Nằm tại trung tâm thị trấn Selçuk thuộc tỉnh İzmir, cách phế tích thành cổ Ephesus khoảng 3,5 kilômét về phía đông bắc và nhìn thẳng xuống nền móng của Đền thờ Nữ thần Artemis (một trong Bảy Kỳ quan Thế giới Cổ đại), ngọn đồi đá vôi Ayasuluk vươn lên giữa đồng bằng ven biển Aegean như một cột mốc nối liền ba thiên niên kỷ lịch sử tôn giáo. Ngay chính tên gọi Ayasuluk của ngọn đồi này trong tiếng Thổ Nhĩ Kỳ đã là một hóa thạch ngôn ngữ kỳ diệu: đó là âm đọc biến chuyển qua nhiều thế kỷ từ danh xưng tiếng Hy Lạp Byzantine Hagios Theologos (tức Thánh Thần Học Gia, tước hiệu cao quý mà Giáo hội phương Đông dành riêng để tôn xưng Thánh Gioan Tông đồ).
Trải rộng trên sườn phía nam của ngọn đồi ấy là những hàng cột đá cẩm thạch trắng, những bức tường gạch nung đỏ xen đá tảng và Cổng Bắt Bớ kiên cố của Vương cung thánh đường Thánh Gioan Tông đồ (Aziz Yuhanna Bazilikası). Được Hoàng đế Byzantine Justinianus I và Hoàng hậu Theodora xây dựng từ năm 548 tới 565 ngay phía trên hầm mộ của vị Tông đồ cuối cùng còn sống tới cuối thế kỷ thứ nhất, đại thánh đường dài 130 mét từng lợp sáu mái vòm khổng lồ này là một trong những trung tâm hành hương vĩ đại nhất của Chính thống giáo và toàn thể thế giới Kitô giáo thời Trung cổ. Năm 2015, UNESCO đã ghi danh Đồi Ayasuluk và Vương cung thánh đường Thánh Gioan là một trong bốn hợp phần trụ cột của Di sản Thế giới Ephesus (mã số 1018).
IThánh Gioan Tông Đồ Kiêm Nhà Thần Học, Lời Trối Trăng Dưới Chân Thập Giá Và Mộ Phần Trên Đồi Ayasuluk
Toàn bộ không gian linh thiêng của Vương cung thánh đường trên đồi Ayasuluk được kiến tạo xoay quanh một tâm điểm duy nhất: Mộ phần của Thánh Gioan Tông đồ kiêm Thánh sử (Hagios Ioannes ho Theologos), con trai ông Giêbêđê, em ruột Thánh Giacôbê Tiền và là Người môn đệ Đức Giêsu thương mến đã tựa đầu vào ngực Chúa trong bữa Tiệc Ly. Theo Tin Mừng Gioan (19:26 tới 27), trước khi trút hơi thở cuối cùng trên Thập giá tại đồi Golgotha, Chúa Giêsu đã nhìn xuống Đức Mẹ Maria và người môn đệ Ngài yêu mến mà trối trăng rằng: Thưa Bà, đây là con của Bà, rồi nói với người môn đệ: Đây là Mẹ của anh; và kể từ giờ đó, người môn đệ rước Bà về nhà mình.
Theo truyền thống Tông đồ được các Giáo phụ tiên khởi như Thánh Irenaeus thành Lyon (môn đệ của Thánh Polycarp thành Smyrna, người từng thụ giáo trực tiếp Thánh Gioan), Giám mục Polycrates thành Ephesus (khoảng năm 190) và sử gia Eusebius thành Caesarea ghi chép thống nhất, Thánh Gioan đã cùng Đức Trinh Nữ Maria rời Jerusalem sang vùng Tiểu Á và định cư tại thành Ephesus (nơi cách đồi Ayasuluk vài kilômét trên sườn núi Bülbüldağı hiện vẫn còn thánh địa Nhà Đức Trinh Nữ Maria tại Ephesus). Sau thời gian bị Hoàng đế La Mã Domitianus lưu đày ra đảo Patmos trên biển Aegean (nơi ngài nhận thị kiến viết sách Khải Huyền gửi cho Bảy Giáo đoàn Tiểu Á, đứng đầu là Giáo đoàn Ephesus), Thánh Gioan đã trở về Ephesus dưới triều Hoàng đế Nerva, biên soạn Tin Mừng Thứ Tư và sống tới tuổi già ngoài chín mươi trước khi an nghỉ trong bình an vào khoảng năm 100 Công nguyên (dưới triều Hoàng đế Trajanus) và được an táng theo đúng di nguyện trên sườn đồi Ayasuluk.
Trong thần học Chính thống giáo Đông phương, Thánh Gioan là một trong ba vị duy nhất trong lịch sử Giáo hội được tôn xưng tước hiệu Nhà Thần học (Ho Theologos) (cùng với Thánh Gregory xứ Nazianzus và Thánh Symeon Tân Thần học gia), bởi câu mở đầu bất hủ của Tin Mừng Gioan: Lúc khởi đầu đã có Ngôi Lời, và Ngôi Lời hướng về Thiên Chúa, và Ngôi Lời là Thiên Chúa. Vì lẽ đó, ngôi đại thánh đường của Hoàng đế Justinianus I tại đồi Ayasuluk được thiết kế theo mặt bằng hình chữ thập bốn cánh (cruciform plan) có mái vòm trung tâm đặt thẳng đứng ngay phía trên hầm mộ Thánh Gioan (Crypt) dưới nền cung thánh Bema.
Bốn cột trụ đá cẩm thạch đặt ở bốn góc bệ bàn thờ cao trên mộ Thánh Gioan cùng hệ thống bậc thềm bán nguyệt dành cho các giám mục (synthronon) biểu thị rằng toàn bộ lời rao giảng và bí tích Thánh Thể cử hành tại đây đều bắt nguồn trực tiếp từ chứng từ của vị Tông đồ đã tận mắt nhìn thấy và chạm tay vào Ngôi Lời Nhập Thể.
Trong tác phẩm lịch sử kiến trúc nổi tiếng Về các công trình xây dựng (De Aedificiis / Peri Ktismaton, Quyển V) biên soạn vào thế kỷ thứ 6, sử gia cung đình Procopius thành Caesarea đã mô tả trực tiếp quá trình Hoàng đế Justinianus I kiến tạo Vương cung thánh đường Thánh Gioan: Trước mặt thành phố Ephesus có một ngọn đồi dốc trơ trụi không thể trồng trọt. Trên ngọn đồi ấy người bản xứ từ xưa đã dựng một ngôi nhà thờ cho Tông đồ Gioan, vị được gọi là Nhà Thần học vì đã viết những điều vượt quá sức con người về bản tính Thiên Chúa. Vì ngôi nhà thờ cũ ấy nhỏ bé và đã rệu rã theo năm tháng, Hoàng đế Justinianus đã san bằng nó tới tận móng và dựng lên một ngôi đại thánh đường mới vĩ đại và lộng lẫy tới mức sánh ngang hoàn toàn với ngôi đền dâng kính tất cả các Thánh Tông Đồ tại kinh đô Constantinople.
Đặc biệt, từ thời Thánh Augustinô thành Hippo, Thánh Gregory thành Tours cho tới các biên niên sử hành hương Byzantine thế kỷ 12 và 14, sử liệu đều ghi chép về hiện tượng Phép lạ Bụi Thánh (Manna / Konis) tại mộ Thánh Gioan: hằng năm vào đúng ngày lễ kính Thánh Gioan theo lịch phương Đông (ngày 8 tháng 5), từ các lỗ thông hơi nhỏ trên nắp đá cẩm thạch của hầm mộ dưới bàn thờ lại trào lên một lớp bụi trắng mịn thơm ngát như bột manna, được các tín hữu hành hương thu vào những bình đất nung nhỏ (ampullae) mang về khắp châu Âu và Trung Đông để cầu ơn chữa lành bệnh tật.
Nhiều du khách khi thăm vùng Selçuk và Ephesus thường nhầm lẫn giữa ba địa điểm Kitô giáo lịch sử nằm gần nhau: một là Nhà thờ Công đồng Ephesus (Nhà thờ Đức Mẹ Maria / Church of Mary) nằm bên trong khu đô thị cổ Ephesus (nơi diễn ra Công đồng Đại kết Ephesus lần thứ ba năm 431 tuyên xưng Đức Maria là Mẹ Thiên Chúa Theotokos); hai là Nhà Đức Trinh Nữ Maria (Meryemana) trên đỉnh núi Bülbüldağı; và ba là Vương cung thánh đường Thánh Gioan Tông đồ nằm riêng biệt trên sườn đồi Ayasuluk ngay trung tâm thị trấn Selçuk. Khi cư dân Ephesus dần rời bỏ khu đô thị cảng cổ bị bồi lấp và đầm lầy sốt rét từ thế kỷ thứ 6 tới thế kỷ thứ 7, họ đã dời hẳn lên sinh sống quanh Vương cung thánh đường Thánh Gioan trên đồi Ayasuluk, biến ngọn đồi này thành trung tâm của thành phố Ephesus thời Trung cổ.
IITừ Nhà Nguyện Mộ Thế Kỷ 2 Tới Đại Thánh Đường Sáu Mái Vòm Của Justinianus I Và Công Cuộc Khai Quật Phục Dựng
Lịch sử kiến trúc trên đồi Ayasuluk trải dài qua bốn giai đoạn phát triển liên tục từ thời kỳ Kitô giáo sơ khai tới thời kỳ Ottoman và hiện đại. Ngay sau khi Thánh Gioan Tông đồ qua đời khoảng năm 100 Công nguyên, cộng đoàn Kitô hữu Ephesus đã xây dựng một hầm mộ nhỏ dưới lòng đất (hypogeum) có mái vòm gạch trên sườn đồi. Tới thế kỷ thứ 4 (sau Sắc lệnh Milan năm 313 dưới triều Hoàng đế Constantinus Đại đế và Theodosius I), hầm mộ này được bao bọc bởi một nhà nguyện tưởng niệm hình vuông có bốn vòm (tetrapylon martyrium) rồi mở rộng thành một vương cung thánh đường mái gỗ hình chữ thập.
Bước ngoặt vĩ đại nhất diễn ra vào năm 548 Công nguyên: Hoàng đế Justinianus I (trị vì 527 tới 565) và Hoàng hậu Theodora (người qua đời đúng vào năm 548, vì vậy chữ lồng của bà vẫn xuất hiện trang trọng trên các đầu cột phần gian chính được chạm khắc trước năm 548) đã quyết định tháo dỡ ngôi nhà thờ mái gỗ cũ để kiến thiết một đại vương cung thánh đường xây toàn bằng gạch và đá cẩm thạch lợp sáu mái vòm lớn, hoàn thành vào khoảng năm 565.
- Khoảng năm 100 tới thế kỷ 4An táng Thánh Gioan Tông đồ và dựng nhà nguyện mộ Martyrium đầu tiênThánh Gioan Tông đồ qua đời tại Ephesus khoảng năm 100 và được an táng trên sườn đồi Ayasuluk; thế kỷ 4, một nhà thờ hình chữ thập mái gỗ được xây dựng bao quanh ngôi mộ.
- Năm 548 tới năm 565Hoàng đế Justinianus I và Hoàng hậu Theodora xây dựng Đại vương cung thánh đường 6 mái vòmTheo mô hình Nhà thờ Các Thánh Tông Đồ ở Constantinople, Justinianus I cho xây dựng đại thánh đường dài 130 mét, rộng 65 mét với 6 mái vòm gạch và các hàng cột đá cẩm thạch khắc chữ lồng hoàng gia.
- Thế kỷ 7 tới thế kỷ 8Xây dựng Tường thành phòng thủ Byzantine và Cổng Bắt Bớ (Gate of Persecution)Trước các cuộc tấn công từ đường biển vào thế kỷ 7, người Byzantine dựng hệ thống tường thành đá bao quanh Vương cung thánh đường Thánh Gioan với cổng thành chính tận dụng các tấm phù điêu quan tài La Mã cổ khắc cảnh Achilles.
- Năm 1304, 1375 và 1402Thời kỳ vương triều Aydınoğulları, động đất thế kỷ 14 và cuộc tấn công của TimurNăm 1304, vương triều Thổ Nhĩ Kỳ Aydınoğulları tiếp quản Ayasuluk, tạm thời dùng một phần nhà thờ làm chợ và nơi cầu nguyện trước khi xây dựng Thánh đường İsa Bey dưới chân đồi năm 1375; sau trận động đất lớn cuối thế kỷ 14 và chiến dịch của Timur năm 1402, toàn bộ các mái vòm sụp đổ.
- Năm 1921 tới thập niên 1960Các cuộc khai quật khảo cổ học Hy Lạp, Áo và Bảo tàng EphesusNhà khảo cổ Georgios Sotiriou khởi đầu cuộc khai quật năm 1921 tới 1922, sau đó Viện Khảo cổ học Áo (do Josef Keil và Hans Hörmann dẫn đầu) cùng Bảo tàng Ephesus khai quật toàn bộ hầm mộ Thánh Gioan năm 1926 tới 1931.
- Năm 1967, 1979, 2006 và 2015Các cuộc viếng thăm của ba vị Giáo hoàng và ghi danh Di sản Thế giới UNESCOVương cung thánh đường và mộ Thánh Gioan lần lượt đón bước chân hành hương của Đức Giáo hoàng Phaolô VI (1967), Gioan Phaolô II (1979) và Biển Đức XVI (2006); năm 2015, quần thể được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới (mã số 1018).
Giá trị vô giá đối với lịch sử kiến trúc thế giới: Bản sao duy nhất còn lại của Nhà thờ Các Thánh Tông Đồ tại Constantinople. Tại kinh đô Constantinople thời Hoàng đế Justinianus I từng có hai công trình vĩ đại nhất là Đại thánh đường Hagia Sophia và Nhà thờ Các Thánh Tông Đồ (Church of the Holy Apostles / Hagii Apostoli), nơi chôn cất Hoàng đế Constantinus Đại đế cùng các hoàng đế Byzantine và là hình mẫu trực tiếp cho Vương cung thánh đường Thánh Máccô (San Marco) ở Venice cũng như Nhà thờ Saint-Front ở Périgueux (Pháp). Tuy nhiên, Nhà thờ Các Thánh Tông Đồ tại Istanbul đã bị tháo dỡ hoàn toàn vào năm 1461 để lấy mặt bằng xây Thánh đường Fatih, không để lại một vết tích nền móng nào. Nhờ ghi chép của Procopius xác nhận rằng Vương cung thánh đường Thánh Gioan tại đồi Ayasuluk được Justinianus I xây dựng theo đúng bản thiết kế chữ thập mái vòm của Nhà thờ Các Thánh Tông Đồ, khu phế tích được phục dựng cột và tường tại Selçuk ngày nay trở thành tư liệu thực địa duy nhất trên trái đất giúp nhân loại chiêm ngưỡng trực tiếp cấu trúc của kiệt tác đã mất tại Constantinople.
IIIMặt Bằng Chữ Thập Sáu Mái Vòm Dài 130 Mét, Hầm Mộ Thánh Gioan, Nhà Rửa Tội Bát Giác Và Cổng Bắt Bớ
Được xây dựng trên một sườn đồi dốc phải gia cố bằng một hệ thống vòm hầm móng bằng đá và gạch khổng lồ ở phía tây, Vương cung thánh đường Thánh Gioan có tổng chiều dài từ sân trước (Atrium) tới hậu cung phía đông lên tới 130 mét và chiều ngang tại cánh chữ thập rộng 65 mét. Toàn bộ thân nhà thờ chính được thiết kế theo mặt bằng hình chữ thập Hy Lạp kéo dài về phía tây, được che phủ bởi sáu mái vòm gạch lớn đặt trên các trụ đá cẩm thạch đồ sộ: bốn mái vòm xếp dọc theo trục Đông - Tây (gồm hai mái vòm trên gian giữa phía tây, một mái vòm trung tâm cao nhất ngay trên mộ Thánh Gioan và một mái vòm trên cánh cung thánh phía đông) cùng hai mái vòm che hai cánh ngang phía Bắc và phía Nam (transept).
Dọc theo hai bên gian chính và cánh ngang là các hàng cột đá cẩm thạch hai tầng (tầng trệt và tầng lầu gynaeceum dành cho phụ nữ) nâng đỡ các vòm cuốn gạch nung đỏ. Trên mặt các đầu cột đá cẩm thạch trắng xanh lấy từ đảo Marmara (Proconnesus) hiện vẫn còn chạm nổi rõ nét chữ lồng (monogram) bằng tiếng Hy Lạp của Hoàng đế Justinianus I và Hoàng hậu Theodora.
Nằm chính giữa giao điểm bốn cánh chữ thập dưới mái vòm trung tâm là nền cung thánh Bema được nâng cao hơn mặt sàn và bao bọc phía đông bởi 5 bậc ghế đá bán nguyệt Synthronon dành cho giám mục và hàng giáo sĩ. Ngay dưới gầm bàn thờ chính là lối cầu thang hẹp dẫn xuống hầm mộ vòm gạch của Thánh Gioan Tông đồ (nay được đánh dấu bằng tấm đá cẩm thạch trắng giữa bốn cột trụ đá).
Phía trước tiền sảnh (Narthex) của vương cung thánh đường là một sân trong hình chữ nhật rộng 47 nhân 34 mét được nâng đỡ bởi các hầm vòm kiên cố trên sườn đồi. Ba mặt Bắc, Nam, Tây của sân Atrium từng có hành lang cột đá cẩm thạch bao quanh, mở ra tầm nhìn toàn cảnh ngoạn mục xuống cây cột còn lại của Đền thờ Nữ thần Artemis ngay dưới chân đồi.
Nằm sát sườn phía bắc của gian giữa là Nhà Rửa Tội có niên đại từ thế kỷ thứ 5 (được giữ lại khi Justinianus I xây nhà thờ mới). Công trình có mặt bằng hình bát giác đối xứng ở bên trong, chính giữa sàn lát đá cẩm thạch là hồ nước rửa tội sâu hình tròn có hai cầu thang bước xuống ở hướng Đông và hướng Tây để cử hành bí tích Rửa tội dìm mình cho người trưởng thành thời cổ đại.
Ở góc đông bắc bên cạnh Nhà Rửa Tội là tòa nhà tròn đa giác từng dùng làm nơi lưu giữ chén thánh, kinh sách và các bình bụi thánh Manna. Bên cạnh đó, tại nhà nguyện nhỏ thế kỷ 10 ở phía bắc hậu cung vẫn còn lưu giữ bức bích họa quý giá vẽ Chúa Giêsu Kitô đứng giữa Thánh Gioan Tông đồ và Thánh Timôthê (vị Giám mục đầu tiên của Ephesus do Thánh Phaolô tấn phong).
Nhờ dự án trùng tu và dựng lại cột (anastylosis) của Viện Khảo cổ học Áo và Bộ Văn hóa Thổ Nhĩ Kỳ, các hàng cột đá cẩm thạch hai tầng dọc sườn phía bắc gian giữa và tiền sảnh đã được dựng đứng trở lại, cho phép du khách quan sát cận cảnh những đầu cột kiểu Ionic kết hợp giỏ đan Byzantine khắc chữ lồng của Justinianus (IOYSTINIANOY) và Theodora (THEODORAS).
Lối vào chính dẫn vào khu thánh đường ở phía nam đi qua một cổng thành hai tháp vuông hùng vĩ xây vào thế kỷ 7 tới thế kỷ 8 bằng đá tảng tận dụng từ sân vận động Ephesus cổ. Cổng từng gắn bức phù điêu La Mã thế kỷ 3 khắc cảnh người hùng Achilles kéo xác Hector quanh thành Troy, nhưng các lữ khách châu Âu thế kỷ 18 lầm tưởng đó là cảnh bách hại các vị tử đạo Kitô giáo nên đặt tên là Cổng Bắt Bớ.
| Hạng mục kiến trúc | Thông số kỹ thuật và niên đại | Đặc điểm lịch sử và khảo cổ học |
|---|---|---|
| Tổng kích thước Vương cung thánh đường | Dài 130 m (tính cả sân Atrium), cánh ngang chữ thập rộng 65 m | Xây dựng từ năm 548 tới 565 bởi Hoàng đế Justinianus I, thuộc hàng lớn nhất thế giới cổ đại |
| Hệ thống mái vòm gạch | 6 mái vòm lớn (4 vòm trục Đông - Tây, 2 vòm cánh Bắc - Nam) | Đặt trên các trụ đá khối lớn theo nguyên mẫu Nhà thờ Các Thánh Tông Đồ ở Constantinople |
| Hầm mộ Thánh Gioan (Crypt) | Hầm vòm gạch kích thước khoảng 3,05 m x 2,52 m dưới gầm Bema | Tâm điểm hành hương suốt thời Trung cổ gắn liền với hiện tượng Phép lạ Bụi Thánh (Manna) |
| Sân trước (Atrium) và Narthex | Sân hình chữ nhật rộng 47 m x 34 m đặt trên hệ hầm vòm đá sườn tây | Hành lang cột đá cẩm thạch bao quanh ba mặt, nhìn thẳng xuống khu di tích Đền Artemis |
| Nhà Rửa Tội (Baptistery) | Niên đại thế kỷ 5, mặt bằng bát giác kèm hồ rửa tội cẩm thạch ở tâm | Một trong những nhà rửa tội Kitô giáo sơ khai nguyên vẹn nhất vùng Tiểu Á |
| Cổng Bắt Bớ (Gate of Persecution) | Xây thế kỷ 7 tới 8, gồm hai tháp phòng thủ bảo vệ lối vào phía nam | Tận dụng đá cẩm thạch cổ từ Ephesus; bảo vệ thánh đường trước các cuộc đột kích từ biển |
IVThế Đất Và Hướng
Cần khẳng định rằng quy hoạch của Vương cung thánh đường Thánh Gioan thời Byzantine hoàn toàn không dựa trên thuật phong thủy phương Đông. Vị trí của thánh đường được quyết định trực tiếp bởi nơi an táng lịch sử của Thánh Gioan Tông đồ trên sườn đồi Ayasuluk kết hợp với quy tắc định hướng phụng vụ Kitô giáo cổ điển: đặt trục nhà thờ chạy thẳng từ Tây sang Đông để cung thánh và hầm mộ Thánh Gioan đón ánh bình minh của Chúa Kitô Phục Sinh. Dưới đây là phần phân tích địa hình đồi núi và đồng bằng cửa sông tại Selçuk dưới góc nhìn đối chiếu sơn thủy cổ truyền của thư viện.
Xét trên đại cục địa hình vùng duyên hải Aegean tại tọa độ 37,9525 độ vĩ bắc, 27,3678 độ kinh đông, ngọn đồi đá vôi Ayasuluk (cao khoảng 85 mét so với mực nước biển) nổi lên độc lập và vững chãi ngay giữa bình nguyên châu thổ của dòng sông Küçük Menderes (sông Cayster cổ đại). Phía trên đỉnh cao nhất ở hướng bắc của ngọn đồi là tòa Thành cổ Ayasuluk (Ayasuluk Kalesi) thời Byzantine - Seljuk - Ottoman đóng vai trò như một hậu chẩm kiên cố che chắn lưng cho Vương cung thánh đường Thánh Gioan nằm thoải dần trên bậc thềm sườn phía nam và tây nam. Trong phép xem hình thế cổ truyền, một gò đồi đá vôi tròn đầy đứng độc tôn giữa đồng bằng trù phú được bao bọc bởi các dãy núi Pangaion và Bülbüldağı ở xa chính là thế đất độc sơn tọa bình dương, đăng cao vọng viễn (núi đơn ngự giữa đồng bằng, đứng trên cao thu trọn tầm nhìn bốn phương).
Xét về trục hướng và sự chuyển giao lịch sử địa cuộc, Vương cung thánh đường Thánh Gioan được định vị theo trục Tây Tây Nam - Đông Đông Bắc (gần trùng trục Tây - Đông), với sân cột Atrium mở ra phía tây nhìn thẳng xuống thung lũng thấp chỉ cách đó vài trăm mét, nơi có nền móng của Đền thờ Nữ thần Artemis thời cổ đại và ngay bên cạnh là Thánh đường İsa Bey (xây năm 1375). Đứng từ sân Atrium của Vương cung thánh đường nhìn xuống, người quan sát thấy rõ một sự đối thoại không gian kỳ diệu của lịch sử văn minh nhân loại: ở dưới chỗ trũng đầm lầy là ngôi đền ngoại giáo cổ đại Artemis chỉ còn lại một cây cột đơn độc, ở lưng chừng đồi là ngôi thánh đường Hồi giáo thế kỷ 14, và ở trên thềm cao ráo ngập nắng gió của đồi Ayasuluk là Vương cung thánh đường Thánh Gioan nhìn xa về phía biển Aegean và ngọn núi Bülbüldağı nơi có Nhà Đức Trinh Nữ Maria.
VCác Ngày Lễ Kính Thánh Gioan Tông Đồ, Hành Hương Bảy Giáo Đoàn Khải Huyền Và Sức Sống Tâm Linh Tại Selçuk
Hiện nay, Vương cung thánh đường Thánh Gioan trên đồi Ayasuluk là khu di tích bảo tàng quốc gia thuộc quyền quản lý của Bảo tàng Khảo cổ Ephesus (Bộ Văn hóa và Du lịch Thổ Nhĩ Kỳ). Với sự cho phép của chính quyền địa phương, các đoàn hành hương Chính thống giáo Đông phương, Công giáo La Mã và Anh giáo từ khắp thế giới vẫn thường xuyên được cử hành các buổi cầu nguyện và Thánh lễ trang trọng ngay bên cạnh mộ phần của Thánh Gioan Tông đồ vào các ngày lễ kính Ngài trong năm.
| Thời gian trong năm | Hệ lịch | Tên ngày lễ kính | Ý nghĩa phụng vụ và hoạt động hành hương tại Đồi Ayasuluk, Selçuk |
|---|---|---|---|
| Ngày 8 tháng 5 hằng năm | Lịch Phụng vụ Chính thống giáo Đông phương | Lễ Kính Thánh Gioan Tông đồ và Kỷ niệm Phép lạ Bụi Thánh (Manna) | Ngày lễ mùa xuân truyền thống của Giáo hội phương Đông tưởng niệm phép lạ bụi trắng thơm ngát từng dâng lên từ mộ Thánh Gioan tại Ephesus suốt thời Trung cổ; các đoàn tín hữu Chính thống giáo quy tụ về đồi Ayasuluk đọc kinh và ca tụng vị Thánh Thần Học Gia. |
| Ngày 26 tháng 9 hằng năm | Lịch Phụng vụ Chính thống giáo Đông phương | Đại lễ Tưởng niệm Sự An Nghỉ (Metastasis) của Thánh Gioan Tông đồ và Thánh sử | Đại lễ chính thức kỷ niệm ngày Thánh Gioan Tông đồ hoàn tất cuộc đời trần thế tại Ephesus vào cuối thế kỷ thứ nhất; Tòa Thượng phụ Đại kết Constantinople và các đoàn hành hương Hy Lạp, Đông Âu thường tổ chức hành hương về Selçuk và đảo Patmos. |
| Ngày 27 tháng 12 hằng năm | Lịch Phụng vụ Công giáo La Mã và Tây phương | Lễ Kính Thánh Gioan Tông đồ kiêm Thánh sử (hai ngày sau Lễ Giáng Sinh) | Các đoàn hành hương Công giáo quốc tế kết hợp viếng thăm Nhà Đức Mẹ Maria (Meryemana) trên núi Bülbüldağı và cử hành Thánh lễ ngoài trời bên mộ Thánh Gioan trên đồi Ayasuluk. |
| Mùa Xuân và Mùa Thu hằng năm | Dương lịch | Tuyến Hành hương Kinh Thánh Bảy Giáo đoàn sách Khải Huyền tại Tiểu Á | Đồi Ayasuluk và Ephesus luôn là điểm khởi đầu quan trọng nhất trong hành trình tâm linh đi qua 7 thành phố cổ được Thánh Gioan nhắc tới trong sách Khải Huyền (Ephesus, Smyrna, Pergamon, Thyatira, Sardis, Philadelphia và Laodicea). |
Tổ chim cò trắng trên đầu cột đá cẩm thạch và hành trình trọn vẹn một ngày tại Selçuk. Một hình ảnh vô cùng thơ mộng và bình yên chào đón du khách khi bước qua Cổng Bắt Bớ vào Vương cung thánh đường Thánh Gioan mỗi độ xuân hè là những chiếc tổ chim cò trắng (leylek) khổng lồ làm ngay trên đỉnh các cây cột đá cẩm thạch mang chữ lồng của Hoàng đế Justinianus I. Giữa bầu trời xanh ngắt của vùng biển Aegean, tiếng chim cò lách cách trên đầu cột cổ kính hòa cùng làn gió mát thổi từ biển vào làm dịu đi cái nắng miền Địa Trung Hải. Nhờ vị trí nằm ngay trung tâm thị trấn Selçuk, chỉ trong một buổi đi bộ quanh đồi Ayasuluk, du khách có thể nối liền một vòng tròn lịch sử: viếng mộ Thánh Gioan và leo lên Thành cổ Ayasuluk trên đỉnh đồi, bước xuống chân đồi phía tây thăm Thánh đường İsa Bey (1375) cùng cột đá Đền Artemis, rồi ghé thăm Bảo tàng Khảo cổ học Ephesus ngay gần đó nơi trưng bày các hiện vật gốc, phù điêu và mô hình phục dựng hoàn chỉnh của Vương cung thánh đường Thánh Gioan.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- İsa Bey Mahallesi, Đồi Ayasuluk (St. Jean Caddesi), 35920 Selçuk, tỉnh İzmir, Thổ Nhĩ Kỳ
- Đường tới
- Vương cung thánh đường Thánh Gioan nằm ngay trung tâm thị trấn Selçuk (tỉnh İzmir), cách ga tàu hỏa Selçuk và bến xe buýt Selçuk chỉ khoảng 500 mét (5 tới 7 phút đi bộ). Từ Sân bay Quốc tế İzmir Adnan Menderes (ADB) hoặc trung tâm thành phố İzmir (ga Basmane), quý vị có thể đi tuyến tàu hỏa đường sắt quốc gia TCDD hoặc tàu điện ngoại ô İZBAN (chuyển tàu tại ga Tepeköy) chạy thẳng tới Ga Selçuk mất khoảng 1 giờ 15 phút với chi phí rất rẻ. Nếu đi từ thành phố cảng du lịch Kuşadası (cách đó 20 km), cứ mỗi 20 phút lại có một chuyến xe buýt nhỏ (dolmuş) chạy thẳng tới bến xe trung tâm Selçuk ngay dưới chân đồi Ayasuluk.
- Toạ độ
- 37.9525, 27.3678
Khu di tích Vương cung thánh đường Thánh Gioan (và Thành cổ Ayasuluk nằm chung trong cùng một khuôn viên vé) mở cửa đón khách hằng ngày từ 8 giờ sáng tới 19 giờ tối vào mùa hè (tháng 4 tới tháng 10) và tới 17 giờ chiều vào mùa đông (tháng 11 tới tháng 3); thẻ Museum Pass Türkiye và Museum Pass Aegean đều có hiệu lực vào cửa trực tiếp. Khu di tích có hệ thống lối đi lát đá và cầu thang gỗ rất thuận tiện để lên nền cung thánh Bema viếng mộ Thánh Gioan, xuống thăm Nhà Rửa Tội bát giác và đi ra sân Atrium ngắm cảnh. Vì khuôn viên nằm trên sườn đồi thoáng đãng ít bóng râm, quý vị nên đi vào buổi sáng sớm hoặc buổi chiều sau 15 giờ, đội mũ chống nắng và mang giày đế bằng êm chân (đặc biệt nếu muốn leo tiếp con dốc lát đá từ sau nhà thờ lên đỉnh Pháo đài Ayasuluk). Khi có các đoàn hành hương đang cử hành nghi lễ cầu nguyện quanh khu vực mộ Thánh Gioan, xin du khách giữ trật tự và không bước lên tấm đá cẩm thạch đánh dấu nắp mộ.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Vương cung thánh đường Thánh Gioan Tông đồ tại đồi Ayasuluk, Selçuk (İzmir)
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao Thánh Gioan Tông đồ lại đến sống và an nghỉ tại vùng Ephesus và đồi Ayasuluk của Thổ Nhĩ Kỳ?
Theo Tin Mừng Gioan (19:26-27) và truyền thống của các Giáo phụ tiên khởi (như Thánh Irenaeus và Eusebius), sau khi được Chúa Giêsu trên Thập giá trao phó việc phụng dưỡng Đức Trinh Nữ Maria, Thánh Gioan Tông đồ đã đến truyền giáo và coi sóc các giáo đoàn tại vùng Tiểu Á lấy trung tâm là thành phố cảng Ephesus. Sau thời gian bị lưu đày tại đảo Patmos (nơi ngài viết sách Khải Huyền), Thánh Gioan trở về Ephesus viết Tin Mừng Thứ Tư và qua đời ở tuổi già vào khoảng năm 100 Công nguyên, được an táng trên sườn đồi Ayasuluk.
Tên gọi đồi Ayasuluk tại thị trấn Selçuk có nguồn gốc ngôn ngữ thú vị như thế nào?
Tên gọi Ayasuluk trong tiếng Thổ Nhĩ Kỳ hoàn toàn bắt nguồn từ danh hiệu tiếng Hy Lạp mà người Byzantine dùng để gọi ngôi thánh đường này: Hagios Theologos (nghĩa là Thánh Thần Học Gia, tước hiệu riêng của Thánh Gioan Tông đồ). Qua nhiều thế kỷ giao thương của người Ý (gọi là Alto Luogo) và người Thổ Nhĩ Kỳ thời Seljuk - Aydınoğulları, âm đọc Hagios Theologos đã chuyển hóa tự nhiên thành Ayasuluk.
Đại vương cung thánh đường trên đồi Ayasuluk được Hoàng đế Justinianus I xây dựng với quy mô và hình mẫu ra sao?
Từ năm 548 tới 565, Hoàng đế Justinianus I và Hoàng hậu Theodora đã cho tháo dỡ ngôi nhà thờ mái gỗ thế kỷ 4 đã xuống cấp để xây dựng một đại vương cung thánh đường bằng gạch và đá cẩm thạch dài 130 mét, rộng 65 mét theo mặt bằng hình chữ thập có 6 mái vòm lớn. Theo sử gia Procopius, công trình này được thiết kế làm bản sao song sinh của Nhà thờ Các Thánh Tông Đồ nổi tiếng tại kinh đô Constantinople, và trên các đầu cột đá hiện vẫn còn khắc rõ chữ lồng của Justinianus và Theodora.
Hiện tượng Phép lạ Bụi Thánh (Manna) tại mộ Thánh Gioan Tông đồ thời Trung cổ là gì?
Từ thế kỷ 4 tới thế kỷ 14, nhiều học giả và khách hành hương Kitô giáo (như Thánh Augustinô, Thánh Gregory thành Tours và các biên niên sử Byzantine) đều ghi nhận rằng bên trên hầm mộ của Thánh Gioan dưới bàn thờ trung tâm có các lỗ thông hơi nhỏ; mỗi năm vào ngày lễ kính Thánh Gioan (8 tháng 5), một lớp bụi trắng mịn thơm ngát được gọi là Manna (hay Konis) lại dâng lên từ mộ và được khách hành hương thu vào các bình nhỏ mang về để cầu ơn chữa bệnh.
Bên trong khuôn viên Vương cung thánh đường Thánh Gioan hiện nay còn những hạng mục cổ nào đáng chú ý nhất?
Ngoài khu vực nền cung thánh Bema có bậc ghế giám mục bán nguyệt (Synthronon) và tấm đá cẩm thạch đánh dấu hầm mộ Thánh Gioan ở trung tâm, du khách có thể chiêm ngưỡng Nhà Rửa Tội hình bát giác thế kỷ 5 còn nguyên hồ nước rửa tội bằng đá cẩm thạch, Phòng Báu Vật (Treasury) cùng nhà nguyện có bích họa vẽ Chúa Kitô, Thánh Gioan và Thánh Timôthê, các hàng cột hai tầng khắc chữ lồng hoàng gia, Cổng Bắt Bớ (Gate of Persecution) và sân cột Atrium nhìn thẳng xuống Đền Artemis.