Trên đoạn đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa gần chợ Bến Thành, giữa các cửa hàng và biển hiệu, có một mặt tiền hẹp mang dáng khác hẳn: phù điêu các vị thần tô màu, đường nét gợi lối đền miền Nam Ấn Độ nhưng giản lược nhiều. Người đi xe ngang qua ít ai kịp nhìn. Bước vào trong, bên phải cửa là bàn thờ thần đầu voi Ganesha, bên trái là một hàng chín pho tượng quấn vải chín màu, trước mỗi tượng một ly nước, quanh là đèn dầu và bát hương.
Đây là đền Subramaniam Swamy, đền Ấn Độ Giáo của người Tamil, thờ thần Murugan dưới danh hiệu Subramaniam. Đền nhỏ, không có tháp lớn, không có xe rước, nhưng lại là nơi được một số nguồn gọi là ngôi đền Ấn Độ đầu tiên ở Sài Gòn, và là nơi cộng đồng Hindu của thành phố làm lễ cưới.
ISubramaniam, Một Danh Hiệu Của Murugan
Subramaniam, còn viết Subramanya, là một danh hiệu của thần Murugan, con của thần Shiva và nữ thần Parvati. Chữ Swamy đi sau là tiếng tôn xưng, tương tự chữ Ngài. Đây là cùng một vị thần mà đền Sri Thendayuthapani ở số 66 Tôn Thất Thiệp, cách đây chừng hai trăm mười mét, thờ dưới một danh hiệu khác. Bài về đền Tôn Thất Thiệp đã nói kỹ về Murugan và về giới Chettiar, ở đây chúng tôi chỉ nói những gì riêng của ngôi đền này.
Thanh Niên ghi đền còn có biểu tượng Vishnu. Đền thuộc dòng Shaiva của người Tamil, tức dòng lấy Shiva làm trung tâm, nên việc có thêm biểu tượng của Vishnu cho thấy một ngôi đền nhỏ xa quê đã gom nhiều lớp thờ tự vào cùng một mái.
Bên phải cửa vào là bàn thờ Ganesha kèm cặp biểu tượng linga và yoni. Theo giáo nghĩa Ấn Độ Giáo, Ganesha là vị mở đường và gỡ trở ngại, nên người ta chào ngài trước tiên khi bắt đầu một việc, cũng là khi bước vào một ngôi đền. Linga đặt trên bệ yoni là biểu tượng của Shiva, chỉ nguyên lý sinh thành: hai mặt đực và cái hợp lại thì vạn vật mới sinh ra. Đặt cặp biểu tượng ấy ngay cửa một đền Murugan là nhắc lại rằng vị con thờ trong đền thuộc về dòng của vị cha.
Về cộng đồng dựng đền, Hà Vũ Trọng xếp ngôi này vào ba đền của giới Chettiar, những thương nhân Tamil làm nghề cho vay và đổi tiền quanh chợ Bến Thành. Nhưng chúng tôi chưa tra được ai đứng dựng và năm dựng. Không có văn bia khởi dựng nào được công bố, và các nguồn chỉ ghi chung là thế kỷ 19. Chúng tôi để trống chỗ ấy thay vì điền một cái tên hay một con số không có nguồn.
IINgôi Đền Ấn Độ Đầu Tiên, Theo Lời Ai
Lịch sử ngôi đền này chủ yếu là lịch sử của một lời kể. Đền được nhiều nơi giới thiệu là cổ nhất, nhưng không có tấm bia hay văn bản nào chống lưng cho lời ấy. Vì vậy mục này chủ yếu là việc đặt các lời kể cạnh nhau.
- Nửa sau thế kỷ 19Người Tamil tới Sài GònThương nhân Tamil, trong đó có giới Chettiar, lập văn phòng và chỗ ở quanh khu chợ Bến Thành. Cả ba đền Hindu của thành phố hình thành trong khu phố ấy.
- Thế kỷ 19Đền có mặtThanh Niên ghi đền dựng trong thế kỷ 19 và gọi đây là ngôi đền Ấn Độ đầu tiên ở Sài Gòn. Chưa khảo được năm dựng cụ thể.
- 1928Bàn thờ chín vị thần hành tinhMột tài liệu nghiên cứu về đền Hindu ở thành phố ghi bộ tượng chín vị thần hành tinh có mặt tại đền từ năm này. Đây là mốc có năm sớm nhất mà chúng tôi tìm được cho chính ngôi đền.
- Thế kỷ 20Nơi làm lễ cướiTheo tài liệu nghiên cứu nói trên và ghi chép của Trần Đăng Anh, đền là nơi cộng đồng Hindu làm lễ cưới.
- Hiện nayĐền nhỏ giữa phố buôn bánĐền vẫn có người trông coi và giữ nghi thức, nằm khuất giữa dãy phố thương mại. Chưa thấy quyết định xếp hạng di tích.
Nguồn vênh nhau về chuyện đền nào có trước, xin ghi thẳng.
Thanh Niên gọi đền Subramaniam là ngôi đền Ấn Độ đầu tiên ở Sài Gòn. VOV đi xa hơn, gọi là đền Ấn Độ Giáo lâu đời nhất ở Việt Nam. Nhưng khi Trần Đăng Anh hỏi, người trông coi đền Bà Mariamman lại nói chính đền mình mới là đền đầu tiên. Travelbinger thì chỉ ghi cuối thế kỷ 19 hoặc đầu thế kỷ 20, không nhận là đầu tiên. Trong khi đó đền Sri Thendayuthapani có năm dựng được hai nguồn ghi là 1880.
Chúng tôi không có văn bản nào để phân xử. Điều nói chắc được chỉ là đền đã có mặt trong khu phố Tamil từ thời người Ấn còn đông ở Sài Gòn, và bộ tượng chín vị thần hành tinh có ở đây từ năm 1928 theo một tài liệu nghiên cứu.
IIIMặt Tiền Dravida Và Bàn Thờ Chín Vị
Đền mang dáng Dravida, tức lối đền miền Nam Ấn Độ, nhưng giản lược cho vừa một lô đất phố. Không có tháp cổng cao, không có sân rộng. Mặt tiền là phần đáng nhìn nhất, với phù điêu các vị thần tô màu. Bên trong là một không gian gọn, các bàn thờ đặt sát nhau.
Các vị thần đắp nổi và tô màu, theo lối trang trí đền Tamil. Đây gần như là dấu hiệu duy nhất cho người đi đường biết có một ngôi đền phía sau.
Bên phải cửa vào, kèm cặp linga và yoni. Người vào đền chào Ganesha trước theo lệ chung của Ấn Độ Giáo.
Bên trái điện, chín pho tượng quấn vải chín màu xếp theo thứ tự riêng, trước mỗi tượng một ly nước, quanh là đèn dầu và bát hương, theo ghi chép của Trần Đăng Anh.
Gian chính của đền, thờ Murugan dưới danh hiệu Subramaniam. Thanh Niên ghi trong đền còn có biểu tượng Vishnu.
Chín vị thần hành tinh là ai
Bộ chín vị ấy tên chung là Navagraha, nghĩa là chín thiên thể. Tài liệu nghiên cứu nói trên kể đủ tên: Surya là Mặt Trời, Chandra là Mặt Trăng, Mangala là sao Hỏa, Budha là sao Thủy, Guru là sao Mộc, Shukra là sao Kim, Shani là sao Thổ, cùng Rahu và Ketu, hai điểm giao trên đường đi của mặt trăng mà thiên văn Ấn Độ cổ gắn với nhật thực và nguyệt thực. Trong đền Tamil, bàn thờ Navagraha thường đặt riêng một góc, các tượng đứng quay về những hướng khác nhau chứ không cùng nhìn một phía.
Chỗ hay hiểu lầm: thấy chín tượng thờ riêng một bàn, nhiều người tưởng đó là chín vị thần chủ của đền. Không phải. Chủ của đền là Murugan. Chín vị thần hành tinh là một bàn thờ phụ, có mặt ở rất nhiều đền Shaiva miền Nam Ấn Độ.
Một điều đáng biết cho bạn đọc quen lệ cúng sao của người Việt. Trong chín sao hạn mà người Việt quen nghe, có hai sao tên La Hầu và Kế Đô. Hai tên ấy là phiên âm Hán Việt của chính Rahu và Ketu, đi từ thiên văn Ấn Độ qua kinh sách Trung Hoa rồi mới tới nước ta. Hai hệ không phải một, cách thờ và cách hiểu khác nhau, nhưng hai cái tên cho thấy chúng có chung một gốc xa.
IVThế Đất Và Hướng
Mục này là cách đọc của thư viện, dựa trên con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, và cần hai lời rào. Một là Ấn Độ Giáo không dạy phong thủy: đền Tamil đặt theo quy phạm dựng đền của chính đạo ấy, lệ lớn nhất là cửa chính mở về phía mặt trời mọc. Hai là ở đây quy phạm ấy còn phải nhường cho đất phố: người dựng chỉ có một lô đất mặt đường, và mặt tiền phải quay ra đường. Chúng tôi chưa thấy nguồn nào ghi hướng cửa của riêng đền này, nên không đoán. Những dòng dưới đây chỉ là chỗ đối chiếu cho bạn đọc quen lối cũ, không phải điều chép trong tư liệu của đền.
Nét đầu tiên là thế ẩn. Đền không có tháp cao, mặt tiền hẹp, lọt giữa các cửa hàng. Theo lối đọc cũ, một nơi thờ khuất sau dãy nhà buôn bán thì ồn ngoài mà tĩnh trong, người phải bước qua ngưỡng cửa mới thấy. Đền lớn cách hai trăm mét lấy tháp để làm mốc, đền này thì ngược lại, lấy chỗ kín làm chỗ giữ.
Thứ hai là bàn thờ chín vị. Con mắt cổ truyền của người Việt hiểu chín sao là chín khí vận hành quanh một năm, một đời, nên đặt chúng thành một bàn riêng là thu cả vòng vận vào một góc. Trong đền Tamil, lý do là quy phạm thờ Navagraha, mỗi vị một chỗ đứng, một màu và một thứ tự riêng. Hai cách hiểu gặp nhau ở chỗ cùng coi các thiên thể là thứ ảnh hưởng tới đời người, nhưng xin đừng gộp hai hệ làm một.
Thứ ba là nước. Trước mỗi tượng có một ly nước. Theo lối đọc cũ, nước đặt trước chỗ thờ là giữ khí lại. Trong nghi thức Ấn Độ Giáo, nước là lễ vật và là vật tẩy sạch. Cùng một ly nước, hai hệ nói hai chuyện khác nhau.
Sau cùng là vị trí trong khu. Đền đứng giữa ba nơi thờ của người đến từ tiểu lục địa Ấn Độ trong vòng một cây số: đền Tôn Thất Thiệp, đền Bà Mariamman và thánh đường Jamia Al Musulman. Đọc theo lối cũ thì cả khu là một vùng tụ của người xa quê. Đọc theo sử thì đó chỉ là chuyện các cộng đồng dựng nơi thờ gần chỗ mình làm ăn.
VLễ Cưới Và Những Gì Nguồn Chưa Ghi
Vai trò riêng rõ nhất của đền là nơi làm lễ cưới cho cộng đồng Hindu. Trần Đăng Anh ví việc này giống như người Công giáo làm lễ cưới ở nhà thờ: đôi vợ chồng làm nghi thức trước thần trong đền, có người lo nghi thức chủ trì. Về các kỳ lễ trong năm thì nguồn ghi rất ít, và chúng tôi lập bảng dưới đây theo đúng mức nguồn cho phép.
| Việc | Nguồn ghi gì | Ghi chú của thư viện |
|---|---|---|
| Lễ cưới của cộng đồng Hindu | Trần Đăng Anh và một tài liệu nghiên cứu về đền Hindu ở thành phố ghi đền là nơi làm lễ cưới | Không theo mùa, làm theo ngày các gia đình chọn |
| Dâng lễ chín vị thần hành tinh | Có bàn thờ riêng, mỗi tượng một ly nước, quanh là đèn dầu và bát hương | Nguồn không ghi ngày lễ riêng cho bàn thờ này |
| Lễ Thaipusam | Chưa thấy nguồn nào ghi lễ này tổ chức riêng ở đền Subramaniam | Đoàn rước xe bạc của Thaipusam gắn với đền Sri Thendayuthapani, không gán sang đây |
| Các lễ lớn chung của Ấn Độ Giáo | Chưa thấy nguồn ghi riêng cho đền này | Để trống thay vì chép lịch của đền khác |
Việc một đền nhỏ giữ vai nơi cưới hỏi có ý nghĩa riêng. Với một cộng đồng đã thưa, lễ cưới là dịp hiếm hoi mọi người tụ lại và là lúc các phong tục Tamil được làm đủ trước mắt thế hệ sau. Ngôi đền vì thế không chỉ là chỗ thờ mà là chỗ nối các gia đình với nhau.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Số 98A đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa, phường Sài Gòn (phường Bến Nghé cũ, quận 1 cũ), Thành phố Hồ Chí Minh
- Đường tới
- Đền ở số 98A đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa, phường Sài Gòn, gần chợ Bến Thành, khuất giữa dãy cửa hàng. Đền Sri Thendayuthapani ở Tôn Thất Thiệp cách chừng hai trăm mười mét.
- Toạ độ
- 10.7743, 106.7
Đền nhỏ và hẹp, đang có người trông coi và giữ nghi thức. Bỏ giày dép trước khi vào, ăn mặc kín vai kín gối, nói khẽ vì các bàn thờ đặt sát nhau. Không chạm vào tượng, không xê dịch các ly nước và đèn dầu trước bàn thờ chín vị. Nếu gặp lúc đang có lễ cưới, xin đứng ngoài và không chụp ảnh khi chưa được phép.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Đền Subramaniam Swamy
Contribute photos, information or video for Subramaniam Swamy TempleThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
đền subramaniam swamy thờ ai
Thờ thần Murugan, con của Shiva và Parvati, dưới danh hiệu Subramaniam. Đây là cùng một vị thần với đền Sri Thendayuthapani ở Tôn Thất Thiệp, chỉ khác danh hiệu. Trong đền còn bàn thờ Ganesha kèm linga yoni, bàn thờ chín vị thần hành tinh, và theo Thanh Niên có biểu tượng Vishnu.
chùa ông ở nam kỳ khởi nghĩa là đền gì
Là đền Subramaniam Swamy, đền Ấn Độ Giáo của người Tamil ở số 98A Nam Kỳ Khởi Nghĩa. Hà Vũ Trọng và một bài của Thanh Niên gọi đền này là chùa Ông, nhưng có bài khác lại gọi đền Tôn Thất Thiệp là chùa Ông. Chữ chùa là cách gọi dân gian, đây không phải chùa Phật Giáo.
đền ấn độ nào cổ nhất sài gòn
Nguồn vênh nhau. Thanh Niên gọi đền Subramaniam là ngôi đền Ấn Độ đầu tiên ở Sài Gòn, VOV gọi là lâu đời nhất Việt Nam, nhưng người trông coi đền Bà Mariamman nói đền mình mới là đầu tiên. Đền Sri Thendayuthapani có năm dựng được ghi là 1880. Chưa có văn bản nào để phân xử.
chín tượng quấn vải màu trong đền ấn độ là gì
Là chín vị thần hành tinh, gọi chung là Navagraha: Mặt Trời, Mặt Trăng, sao Hỏa, sao Thủy, sao Mộc, sao Kim, sao Thổ, cùng Rahu và Ketu. Mỗi tượng quấn một màu vải, trước mỗi tượng một ly nước. Một tài liệu nghiên cứu ghi bộ tượng có ở đền từ năm 1928.
đám cưới hindu ở sài gòn làm ở đâu
Theo ghi chép của Trần Đăng Anh và một tài liệu nghiên cứu về đền Hindu ở thành phố, đền Subramaniam Swamy ở số 98A Nam Kỳ Khởi Nghĩa là nơi cộng đồng Hindu làm lễ cưới. Đôi vợ chồng làm nghi thức trước thần trong đền, có người lo nghi thức của đền chủ trì.