Dọc theo con phố rợp bóng cây cổ thụ Setthathirath ở trung tâm thủ đô Viêng Chăn, nơi từng tập trung những ngôi chùa hoàng gia rực rỡ nhất của vương quốc Lan Xang, cổng tam quan đồ sộ chạm khắc thần Hộ pháp và chóp tháp vàng của một ngôi đại tự mở ra khoảng sân rộng thanh tịnh có trụ đá Ashoka và bánh xe Pháp luân uy nghi. Bước qua hàng cột hiên trắng viền vàng cao vút vào bên trong tòa chính điện thâm trầm, mọi ánh nhìn đều lặng đi trước pho tượng Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đúc bằng đồng ánh sắc vàng cổ kính cao gần sáu mét ngồi vững chãi như một ngọn núi đồng bất động.
Đó là Chùa Wat Ong Teu Mahawihan, ngôi quốc tự gắn liền với tên gọi Việt hóa vô cùng quen thuộc suốt hơn một thế kỷ qua của bà con kiều bào là Chùa Ông Tứ. Khởi dựng vào năm 1566 dưới triều đại vua Setthathirath, đây là nơi lưu giữ kiệt tác đúc đồng vĩ đại nhất thế kỷ 16 của Phật giáo Nam tông xứ Lào, đồng thời là chiếc nôi giáo dục kinh điển tối cao của Tăng già toàn quốc.
IĐại Tượng Phật Nặng Của Vua Setthathirath Và Chiếc Nôi Giáo Dục Tăng Già Lào
Tên gọi Wat Ong Teu Mahawihan kết hợp giữa tiếng Lào cổ và tiếng Pāli: Wat là chùa, Ong là tôn xưng dành cho pho tượng thiêng hoặc bậc tôn quý, Teu là đơn vị đo trọng lượng cổ của xứ Lan Xang (mỗi teu tương đương khoảng một tấn tới một tấn hai trăm ký kim loại), còn Mahawihan (Mahavihara) nghĩa là Đại Tịnh Xá. Như vậy, tên chùa có nghĩa là Đại Tịnh Xá Của Pho Tượng Phật Nặng. Còn tên gọi Chùa Ông Tứ trong tiếng Việt bắt nguồn từ cách đọc phiên âm gần gũi chữ Ong Teu của những thế hệ người Việt sang sinh sống, làm thợ thủ công và công chức tại Viêng Chăn từ đầu thế kỷ 20.
Năm 1566 là mốc son huy hoàng nhất trong quy hoạch kinh đô Viêng Chăn của vua Setthathirath: cùng lúc cho xây dựng đại bảo tháp Tháp Thạt Luổng (Pha That Luang) ở phía đông và vừa hoàn tất Chùa Ho Phra Keo năm 1565, nhà vua đã truyền lệnh huy động toàn bộ đồng thiếc quyên góp trong vương quốc để đúc pho đại tượng Phật Phra Ong Teu ngay trên nền một cổ tự có từ thời sơ kỳ Phật giáo thế kỷ 3 bên cạnh ba ngôi chùa chị em là Wat Inpeng, Wat Mixay và Wat Haysok.
Trong truyền thống trị quốc của vương triều Lan Xang, đúc thành công một pho đại tượng Phật bằng đồng nguyên khối khổng lồ là minh chứng tối cao cho phước lực hội tụ của quốc vương và sự đoàn kết của muôn dân. Dưới thời quân chủ Lào, chùa Ông Tứ cùng với Chùa Wat Si Saket là hai thánh đường nơi bá quan văn võ và các tù trưởng địa phương định kỳ vân tập trước đại tượng Phật đồng để uống nước thề trung thành với đất nước và Tam Bảo. Từ năm 1931 khi Học viện Phật học Lào (Institut Bouddhique) được thành lập cho tới nay, chùa giữ sứ mệnh là trung tâm đào tạo cao cấp về Tam Tạng kinh điển Pāli cho chư tăng từ khắp mười tám tỉnh thành Lào hội tụ về tu học.
Theo biên niên sử Viêng Chăn và khảo cứu của Oriental Architecture, pho đại tượng đồng Phra Ong Teu từng trải qua hai cuộc thử lửa lịch sử phi thường. Lần thứ nhất vào cuối thế kỷ 16 khi quân Miến Điện chiếm đóng Viêng Chăn và lần thứ hai khốc liệt nhất vào năm 1827 tới 1828 khi quân Xiêm đốt sạch kinh thành. Cả hai lần, tòa chính điện gỗ bao quanh đều cháy rụi thành tro, quân xâm lược tìm cách tháo dỡ, nấu chảy hoặc kéo pho tượng đồng khổng lồ xuống thuyền mang đi nhưng đều thất bại (sử dân gian Lào kể rằng sấm sét và sức nóng kỳ lạ phát ra từ kim thân khiến không kẻ nào dám chạm rìu búa vào tượng). Suốt nhiều thập niên giữa thế kỷ 19, đại tượng Phra Ong Teu ngồi uy nghi giữa rừng cây mọc hoang che phủ phế tích kinh thành cho tới khi chính điện được dựng lại.
Do tên tiếng Việt là Chùa Ông Tứ, không ít du khách Việt Nam chưa tìm hiểu lịch sử thường ngỡ đây là ngôi miếu của người Hoa thờ một vị quan hay nhân vật tên Ông Tứ. Thực chất đây hoàn toàn là ngôi đại tự chính thống bậc nhất của Phật giáo Nam tông Lào (với danh hiệu Mahawihan cao quý), và chữ Ông Tứ thuần túy là âm đọc trại tiếng Việt từ danh hiệu Phra Ong Teu của Đức Phật Thích Ca bằng đồng thế kỷ 16 ngự trong chính điện.
IIBốn Trăm Sáu Mươi Năm Của Pho Đại Tượng Đồng Giữa Thăng Trầm Kinh Đô
Từ lò đúc đồng rực lửa của các nghệ nhân hoàng gia năm 1566 tới giảng đường Phật học trang nghiêm thế kỷ 21, lịch sử chùa Ông Tứ xoay quanh sức sống bất diệt của pho tượng Phra Ong Teu.
- Trước thế kỷ 16Nền tự viện cổ thời kỳ đầu truyền bá Phật giáo ven sông Mê KôngKhu đất bản Xieng Yuen vốn có nền một ngôi chùa cổ lâu đời trước khi vua Setthathirath chọn làm nơi kiến thiết cụm bốn đại tự trung tâm thành nội.
- 1566Vua Setthathirath đúc đại tượng Phra Ong Teu và dựng chùaĐức vua đích thân chủ trì lễ rót đồng đúc phần đầu và thân pho tượng Phật ngồi cao gần 5,8 mét cùng hai pho tượng Phật đứng chầu hai bên, rồi xây tòa Sim lớn che chở.
- 1827 tới 1828Chính điện gỗ bị thiêu hủy nhưng đại tượng đồng trụ vữngTrong biến cố tàn phá Viêng Chăn, toàn bộ kiến trúc gỗ của chùa Ông Tứ cháy rụi, song pho đại tượng Phra Ong Teu nặng hàng tấn vẫn nguyên vẹn không thể bị di dời.
- Cuối thế kỷ 19 tới thập niên 1930Phục dựng chính điện và lập Học viện Phật học Tăng giàTòa Sim được nhân dân và chính quyền tái thiết quy mô lớn, tới năm 1931 trở thành trụ sở Viện Phật học đào tạo kinh điển Pāli dưới sự phối hợp của chư vị cao tăng Lào và học giả bảo tồn.
- Cuối thế kỷ 20 tới nayNâng cấp giảng đường và cổng tam quan MahawihanHoàn thiện dãy trường học Phật giáo hai tầng, cổng tam quan chạm khắc công phu, trụ đá biểu tượng Pháp luân và giữ vững vị thế trung tâm giáo dục Tăng già của nước Lào.
Về kỹ thuật đúc đồng ghép phần bậc thầy của nghệ nhân Lan Xang năm 1566. Để tạo nên pho tượng đồng cao gần sáu mét trong điều kiện thế kỷ 16, các phường thợ đúc hoàng gia dưới thời vua Setthathirath đã chia khuôn đúc thành từng bộ phận riêng biệt với độ chính xác cực cao rồi ghép liền mạch không lộ vết nối trên bệ hoa sen đúc đồng. Riêng phần diện tướng với sống mũi thanh tú, đôi mắt khép hờ nhìn xuống hiền từ, dải xoắn ốc tóc nhọn vươn lên như ngọn lửa trí tuệ (hào quang đỉnh đầu ketumala) và các ngón tay thon đều trong ấn xúc địa được giới mỹ thuật đánh giá là chuẩn mực đỉnh cao của điêu khắc đồng thời đại hoàng kim Lan Xang.
IIITòa Đại Điện Mahawihan Uy Nghi, Đại Tượng Đồng Phra Ong Teu Và Khu Học Viện Tăng Già
Quần thể Wat Ong Teu Mahawihan chiếm trọn một ô phố lớn vuông vức giữa trung tâm quận Chanthabouly, tiếp giáp đường Setthathirath ở phía nam và đường Chao Anou ở phía đông. Tòa Chính điện (Sim) tái thiết thế kỷ 20 mang phong cách kiến trúc Viêng Chăn bề thế: nền bệ cao sơn màu vàng kem thanh nhã, cầu thang dẫn lên sảnh hiên có đôi rắn thần Naga bảy đầu uốn lượn, hàng trụ vuông giật cấp thếp vàng nâng đỡ vòm cuốn ba nhịp và bộ mái ngói đỏ cam ba tầng chồng diềm gắn đỉnh tháp vàng Dok So Fa lộng lẫy.
Khác với nét dân gian náo nhiệt ở Chùa Wat Si Muang cách đó hơn một cây số về phía đông nam, không gian sân chùa Ông Tứ mang bầu không khí tĩnh tại, nghiêm cẩn của một trường đại học Phật giáo lớn nhất cả nước.
Ngự uy nghi trên bệ thờ cao sát hậu cung tòa Sim là pho tượng Đức Phật Thích Ca Mâu Ni ngồi kiết già trong ấn xúc địa (bhumisparsa mudra, bàn tay phải chạm đất gọi nữ thần Đất mẹ chứng minh giác ngộ), cao khoảng 5,8 mét tính cả bệ sen và ước nặng từ sáu tới mười tấn đồng. Đứng chầu hai bên tả hữu là hai pho tượng Phật đứng bằng đồng nguyên bản cũng được đúc cùng thời vua Setthathirath.
Các bộ cánh cửa gỗ lớn và khung cửa sổ của tòa Sim được chạm nổi sâu hình chư thiên cầm hoa sen đứng trên đài mây, trong khi hệ vì kèo gỗ cao rộng bên trong sơn đỏ chu sa điểm hoa văn vàng lá tạo độ vang âm trầm hùng mỗi giờ hàng trăm chư tăng đồng thanh tụng kinh chiều.
Ngoài sân phía đông nam chính điện nổi bật gò cỏ xanh nâng đỡ mô hình trụ đá sư tử Ashoka cùng bánh xe Chuyển Pháp luân bằng đá, biểu trưng cho vai trò truyền đăng tục diệm và giảng dạy Chánh pháp của Học viện Phật giáo Tăng già Lào.
Bao quanh phía bắc và phía tây khuôn viên là các dãy nhà lầu kiến trúc truyền thống Lào dùng làm lớp học tiếng Pāli, thư viện kinh điển và nội trú cho hàng trăm tăng sinh từ khắp các miền quê Lào về thủ đô tu học.
| Hạng mục tiêu biểu | Niên đại và quy mô | Giá trị lịch sử và nghệ thuật |
|---|---|---|
| Đại tượng Phật đồng Phra Ong Teu | Đúc năm 1566 thời vua Setthathirath, cao khoảng 5,8 mét tính cả bệ | Pho tượng Phật đúc đồng lớn nhất tại Viêng Chăn và là bảo vật sống sót qua hỏa kiếp năm 1828 |
| Đôi tượng Phật đứng bằng đồng chầu bên | Đúc thế kỷ 16 cùng đợt kiến tạo chính điện đầu tiên | Minh chứng tiêu biểu cho nghệ thuật đúc đồng cổ điển vương quốc Lan Xang |
| Chính điện Mahawihan (Sim) | Tái thiết đầu thế kỷ 20 và trùng tu hiện đại trên nền móng năm 1566 | Không gian hành lễ và tụng giới trang nghiêm bậc nhất của Tăng đoàn Viêng Chăn |
| Trường Phật học Tăng già (Sangha College) | Khởi lập hệ thống Phật học viện từ năm 1931 trong khuôn viên chùa | Trung tâm đào tạo học vị Phật học quốc gia của Giáo hội Phật giáo Lào |
IVThế Đất Và Hướng
Vua Setthathirath và chư vị quốc sư thế kỷ 16 định vị chùa Wat Ong Teu theo quy thức thành thị Phật giáo Nam tông (đặt cụm tứ đại tự song song trục hoàng thành để hộ trì kinh đô bằng tiếng kinh và kim thân đại tượng đồng) chứ không dùng la bàn lý khí Đông Á. Tuy nhiên, xét trên địa hình tự nhiên bên bờ bắc sông Mê Kông, vị trí đặt khối đồng nặng hàng tấn của ngôi chùa lại hoàn toàn tương hợp với nguyên lý chọn nền đất kết khí cổ truyền. Phần dưới đây là góc nhìn đối chiếu của thư viện.
Tại tọa độ 17,9656 độ vĩ bắc, 102,6039 độ kinh đông, chùa Ông Tứ tọa lạc trên sống gò đất thịt pha cát cổ cao ráo chạy dọc trung tâm quận Chanthabouly (cốt nền tự nhiên cao hơn hẳn các vùng đầm trũng phía bắc nội đô xưa), cách bờ bắc dòng sông Mê Kông khoảng 350 mét. Tại khúc sông chảy qua mạn tây nam trung tâm Viêng Chăn này, lòng sông mở rộng phẳng lặng chảy theo hướng từ tây bắc xuống đông nam như một dải minh đường nước bao la sưởi ấm khí hậu và bồi đắp sinh lực cho dải phố cổ ven sông. Cụm bốn ngôi chùa cổ liên hoàn gồm Wat Ong Teu, Wat Inpeng, Wat Mixay và Wat Haysok xếp quây quần bên nhau tạo thành một quần tụ linh địa vững chắc ở mạn tây bắc Cung điện Hoàng gia xưa.
Xét về hướng trục kiến trúc, tòa chính điện Mahawihan và đại tượng đồng Phra Ong Teu tọa Tây Bắc hướng Đông Nam (quay mặt tiền chính nhìn dọc theo trục phố cổ Setthathirath về phía mặt trời buổi sớm, song song với dòng chảy xuôi êm đềm của sông Mê Kông). Trong phép xem hình thế cổ truyền, thế đất gò cao bằng phẳng không ngập lụt, hữu biên có đại giang ôm sát mà không xói lở (thủy vượng hữu tình), còn tâm huyệt trấn giữ bằng một đại tượng kim loại nặng hàng tấn đóng vai trò như kim đỉnh trấn trạch, giúp ngôi chùa giữ vững căn cơ bất động mặc cho bao cuộc binh đao thay triều đổi đại suốt gần năm trăm năm.
VĐại Lễ Thọ Giới Tăng Sinh Toàn Quốc Và Nếp Lễ Chùa Ông Tứ Của Kiều Bào
Là trụ sở giáo dục Tăng già trung ương, nhịp sống tại chùa Ông Tứ trang nghiêm với khóa lễ tụng kinh Pāli sáng chiều ngân vang của hàng trăm chư tăng trẻ cùng những kỳ đại lễ lớn của Phật giáo thủ đô.
| Thời gian | Hệ lịch | Tên đại lễ | Nghi thức tại chùa Ông Tứ (Wat Ong Teu) |
|---|---|---|---|
| Rằm tháng 3 âm lịch Lào (khoảng tháng 2 dương lịch) | Âm lịch Phật giáo Nam tông | Đại lễ Thánh hội Tăng già (Makha Bucha) | Kỷ niệm sự kiện 1.250 vị A La Hán tự nguyện vân tập nghe Đức Phật thuyết giới. Hàng trăm tăng sinh Học viện Phật giáo cùng Phật tử cầm hoa sen và nến sáng đi nhiễu ba vòng quanh tòa Mahawihan và đảnh lễ đại tượng Phra Ong Teu. |
| Từ ngày 13 tới 16 tháng 4 hàng năm | Lịch mặt trời truyền thống Đông Nam Á (Tết Boun Pi Mai) | Lễ Tắm Phật đầu năm và Tác pháp chúc phúc | Các pho tượng Phật cổ được rước ra lễ đài sân trước để người dân thủ đô tưới nước thơm ướp cánh hoa đại, đồng thời chư vị giáo thọ cao tăng cử hành lễ cầu quốc thái dân an trước đại tượng đồng năm 1566. |
| Tháng 12 âm lịch Lào (dịp Đại lễ Thạt Luổng tháng 11 dương lịch) | Âm lịch Lào | Hội tụ chư tăng cả nước về tụng kinh và khất thực đại trai đàn | Hàng trăm vị sư từ các tỉnh xa về thủ đô dự đại lễ Boun That Luang đều lưu trú và vân tập hành lễ tại chùa Ông Tứ trước khi tiến ra quảng trường Thạt Luổng nhận cúng dường Tak Bat buổi rạng đông. |
Trong ký ức bao thế hệ bà con người Việt tại Viêng Chăn (vốn sinh sống đông đúc ngay tại các dãy phố Chanthabouly kề bên chùa và quanh ngôi chùa Phật Tích của người Việt cách đó không xa), cái tên Chùa Ông Tứ đã đi vào lời ăn tiếng nói hàng ngày như một địa chỉ văn hóa ruột thịt. Mỗi sáng sớm trên đường Setthathirath, hình ảnh những người mẹ, người chị gốc Việt cùng bà con Lào đặt nắm xôi nếp nóng vào bình bát của đoàn tăng sinh bước ra từ cổng chùa Ông Tứ chính là biểu tượng đẹp đẽ nhất cho tình hữu nghị và lòng hướng thiện chung dưới mái chùa cổ dòng Mê Kông.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường Setthathirath giao đường Chao Anou, bản Xieng Yuen, quận Chanthabouly, thủ đô Viêng Chăn
- Đường tới
- Chùa tọa lạc ngay mặt đường Setthathirath (góc giao với đường Chao Anou và đường Francois Ngin) thuộc quận Chanthabouly, trung tâm thủ đô Viêng Chăn. Từ khu vực đài phun nước Nam Phou hoặc bảo tàng chùa Ho Phra Keo và chùa Wat Si Saket, quý vị đi bộ dọc theo đường Setthathirath về hướng tây bắc chỉ khoảng 500 tới 800 mét (chừng 7 tới 10 phút) là tới cổng tam quan của chùa.
- Toạ độ
- 17.9656, 102.6039
Chùa Ông Tứ là cơ sở đào tạo Phật học có đông đảo chư tăng và sa di đang lên lớp học tập mỗi ngày, vì vậy quý vị cần ăn mặc nghiêm trang (áo che kín vai, quần hoặc váy dài qua đầu gối), bước đi nhẹ nhàng qua khu vực giảng đường và tắt âm thanh điện thoại. Khi vào bên trong tòa Sim đảnh lễ đại tượng đồng Phra Ong Teu, quý vị cởi giày dép để dưới thềm ngoài, ngồi quỳ hoặc xếp chân gọn ra phía sau (không duỗi mũi bàn chân về phía bàn thờ Phật) và phụ nữ tuyệt đối không chạm vào người hay y cà sa của các nhà sư.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Chùa Ông Tứ (Wat Ong Teu Mahawihan), Viêng Chăn
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao ngôi chùa Wat Ong Teu của Lào lại được người Việt gọi là Chùa Ông Tứ?
Trong tiếng Lào, tên chùa là Wat Ong Teu, đặt theo danh hiệu pho đại tượng Phật đồng Phra Ong Teu (nghĩa là Đức Phật Nặng, vì chữ Teu là đơn vị đo trọng lượng cổ tương đương khoảng hơn một tấn). Cộng đồng người Việt sinh sống lâu đời tại Viêng Chăn đọc phiên âm gần gũi chữ Ong Teu thành Ông Tứ, lâu ngày thành tên gọi thân thuộc Chùa Ông Tứ.
Pho tượng Phật đồng Phra Ong Teu lớn tới mức nào và đúc từ bao giờ?
Pho tượng Đức Phật Thích Ca ngồi trong ấn xúc địa này cao khoảng 5,8 mét (tính cả đài sen bằng đồng) và ước nặng nhiều tấn đồng nguyên khối, là pho tượng Phật đúc đồng lớn nhất tại thủ đô Viêng Chăn. Tượng được đúc vào năm 1566 dưới sự bảo trợ trực tiếp của vua Setthathirath, vị minh quân đã xây dựng Tháp Thạt Luổng.
Chuyện gì đã xảy ra với chùa Ông Tứ trong cuộc chiến tranh tàn phá Viêng Chăn năm 1828?
Khi kinh thành Viêng Chăn bị quân Xiêm phóng hỏa thiêu rụi năm 1827 tới 1828, toàn bộ tòa chính điện gỗ cổ của chùa Ông Tứ bị cháy sập thành tro, nhưng pho đại tượng đồng Phra Ong Teu nặng hàng tấn không thể bị nấu chảy hay di dời đi nơi khác nên vẫn ngồi uy nghi nguyên vẹn giữa phế tích cho tới khi ngôi chùa được dựng lại vào đầu thế kỷ 20.
Chùa Ông Tứ giữ vai trò gì trong hệ thống Phật giáo Lào ngày nay?
Kể từ khi Viện Phật học được thành lập tại đây vào năm 1931 cho tới nay, Wat Ong Teu Mahawihan là trung tâm giáo dục Tăng già trọng yếu bậc nhất của nước Lào, nơi hàng trăm nhà sư trẻ từ khắp các tỉnh thành về nội trú, học tiếng Pāli và nghiên cứu Tam Tạng kinh điển.
Nên ghé thăm chùa Ông Tứ vào khung giờ nào trong ngày để cảm nhận trọn vẹn không khí tâm linh?
Hai thời điểm trang nghiêm nhất là lúc sáng sớm rạng đông khi đoàn tăng sinh đi khất thực dọc đường Setthathirath và khoảng chiều muộn khi hàng trăm vị sư tập trung bên trong tòa chính điện cao rộng đồng thanh tụng thời kinh chiều ngân vang trước đại tượng đồng Phra Ong Teu.