12 âm lịch Lào, lễ hội Phật giáo lớn nhất cả nước là Boun That Luang luôn chính thức bắt đầu tại sân chùa Wat Si Muang với nghi thức rước lâu đài sáp ong vàng (Hae Prasat Phueng) đi nhiễu ba vòng quanh Chùa Mẹ để trình báo vị thần hộ thành, trước khi rước kiệu tiến về đại bảo tháp Pha That Luang.