Đi dọc hàng rào vườn thực vật Jardin des Plantes ở quận 5 Paris, quý vị sẽ thấy phía bên kia phố một bức tường trắng thấp, mái lợp ngói men xanh, và từ sau bức tường ấy vươn lên một ngọn tháp vuông cao ba mươi ba mét, ốp gạch men màu lá cây, đỉnh có chòi nhỏ. Giữa những dãy nhà đá vàng nhạt kiểu Paris, hình khối ấy lạ tới mức người qua đường thường dừng lại nhìn. Bước qua cổng, tiếng xe tắt hẳn, chỉ còn tiếng nước chảy trong bể giữa sân lát gạch men nhiều màu, và mùi cây cam, cây cọ trong vườn.
Đây là Đại thánh đường Hồi giáo Paris (Grande Mosquée de Paris), người Pháp gọi đầy đủ là Thánh đường và Viện Hồi Giáo Paris. Dựng từ năm 1922 tới năm 1926 theo lối tân Moorish, lấy cảm hứng từ các thánh đường ở Fès (Fas) của Maroc, nơi này là thánh đường Hồi Giáo Sunni của thủ đô Pháp, được ghi vào danh mục di tích lịch sử năm 1983. Năm 2026 thánh đường tròn một trăm năm khánh thành.
IMột Thánh Đường Maghreb Giữa Paris
Chữ mosquée trong tiếng Pháp, cũng như chữ mosque trong tiếng Anh, đều bắt nguồn từ chữ masjid của tiếng Arab, nghĩa là chỗ phủ phục lễ nguyện. Người Việt quen dịch là thánh đường Hồi Giáo. Chữ Grande ở đây chỉ tầm vóc và vai trò của nơi này với cộng đồng Hồi Giáo Paris, không phải một tước hiệu tôn giáo.
Thánh đường thuộc dòng Sunni, dòng lớn nhất của Islam. Theo trang của thành phố Paris, nó được dựng bởi 450 nghệ nhân và thợ từ vùng Maghreb, tức vùng Bắc Phi phía tây gồm Maroc, Algérie và Tunisie, và cả công trình là một bức tranh thu nhỏ của nghệ thuật vùng ấy: bố cục của trường học kinh Qur'an và nhà ở Maroc, gạch men ghép tay của thợ Fès và Meknès, tháp minaret theo mẫu Tunis. Ngoài phòng cầu nguyện, khuôn viên còn có phần Viện Hồi Giáo và trường Ibn Badis, nên nơi này vừa là chỗ lễ nguyện vừa là chỗ dạy học.
Quý vị muốn thấy hai lối thờ phượng khác nhau đứng cùng một thành phố thì có thể đọc bài Nhà thờ Đức Bà Paris, cách đây chưa tới hai cây số về phía tây bắc.
Islam dạy tin vào một Thượng Đế duy nhất, không hình tướng, nên thánh đường không có tượng, không có tranh người hay vật, không có ban thờ. Cái đẹp của nơi này vì thế dồn cả vào hoa văn hình học, thư pháp và ánh sáng. Tín đồ giữ năm trụ cột: tuyên xưng đức tin, lễ nguyện năm lần mỗi ngày, bố thí, nhịn chay tháng Ramadan và hành hương Mecca khi đủ sức.
Khu vườn cũng mang nghĩa đạo. Kinh Qur'an nhiều lần tả thiên đàng là những khu vườn có dòng nước chảy bên dưới, và vườn trong kiến trúc Islam thường là hình ảnh thu nhỏ của thiên đàng ấy. Trang của thành phố Paris ghi vườn ở đây được gọi là Vườn Địa Đàng, trồng năm cây cọ tượng trưng năm trụ cột và những cây bách tượng trưng cho sự vươn lên trời.
Chỗ hay hiểu lầm: nhiều người nhìn sân gạch men và cửa vòm móng ngựa mà tưởng đây là một công trình Moorish cổ nhiều thế kỷ, hoặc do người Hồi Giáo dựng từ thời trung đại. Không phải. Theo hồ sơ di tích của Bộ Văn hóa Pháp, thánh đường là công trình thế kỷ 20, kết cấu bằng bê tông cốt thép, lớp gạch men, gốm, khảm và sắt rèn mới là phần mang từ các nước Maghreb sang và do thợ Bắc Phi lắp tại chỗ. Đó là một công trình mới làm theo lối cũ, không phải một di tích cổ được giữ lại.
IIBốn Năm Dựng Và Một Trăm Năm Đứng
Lịch sử của thánh đường ngắn nếu so với các nơi thờ tự khác trong thư viện, nhưng được ghi chép rất rõ. Phác thảo đầu có từ cuối năm 1920, viên đá đầu tiên đặt năm 1922, và bốn năm sau thánh đường khánh thành. Từ đó tới nay công trình giữ nguyên bố cục, chỉ mở rộng thêm chỗ lễ nguyện và làm lại khu vườn.
- 1920Phác thảo đầuĐầu tháng 12 năm 1920 kiến trúc sư Maurice Mantout làm những phác thảo đầu tiên cho thánh đường.
- 1922Đặt viên đá đầu tiênNgày 19 tháng 10 năm 1922, viên đá đầu tiên được đặt trên khu đất ở quận 5, theo trang France Mémoire và trang của thành phố Paris.
- 1922 tới 1926Xây dựngKết cấu bê tông cốt thép và đá. Khoảng 450 nghệ nhân vùng Maghreb làm phần trang trí, thợ Fès và Meknès ghép gạch men zellige, vật liệu trang trí mang từ Bắc Phi sang.
- 1926Khánh thànhNgày 15 tháng 7 năm 1926 thánh đường khánh thành. Phòng cầu nguyện lúc đầu chứa được khoảng 500 người.
- 1983Monument historiqueNgày 9 tháng 12 năm 1983 thánh đường được ghi danh vào danh mục di tích lịch sử của Pháp, theo hồ sơ Mérimée số PA00088481.
- Những năm 2000Làm lại khu vườnKhu vườn kiểu Andalucía được nhà thiết kế cảnh quan Isabelle Levêque vẽ lại, giữ tinh thần vườn Maghreb với cây cọ, cây cam, cây bách.
- 2026Tròn trăm nămNgày 15 tháng 7 năm 2026, đúng một trăm năm khánh thành, một cây ô liu hòa bình được trồng trong vườn, theo trang của thành phố Paris.
Có hai chỗ các nguồn ghi khác nhau. Thứ nhất là ai vẽ thánh đường. Bảng dữ kiện của thư viện, dựa trên tư liệu phổ biến, ghi đồ án của Maurice Tranchant de Lunel, còn Maurice Mantout làm phác thảo, Robert Fournez và Charles Heubès thi công. Hồ sơ Mérimée của Bộ Văn hóa Pháp thì ghi ba người vẽ là Fournez, Mantout và Heubès, còn Tranchant de Lunel, lúc ấy phụ trách mỹ thuật ở Maroc, là người đưa ra ý tưởng. Trang của thành phố Paris kể cả bốn tên mà không phân vai. Cách hiểu hợp lý là một nhóm cùng làm, người đề xướng lối kiến trúc và người vẽ chi tiết là những người khác nhau.
Thứ hai là tên phong cách. Trang thành phố Paris và hồ sơ Mérimée đều gọi là néo-mauresque, tân Moorish, trong khi nhiều tài liệu phổ thông gọi là Hispano-Moresque, lối Tây Ban Nha pha Moorish. Hai tên chỉ cùng một dòng nghệ thuật Hồi Giáo miền Andalucía và Bắc Phi, thư viện dùng chữ tân Moorish theo hai nguồn chính thức.
IIIMinaret Xanh, Sân Zellige Và Vườn Địa Đàng
Khuôn viên rộng 7.424 mét vuông, trong đó vườn chiếm chừng một nửa, được bố trí như một khu nhà Maroc: tường ngoài kín và thấp, bên trong mở ra nhiều sân và vườn nối nhau. Hồ sơ Mérimée ghi thánh đường lấy cảm hứng từ các thánh đường ở Fès, bố cục theo trường học kinh Qur'an, gọi là medersa, và nhà ở Maroc. Tất cả những gì mắt thấy, từ ô gạch men tới chạm thạch cao và khung sắt rèn, đều là việc tay của thợ Bắc Phi.
Tháp vuông cao 33 mét, ốp gạch men xanh lá, theo trang thành phố Paris lấy mẫu từ tháp của thánh đường Zitouna ở Tunis (Tunisie). Minaret là chỗ xưa kia người ta xướng lời gọi lễ, và là dấu hiệu nhận ra thánh đường từ xa.
Sân lát gạch men, bốn phía là hành lang cửa vòm, giữa sân có bể nước. Quanh sân chạy những dòng thơ viết bằng thư pháp, theo trang của thành phố Paris.
Những mảnh gạch men nhỏ đẽo tay rồi ghép thành hoa văn hình học nhiều màu. Nghệ nhân Fès và Meknès ghép toàn bộ, kết hợp với thạch cao chạm và gỗ chạm trên tường, trần.
Phòng hình vuông, mái vòm ở giữa, lúc đầu chứa khoảng 500 người. Về sau các sân và tầng hầm được dùng thêm để đón người trong lễ thứ Sáu và các lễ lớn. Phòng được đặt xéo trên khu đất để mihrab quay đúng hướng Mecca.
Vườn 3.500 mét vuông với cây xứ Maghreb, lối đi và dòng nước. Năm cây cọ tượng trưng năm trụ cột của Islam, cây bách tượng trưng sự vươn lên trời.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Diện tích khuôn viên | 7.424 m2 | Bảng dữ kiện của thư viện |
| Diện tích vườn | 3.500 m2 | Trang thành phố Paris |
| Chiều cao minaret | 33 m | Trang thành phố Paris |
| Sức chứa phòng cầu nguyện ban đầu | khoảng 500 người | Trang thành phố Paris |
| Số nghệ nhân Maghreb | 450 | Trang thành phố Paris |
| Ghi danh di tích | 9 tháng 12 năm 1983 | Hồ sơ Mérimée PA00088481 |
IVThế Đất Và Hướng
Mục này là phần đọc thêm của thư viện, đứng từ con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt. Nó không nằm trong tư liệu của thánh đường, và người dựng thánh đường chắc chắn không nghĩ theo lối ấy, vì Islam không dạy phong thủy. Với một thánh đường, chỉ có một điều quyết định hướng: bức tường mihrab phải quay về qibla, hướng Ngôi Đền Kaaba ở Mecca, mà từ Paris là phía đông nam. Chính vì điều ấy mà phòng cầu nguyện ở đây nằm xéo so với khu đất. Những dòng dưới đây chỉ để bạn đọc quen lối nhìn đất của người Việt có chỗ so sánh.
Chỗ đáng xem trước là cái xéo của phòng cầu nguyện. Khu đất bị các phố quận 5 cắt thành hình không vuông vức, tường ngoài chạy theo phố, nhưng phòng cầu nguyện thì xoay đi để quay đúng về Mecca. Theo lối Việt, người ta xoay cửa, xoay bàn thờ cho hợp tuổi, hợp thế đất, mỗi nhà một kiểu. Ở đây thì ngược lại: đất theo phố, còn nơi thiêng nhất theo một điểm cách hàng nghìn cây số. Chỗ lệch giữa tường ngoài và phòng trong là nơi hai cách nghĩ về hướng gặp nhau trên cùng một mảnh đất.
Về thế nước, thánh đường ở Tả Ngạn, cách sông Seine chừng nửa cây số. Vùng phía đông quận 5 xưa có con sông nhỏ Bièvre chảy qua trước khi đổ vào Seine, nay dòng ấy đã chảy ngầm dưới phố. Người Việt đọc thế này là đất gần chỗ hai dòng hợp, nơi khí được coi là tụ lại. Còn trong khuôn viên, bể nước giữa sân và các dòng nước trong vườn làm thành một thế nội thủy, nước ở ngay trong nhà, điều mà nhà cổ Huế cũng hay làm bằng hồ và bể cạn.
Về thế cây, bên kia phố là vườn thực vật Jardin des Plantes, một khối cây xanh lớn nằm liền với thánh đường. Lối cũ gọi một vùng cây dày bên cạnh là đất có sinh khí, và coi khu vườn trong khuôn viên như minh đường thu nhỏ, một khoảng mở, bằng, có nước, trước mặt chỗ thờ.
Về hình và màu, ngọn tháp vuông, cao, màu xanh lá đọc theo ngũ hành là hành Mộc cả ở dáng lẫn ở sắc, đứng một mình giữa những mái thấp. Sách cũ gọi ngọn cao đứng lẻ như vậy là văn phong. Tất nhiên tháp vuông men xanh là nếp của minaret Bắc Phi, người thợ làm theo mẫu Tunis chứ không theo ngũ hành.
VLễ Thứ Sáu Và Các Kỳ Lễ Theo Lịch Hijri
Như mọi thánh đường, nơi này sống theo nhịp năm buổi lễ nguyện mỗi ngày và lễ chung trưa thứ Sáu. Các kỳ lễ trong năm tính theo lịch Hijri, lịch mặt trăng của Islam. Vì năm Hijri ngắn hơn năm dương lịch chừng mười một ngày, tháng Ramadan và hai lễ Eid ở Paris khi rơi vào mùa đông ngày ngắn, khi rơi vào mùa hè ngày dài, và giờ nhịn chay theo đó cũng dài ngắn khác nhau. Bài chỉ ghi ngày theo lịch, không ghi giờ.
| Lễ | Theo lịch nào | Nội dung |
|---|---|---|
| Lễ Jumuʿa | Thứ Sáu hằng tuần | Lễ chung có bài thuyết giảng. Theo trang thành phố Paris, các sân và tầng hầm được dùng thêm để đón người vào những ngày này. |
| Tháng Ramadan | Lịch Hijri, tháng thứ chín | Tháng nhịn chay từ rạng đông tới hoàng hôn, buổi tối có lễ nguyện thêm và bữa xả chay chung. |
| Đêm Qadr | Lịch Hijri, một trong mười đêm cuối tháng Ramadan | Đêm tưởng nhớ lúc kinh Qur'an bắt đầu được mặc khải, nhiều tín đồ thức đêm lễ nguyện ở thánh đường. |
| Eid al-Fitr | Lịch Hijri, ngày 1 tháng Shawwal | Lễ mừng kết thúc tháng chay, cộng đồng tụ về lễ nguyện buổi sáng rồi thăm hỏi nhau. |
| Eid al-Adha | Lịch Hijri, ngày 10 tháng Dhu al-Hijja | Lễ hiến sinh, trùng mùa hành hương Mecca, ngày lễ lớn nhất năm cùng với Eid al-Fitr. |
Ngoài các kỳ lễ đạo, thánh đường có một ngày riêng theo dương lịch là ngày khánh thành 15 tháng 7. Năm 2026 là dịp tròn trăm năm, và theo trang của thành phố Paris, một cây ô liu hòa bình đã được trồng trong vườn đúng ngày ấy. Thư viện không tìm được nguồn về sinh hoạt riêng của người Việt tại đây nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- 2 bis, place du Puits-de-l'Ermite, 75005 Paris (quận 5)
- Đường tới
- Thánh đường ở số 2 bis place du Puits-de-l'Ermite, quận 5 Paris, đối diện vườn Jardin des Plantes. Các ga tàu điện ngầm Place Monge và Censier-Daubenton đều cách vài phút đi bộ.
- Toạ độ
- 48.8421, 2.3551
Đây là nơi lễ nguyện đang hoạt động, khách theo lệ của thánh đường. Ăn mặc kín tay chân, nữ nên có khăn trùm tóc. Bỏ giày trước khi bước lên thảm. Phòng cầu nguyện dành cho tín đồ, khách ngoài đạo chỉ xem sân và vườn, không đi vào khi đang có lễ, không chụp ảnh người đang lễ nguyện. Ngày thứ Sáu và tháng Ramadan là lúc đông nhất, khách tới xem kiến trúc nên chọn ngày khác.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Đại thánh đường Hồi giáo Paris (Grande Mosquée de Paris)
Contribute photos, information or video for Grand Mosque of ParisThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
đại thánh đường hồi giáo paris xây năm nào
Viên đá đầu tiên đặt ngày 19 tháng 10 năm 1922, thánh đường khánh thành ngày 15 tháng 7 năm 1926 sau bốn năm xây. Khoảng 450 nghệ nhân vùng Maghreb làm phần trang trí. Thánh đường được ghi vào danh mục di tích lịch sử của Pháp ngày 9 tháng 12 năm 1983 và tròn trăm năm vào năm 2026.
grande mosquée de paris thuộc dòng hồi giáo nào
Thánh đường thuộc dòng Sunni, dòng lớn nhất của Islam, gắn với cộng đồng gốc Maghreb tức Maroc, Algérie và Tunisie. Kiến trúc, gạch men, bố cục và khu vườn đều theo nghệ thuật Hồi Giáo Bắc Phi và Andalucía. Trong khuôn viên còn có Viện Hồi Giáo và trường Ibn Badis.
minaret thánh đường paris cao bao nhiêu
Tháp minaret vuông cao 33 mét, ốp gạch men xanh lá. Theo trang của thành phố Paris, tháp lấy mẫu từ minaret của thánh đường Zitouna ở Tunis, trong khi phần còn lại của thánh đường lấy cảm hứng từ các thánh đường ở Fès, Maroc.
ai thiết kế đại thánh đường hồi giáo paris
Các nguồn ghi khác nhau. Tư liệu phổ biến ghi đồ án của Maurice Tranchant de Lunel, Maurice Mantout làm phác thảo, Robert Fournez và Charles Heubès thi công. Hồ sơ di tích của Bộ Văn hóa Pháp ghi Fournez, Mantout và Heubès là người vẽ, còn Tranchant de Lunel là người đưa ra ý tưởng.
thánh đường hồi giáo paris quay về hướng nào
Phòng cầu nguyện quay về Mecca theo hướng qibla, từ Paris là phía đông nam. Vì khu đất không theo hướng ấy, phòng cầu nguyện được đặt xéo so với tường ngoài để mihrab quay đúng về Mecca. Islam không dạy phong thủy, hướng chỉ do qibla quyết định.