Đứng giữa phố Kalambaka (Kalampaka) nhìn lên, quý vị thấy ngay sau những mái ngói đỏ là một hàng cột đá xám sẫm dựng đứng, nhẵn và tròn như bị bàn tay nào vuốt, cao hơn mọi thứ trong tầm mắt. Phải nhìn thêm một lúc mới nhận ra trên đỉnh vài cột đá có tường và mái, sát mép vực tới mức tưởng như nhà được đặt lên chứ không phải dựng lên. Khi chuông gõ, tiếng mõ gỗ vọng xuống thung lũng trước cả tiếng chuông đồng.
Đây là Meteora, quần thể tu viện của Chính Thống Giáo Hy Lạp, và là nơi Chính Thống đầu tiên thư viện đưa vào mục Địa Điểm. Hy Lạp có một trung tâm đan tu lớn hơn là Núi Athos, nhưng theo lệ nhiều thế kỷ phụ nữ không được vào bán đảo ấy. Meteora là nơi mọi người đều có thể tới tận cửa mà nhìn đời sống đan tu Chính Thống vẫn đang diễn ra, trong những tu viện còn cầu nguyện theo lối đã có từ thời Byzantine.
IĐời Ẩn Tu Chính Thống Và Lễ Chúa Hiển Dung
Muốn hiểu vì sao một quần thể tu viện trên núi đá lại đứng làm đại diện cho đời sống tâm linh của cả nước Hy Lạp, cần nhớ rằng Chính Thống Giáo không chia thành nhiều dòng tu như Công Giáo. Chỉ có một đời đan tu, theo luật của Thánh Basiliô và lệ riêng của từng tu viện. Người tu tìm tới chỗ vắng để cầu nguyện, và từ thời Byzantine, những chỗ vắng cao và khó tới nhất luôn được coi là gần trời nhất. Meteora là hình ảnh rõ nhất của lý tưởng ấy mà người ngoài có thể nhìn tận mắt.
Người lập Đại Meteoron, tu viện lớn và cổ nhất, là Thánh Athanasios thành Meteora (Athanasios Meteoritis, 1302 tới 1380), một tu sĩ học giả tới từ Núi Athos. Trang của chính tu viện ghi ngài lập viện khoảng năm 1340: ban đầu ngài dựng một nhà nguyện kính Đức Mẹ Đá Meteora (Panagia Meteoritissa), rồi dựng tiếp nhà thờ kính Chúa Hiển Dung và tổ chức cộng đoàn theo luật chung (koinobion). Như vậy Meteora là một nhánh nối dài của Athos, mang lối tu của Núi Thánh xuống vùng đồng bằng Thessalia (Thessaly).
Người Việt có thể nghĩ ngay tới Yên Tử, cũng là núi thiêng của người tu ẩn dựng chùa trên cao, dù Yên Tử thuộc Phật Giáo Trúc Lâm. Nhánh Chính Thống Nga, lớn lên quanh một tu viện giữa rừng, được kể ở bài Tu viện Chúa Ba Ngôi Thánh Sergius.
Đại Meteoron kính Chúa Hiển Dung, tiếng Hy Lạp là Metamorphosis. Theo các sách Phúc Âm, Chúa Giêsu đưa ba môn đệ Phêrô, Giacôbê và Gioan lên núi cao, và trước mắt họ dung mạo Ngài chói sáng, áo Ngài trắng như ánh sáng. Với Chính Thống Giáo, ánh sáng trên núi ấy có chỗ rất lớn trong thần học. Lối cầu nguyện tĩnh tu (hesychia) mà Thánh Grêgôriô Palamas bênh vực ở thế kỷ 14, đúng thời Thánh Athanasios lập viện, coi ánh sáng Hiển Dung là năng lực của Thiên Chúa mà người cầu nguyện có thể được thông phần. Việc một tu viện ẩn tu trên đỉnh đá chọn tước hiệu này vì thế không phải ngẫu nhiên.
Hồ sơ UNESCO ghi các tu sĩ tới ở trên những cột đá này từ thế kỷ 11. Cuối thế kỷ 12 đã có nhà thờ Đức Mẹ Doupiani, và việc dựng tu viện có hệ thống diễn ra trong thế kỷ 14 và 15. Tổng cộng có 24 tu viện từng được dựng. Người kế nghiệp Thánh Athanasios là Thánh Ioasaph: trang kalampaka.com ghi ngài vốn là vua Ioannis Uresis Palaiologos (Jovan Uroš), con trai quốc vương xứ Thessalia và Epirus, đã rời ngai vàng năm 22 tuổi để đi tu đầu năm 1373 và trở thành người lập viện thứ hai của Đại Meteoron.
Có một chỗ nguồn vênh cần ghi thẳng. Trang kalampaka.com ghi nay còn sáu tu viện có cộng đoàn: Đại Meteoron, Varlaam, Thánh Stephanos, Chúa Ba Ngôi, Rousanou và Thánh Nikolaos Anapafsas, trong đó Thánh Stephanos và Rousanou là tu viện nữ. Hồ sơ UNESCO, viết từ lúc ghi danh, chỉ kể bốn nơi còn cộng đoàn là Thánh Stephanos, Chúa Ba Ngôi, Varlaam và Meteoron. Thư viện theo con số sáu của nguồn địa phương mới hơn, và ghi con số của UNESCO để quý vị đối chiếu.
Người Việt hay gọi đây là tu viện treo, và nhiều người hình dung những ngôi nhà bám vào vách đá như chùa treo. Thật ra các tu viện dựng trên đỉnh bằng của cột đá, có tường bao và sân trong. Chữ treo đúng với con đường lên hơn là với ngôi nhà. Hồ sơ UNESCO nhắc tới chiếc lưới mà người hành hương gan dạ ngồi vào để được kéo thẳng lên đỉnh, và xưa kia người ta còn dùng thang dây. Ngày nay khách lên bằng những lối bậc đá.
IITừ Hang Ẩn Sĩ Tới Hai Mươi Bốn Tu Viện
Lịch sử Meteora đi theo một đường khá rõ: trước là những ẩn sĩ sống lẻ trong hang đá, sau đó các cộng đoàn nhỏ quy tụ quanh một nhà thờ, rồi tới thế kỷ 14 mới có tu viện đúng nghĩa với luật chung và viện phụ. Thời thịnh nhất là thế kỷ 16, khi Đại Meteoron dựng nhà thờ chính mới, nhà ăn, bệnh xá, và theo kalampaka.com có khoảng 300 tu sĩ.
- Thế kỷ 11Những ẩn sĩ đầu tiênTheo hồ sơ UNESCO, tu sĩ bắt đầu tới ở trên các cột đá, sống trong hang và hốc đá.
- Cuối thế kỷ 12Nhà thờ Đức Mẹ DoupianiMột nhà thờ nhỏ được dựng cho các ẩn sĩ quy tụ, được UNESCO ghi là mốc sớm của đời sống cộng đoàn ở đây.
- Khoảng 1340Thánh Athanasios lập Đại MeteoronVị tu sĩ từ Núi Athos lên khối đá rộng gọi là Platys Lithos, tức Đá Rộng, khoảng 50.000 mét vuông theo kalampaka.com, và đặt tên nơi ấy là Đại Meteoron.
- 1387 hoặc 1388Thánh Ioasaph mở rộng nhà thờ Chúa Hiển DungDòng khắc ghi năm 6896 theo lịch Byzantine (tính từ tháng 9, ứng với năm 1387 hoặc 1388 dương lịch). Tới năm 1483, phần cung thánh của ngôi nhà thờ này được vẽ bích họa.
- 1527Bích họa của Theophanes người CreteHọa sĩ Theophanes vẽ tu viện Thánh Nikolaos Anapafsas. UNESCO gọi ông là người lập trường phái hội họa Crete, và các bích họa thế kỷ 16 ở đây là mốc phát triển của hội họa hậu Byzantine.
- 1544 hoặc 1545Nhà thờ chính mới của Đại MeteoronDưới thời viện phụ Thánh Symeon, gian chính và tiền sảnh của nhà thờ chính được dựng mới theo kiểu Athos, biến nhà thờ cũ của Thánh Ioasaph thành gian cung thánh. Năm 1552, gian chính và tiền sảnh được phủ bích họa.
- 1789 tới 1791Nhà nguyện Thánh Constantine và vách thánh tượng gỗ thếp vàngDưới thời viện phụ Parthenios Orphidis, nhà nguyện Thánh Constantine và Thánh Helen được dựng năm 1789, tiếp đó vách thánh tượng chạm gỗ thếp vàng của nhà thờ chính được hoàn thành năm 1791.
- 1988Di sản Thế giới UNESCOMeteora được ghi danh là di sản hỗn hợp văn hóa và thiên nhiên theo năm tiêu chí i, ii, iv, v và vii, hiếm có ở châu Âu.
Vài con số các nguồn ghi không khớp nhau. Trang của tu viện và bảng tư liệu của thư viện ghi Thánh Ioasaph sống từ năm 1350 tới năm 1422, trang kalampaka.com ghi 1349 hoặc 1350 tới 1422 hoặc 1423, cũng vì cách đổi năm Byzantine. Về độ cao, UNESCO ghi các đỉnh sa thạch cao hơn 400 mét tính từ mặt đất thung lũng, riêng tu viện Varlaam đứng trên vách đá 373 mét, còn các nguồn địa lý địa phương (như greeka.com) ghi đỉnh đá Platys Lithos của Đại Meteoron cao khoảng 613 mét so với mực nước biển (khoảng 415 mét so với lòng sông Pineios).
IIINhà Thờ Kiểu Athos Trên Đá Rộng
Trang của tu viện gọi nhà thờ chính (katholikon) của Đại Meteoron là một nhà thờ chữ thập nội tiếp bốn cột theo lối Athos, dài 32 mét. Hai đặc điểm của lối này là hai hốc bán nguyệt ở hai bên gọi là choroi, nơi ca đoàn đứng hát đối đáp, và một tiền sảnh rộng có bốn cột gọi là lite, nơi cộng đoàn đọc một phần giờ kinh và cũng là nơi đặt mộ hai vị sáng lập Thánh Athanasios và Thánh Ioasaph ở tường phía bắc. Mặt bằng ấy là dấu vết trực tiếp của gốc Athos mà Thánh Athanasios mang tới.
Bích họa năm 1552 trong gian chính và tiền sảnh được trang chính thức của tu viện ghi là tác phẩm của họa sĩ Tzortzis (Zorzis) người Crete, học trò của Theophanes, còn trang kalampaka.com ghi là của một họa sĩ khuyết danh thuộc trường phái Crete bên cạnh lớp bích họa cổ hơn năm 1483 trong gian cung thánh. Quanh nhà thờ là những công trình phục vụ đời sống chung của đan viện: nhà ăn năm 1557, nhà bếp có vòm và lỗ thoát khói ở giữa, tháp chuông có tời kéo lưới và bệnh xá hai tầng năm 1572. Tất cả chen nhau trên mặt đá, nối với nhau bằng hành lang và cầu thang.
Nhà thờ chính dài 32 mét, gồm ba lớp xây dựng từ thế kỷ 14 tới năm 1545, bên trong giữ bích họa cung thánh năm 1483, bích họa gian chính năm 1552 của trường phái Crete (Tzortzis) và vách thánh tượng gỗ thếp vàng năm 1791.
Dựng năm 1557 ở phía bắc nhà thờ, hình chữ nhật dài 35 mét, rộng 12 mét, có năm cột trụ đỡ vòm và gian hốc vòm vẽ hình Đức Mẹ, nay dùng làm bảo tàng trưng bày đồ thánh và ảnh tượng.
Tòa nhà hai tầng dựng năm 1572 (nosokomeio-gerokomeio) với tầng trệt xây gạch đá làm kho và tầng lầu có bốn cột trụ giữa, nay được tu bổ làm không gian trưng bày văn hóa và lịch sử của tu viện.
Kalampaka.com ghi tu viện giữ khoảng 640 trong tổng số 1.200 bản thảo của các tu viện Meteora. Trang tu viện và kalampaka.com đều nhắc tới bản thảo số 591 do tu sĩ Eustathios chép năm 861 hoặc 862 (bài giảng của Thánh Gioan Kim Khẩu), là một trong những bản thảo Hy Lạp có ghi năm cổ nhất.
Mộ của Thánh Athanasios và Thánh Ioasaph đặt ở tường phía bắc tiền sảnh (lite) của nhà thờ chính, còn phòng hài cốt cạnh tu viện xếp sọ của các thế hệ tu sĩ đã sống và qua đời tại đây.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Độ cao các cột đá | Hơn 400 m so với mặt đất (khoảng 613 m so với mực nước biển tại Đại Meteoron) | UNESCO, greeka.com |
| Vách đá dưới tu viện Varlaam | 373 m | UNESCO |
| Mặt đá Platys Lithos | Khoảng 50.000 m² | kalampaka.com |
| Nhà ăn năm 1557 | 35 m x 12 m | kalampaka.com |
| Tu viện từng dựng | 24 | UNESCO, kalampaka.com |
| Tu viện còn cộng đoàn | 6 hoặc 4 | kalampaka.com ghi 6, hồ sơ UNESCO ghi 4 |
IVThế Đất Và Hướng
Người dựng Meteora không chọn chỗ theo phép xem đất nào của phương Đông. Chính Thống Giáo không dạy phong thủy. Họ chọn đá cao vì cần sự vắng lặng và khó tới, còn hướng nhà thờ thì theo luật phụng vụ chung của Kitô Giáo phương đông: bàn thờ và gian cung thánh đặt về phía đông, vách thánh tượng ngăn gian cung thánh với gian giáo dân, cửa vào ở phía tây. Đoạn dưới là cách thư viện đọc thế đất bằng con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, đặt ra để bạn đọc quen lối nhìn ấy có một chỗ so sánh. Không tư liệu nào của tu viện nói điều này.
Thế đất ở đây lạ với mắt người Việt ở chỗ núi không nằm sau lưng mà nằm dưới chân. Đình chùa Việt thường tựa lưng vào một ngọn núi rồi nhìn ra đồng. Ở Meteora, chính khối đá là nền nhà, và tu viện ngồi trên đỉnh như một chiếc ấn đặt trên án. Sách xưa gọi những ngọn núi đứng riêng, thân thẳng, đỉnh bằng là thế ấn sơn hay trụ sơn, được coi là chỗ khí tụ mà không tán, hợp với người tu hơn người ở.
Thứ hai là minh đường. Nhìn từ đỉnh đá xuống là cả đồng bằng Thessalia trải rộng, có sông chảy qua phía dưới thị trấn Kalambaka. Theo lối cổ truyền, một khoảng bằng và sáng trước mặt với dòng nước lượn là minh đường rộng, nhìn xa. Nhưng minh đường ấy nằm rất thấp so với chỗ ngồi, nên thư viện đọc đây là thế xa đời hơn là thế đón đời.
Thứ ba là hướng. Nhà thờ chính đặt bàn thờ về phía đông theo phụng vụ, và trên một mặt đá hẹp thì các công trình khác phải xếp theo mép vực chứ không theo trục nào. Cái thế ấy không có tả thanh long hữu bạch hổ theo nghĩa thường, mà có những cột đá khác đứng quanh như hàng người canh giữ. Chúng tôi ghi nhận sự trùng hình ấy để quý vị có chỗ so sánh, không phải để nói người dựng đã tính tới.
VLễ Hiển Dung Và Năm Phụng Vụ Chính Thống
Giáo hội Chính Thống Hy Lạp dùng lịch Julius sửa đổi cho các lễ cố định, nên những lễ ấy rơi vào cùng ngày dương lịch với phương tây. Riêng lễ Phục Sinh và các lễ đi theo Phục Sinh vẫn tính theo lịch Julius, nên có năm muộn hơn phương tây tới năm tuần. Trang Chính Thống Giáo của thư viện giải thích kỹ chỗ khác nhau này. Bảng dưới chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 20 tháng 4 | Lịch Giáo hội Hy Lạp, lịch Julius sửa đổi | Lễ Thánh Athanasios và Thánh Ioasaph | Lễ kính hai vị sáng lập tu viện Đại Meteoron. |
| 6 tháng 8 | Lịch Giáo hội Hy Lạp, lịch Julius sửa đổi | Lễ Chúa Hiển Dung | Lễ bổn mạng của Đại Meteoron, ngày lớn nhất trong năm của tu viện. |
| 15 tháng 8 | Lịch Giáo hội Hy Lạp | Lễ Đức Mẹ An Giấc | Một trong mười hai đại lễ của Chính Thống, đi trước là mùa chay từ mồng 1 tới 14 tháng 8. |
| Thay đổi theo năm | Tính theo lịch Julius | Lễ Phục Sinh (Pascha) | Đỉnh cao của năm phụng vụ, đi sau Mùa Chay Cả bốn mươi ngày và Tuần Thánh. |
| 25 tháng 12 | Lịch Giáo hội Hy Lạp | Lễ Giáng Sinh | Người Hy Lạp mừng cùng ngày với phương tây, trước đó là mùa chay Giáng Sinh từ 15 tháng 11. |
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Holy Monastery of Great Meteoron, Meteora, 42200 Kalambaka, Trikala (hộp thư 15)
- Đường tới
- Đại Meteoron nằm trên đường núi vòng qua các cột đá phía trên thị trấn Kalambaka, vùng Thessalia, miền trung Hy Lạp. Kalambaka có đường sắt nối về Athens.
- Toạ độ
- 39.7263, 21.6263
Các tu viện Meteora là nơi có cộng đoàn đang sống và cầu nguyện, mỗi nơi giữ lệ riêng. Lệ chung thường được nhắc: ăn mặc kín vai và kín chân, phụ nữ mặc váy dài, nam giới mặc quần dài, giữ im lặng trong khuôn viên, không chụp ảnh bên trong nhà thờ. Mỗi tu viện có ngày nghỉ riêng trong tuần, quý vị nên xem trước. Lối lên là bậc đá dốc và hẹp.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Các tu viện Meteora (Đại Meteoron)
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Tu viện Meteora thuộc đạo nào
Các tu viện Meteora thuộc Chính Thống Giáo Đông Phương, cụ thể là Giáo hội Chính Thống Hy Lạp. Đại Meteoron, tu viện lớn và cổ nhất, được Thánh Athanasios (1302 tới 1380), một tu sĩ tới từ Núi Athos, lập khoảng năm 1340 và kính Chúa Hiển Dung. Chính Thống không chia dòng tu như Công Giáo nên mọi tu viện đều theo một đời đan tu chung.
Meteora có bao nhiêu tu viện
Theo UNESCO có 24 tu viện từng được dựng trên các cột đá. Số nơi còn cộng đoàn thì nguồn ghi khác nhau: trang kalampaka.com ghi sáu nơi là Đại Meteoron, Varlaam, Thánh Stephanos, Chúa Ba Ngôi, Rousanou và Thánh Nikolaos Anapafsas, còn hồ sơ UNESCO lúc ghi danh chỉ kể bốn nơi.
Cột đá Meteora cao bao nhiêu mét
Hồ sơ UNESCO ghi các đỉnh sa thạch cao hơn 400 mét tính từ mặt đất thung lũng, riêng vách đá dưới tu viện Varlaam cao 373 mét. Các nguồn địa phương ghi đỉnh đá Platys Lithos của Đại Meteoron cao khoảng 613 mét so với mực nước biển (khoảng 415 mét so với lòng sông Pineios). Các cột đá này hình thành khoảng 60 triệu năm trước từ trầm tích châu thổ sông.
Tu viện treo Meteora được UNESCO công nhận năm nào
Năm 1988, là di sản hỗn hợp cả văn hóa lẫn thiên nhiên theo năm tiêu chí i, ii, iv, v và vii. UNESCO nhấn vào hai điều: cảnh quan đá hiếm có và các bích họa thế kỷ 16, trong đó có bích họa năm 1527 của Theophanes người Crete ở tu viện Thánh Nikolaos Anapafsas.
Lễ lớn nhất ở tu viện Đại Meteoron là lễ gì
Là lễ Chúa Hiển Dung ngày 6 tháng 8, lễ bổn mạng của tu viện, cùng với lễ kính hai vị sáng lập Thánh Athanasios và Thánh Ioasaph ngày 20 tháng 4, tính theo lịch Julius sửa đổi nên trùng với ngày dương lịch. Chín ngày sau lễ Hiển Dung là lễ Đức Mẹ An Giấc 15 tháng 8, một trong mười hai đại lễ của Chính Thống Giáo.