Đường Tôn Thất Thiệp ngắn và yên hơn hẳn các phố quanh chợ Bến Thành. Đi tới số 66, quý vị gặp một mặt tiền không cao, cửa mở vào một lối đi có mái, và nếu ngẩng lên sẽ thấy trên sân thượng một khối tháp nhiều tầng phủ kín tượng thần, tượng người và tượng thú tô màu. Trên cổng và trên tháp có hình con công xanh. Người đã biết thì nhận ra ngay con công là linh vật cưỡi của thần Murugan, vị được thờ ở đây.
Đây là đền Sri Thendayuthapani, một đền Ấn Độ Giáo của người Tamil. Nhưng ngôi đền không chỉ gắn với cộng đồng Tamil nói chung. Người dựng nó là giới Nattukottai Chettiar, những thương nhân làm nghề cho vay, đổi tiền và chuyển tiền từ vùng Sivagangai và Pudukkottai thuộc bang Tamil Nadu, mà người Sài Gòn xưa gọi là Chà Chetty. Con phố này, thời Pháp mang tên rue Ohier cho tới năm 1955, từng là phố làm ăn của họ, và ngôi đền đứng ngay giữa chỗ họ làm việc và sinh sống.
IThần Murugan và danh hiệu Thendayuthapani
Vị chủ của đền là thần Murugan, một trong những vị được người Tamil thờ nhiều nhất. Theo thần thoại Ấn Độ Giáo, Murugan là con của thần Shiva và nữ thần Parvati, anh em với thần đầu voi Ganesha. Người Tamil coi ngài là thần của chiến thắng, của trí tuệ và của tuổi trẻ. Hình tướng quen thuộc là một thiếu niên, tay cầm ngọn giáo gọi là vel do nữ thần Parvati trao để diệt ác quỷ Soorapadman, cưỡi con công.
Thendayuthapani không phải tên một vị thần khác. Đó là một danh hiệu của chính Murugan. Theo cách hiểu phổ biến trong truyền thống Tamil, danh hiệu này chỉ hình tướng Murugan cầm cây gậy, dáng một người tu khổ hạnh. Ở số 98 (hoặc 98A) Nam Kỳ Khởi Nghĩa, cách đây chừng hai trăm mười mét, có đền Subramaniam Swamy cũng thờ Murugan dưới một danh hiệu khác. Hai tên ấy là hai danh hiệu của cùng một vị.
Đền thuộc dòng Shaiva, tức dòng lấy Shiva làm trung tâm, và đó là dòng chính của Ấn Độ Giáo người Tamil. Trong dòng ấy, Murugan là con của Shiva nên việc thờ ngài là một nhánh nằm trong mạch thờ Shiva chứ không đứng riêng. Vì vậy một đền Murugan thường có thêm các gian phụ và tranh tượng thờ những vị cùng gia đình thần linh.
Ở đây, gian chính đặt tượng Murugan. Theo Kiến Thức, trong đền có khám thờ phụ dành cho thần đầu voi Ganesha và ba pho tượng gỗ thờ Sri Krishna. Theo Thanh Niên và khảo cứu của Lại Thị Thu Trang năm 2015, các bức tranh thờ Ganesha, Krishna và nữ thần tài lộc Lakshmi trên cột và tường trong đền do chính các nghệ nhân miền Nam Ấn Độ vẽ. Ngoài ra, ở bốn góc đền còn treo chân dung hai danh nhân Ấn Độ là Mahatma Gandhi và đại thi hào Rabindranath Tagore xen kẽ với những tấm gương lớn.
Chỗ hay hiểu lầm thứ nhất là khi thấy có hai đền Murugan cách nhau vài trăm bước, nhiều người tưởng đây là hai vị thần khác nhau, một vị tên Thendayuthapani, một vị tên Subramaniam. Không phải. Đó là hai danh hiệu của cùng một thần. Người Tamil gọi Murugan bằng rất nhiều tên, mỗi tên ứng với một hình tướng hay một sự tích, và mỗi đền chọn một tên làm tên đền.
Chỗ thứ hai là tên chùa Ông. Các nguồn dùng tên này không thống nhất. Bài viết năm 2025 của Thanh Niên gọi đền Tôn Thất Thiệp là chùa Ông, nhưng khảo cứu của Hà Vũ Trọng và bài năm 2005 của Thanh Niên lại dành tên chùa Ông cho đền Subramaniam ở Nam Kỳ Khởi Nghĩa. Thư viện ghi cả hai cách gọi như các nguồn đã ghi. Còn chữ chùa thì dù gắn với đền nào cũng là cách gọi dân gian, vì đây là đền của Ấn Độ Giáo, không phải chùa của Phật Giáo.
IIGiới Chettiar và khu phố cho vay
Muốn hiểu vì sao đền ở đây thì phải hiểu giới người đã dựng nó. Nattukottai Chettiar là một giới thương nhân Tamil gốc miền Nam Ấn Độ, nổi tiếng khắp vùng Đông Nam Á về nghề tín dụng gồm cho vay, đổi tiền và chuyển tiền về quê. Họ theo các tuyến buôn bán tới Sài Gòn trong nửa sau thế kỷ 19 và đặt văn phòng ở khu quanh chợ Bến Thành.
Trong truyền thống thương mại Chettiar ở Đông Nam Á, họ thường vừa ở vừa làm việc trong những dãy nhà dài gọi là kittingi, mỗi người cho vay chiếm một khoảng riêng với một chiếc tủ thấp và bàn viết. Theo khảo cứu của Lại Thị Thu Trang năm 2015 dẫn tư liệu của G. Vidy năm 1949, riêng trên đường Tôn Thất Thiệp (thời Pháp là rue Ohier) từng có ít nhất mười cửa tiệm cho vay và ngân hàng của người Chà Chetty, và ngay đối diện đền từng có ngôi nhà treo bảng Trụ sở của hội người Chà Chetty xuất xứ từ Nam Ấn. Theo Saigoneer, vào năm 1939, khi nhà chức trách Pháp vận động người Ấn ở Sài Gòn chuyển sang mặc Âu phục, các thương nhân Chettiar trên phố rue Ohier vẫn kiên trì giữ trang phục truyền thống là tấm vải trắng dhoti quấn quanh hông. Ngôi đền này vì thế đứng ngay trong lõi sinh hoạt và giữ gìn bản sắc của cả cộng đồng.
- Nửa sau thế kỷ 19Người Chettiar tới Sài GònGiới thương nhân Nattukottai Chettiar từ vùng Tamil Nadu theo các tuyến buôn bán đường biển tới Sài Gòn, mở ít nhất mười cửa tiệm cho vay và đổi tiền trên phố rue Ohier (nay là Tôn Thất Thiệp) quanh chợ Bến Thành.
- Khoảng 1880Dựng đềnThanh Niên và khảo cứu của Lại Thị Thu Trang năm 2015 ghi đền xuất hiện năm 1880. Kiến Thức ghi chung vào cuối thế kỷ 19.
- 1912Tư liệu ảnh lễ rước của người ChettiarBức ảnh tư liệu năm 1912 ghi lại cảnh đoàn rước lễ hội đông đúc của cộng đồng Chà Chetty ngay trên đường Ohier trước cửa đền.
- 1936Tháp tầng trên sân thượngKiến Thức ghi tháp tầng xây năm này. Khảo cứu của Lại Thị Thu Trang ghi đây là năm ngọn tháp trên sân thượng được xây lại với các nghệ nhân và nguyên vật liệu đưa từ miền Nam Ấn Độ sang.
- Nửa đầu thế kỷ 20 tới 1958Lễ Thaipusam rước xe bạc và nghi thức KavadiMỗi năm vào dịp lễ Thaipusam (khoảng cuối tháng Một đầu tháng Hai dương lịch), tượng Murugan được rước bằng cỗ xe bạc qua các phố kèm nghi thức khổ hạnh Kavadi (còn lưu ảnh tư liệu năm 1958). Từ sau thập niên 1950, khi phần lớn thương nhân Ấn rời Sài Gòn, lễ rước ngoài phố dừng lại nhưng cỗ xe bạc vẫn được giữ tại đền.
- 2016 tới 2020Vào danh mục kiểm kêTheo Thanh Niên, đền có tên trong Danh mục kiểm kê di tích của Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2016 tới 2020, hiện chưa có quyết định xếp hạng di tích.
Hai chỗ nguồn ghi vênh nhau, xin nói thẳng.
Về năm dựng. Thanh Niên và khảo cứu của Lại Thị Thu Trang năm 2015 cùng ghi năm 1880. Kiến Thức chỉ ghi cuối thế kỷ 19, không nêu năm cụ thể. Hai cách ghi không trái nhau, nhưng vì thư viện chưa thấy văn bia khởi dựng gốc để đối chiếu trực tiếp con số 1880 nên ghi là khoảng năm 1880.
Về tháp năm 1936. Kiến Thức ghi tháp tầng trên sân thượng xây năm 1936. Khảo cứu của Lại Thị Thu Trang lại viết rằng năm 1936 là năm ngọn tháp trên sân thượng được xây lại, tức trước đó đền đã có tháp cũ. Thư viện ghi rõ cả hai nguồn để bạn đọc tham khảo.
Ở Singapore cũng có một đền Sri Thendayuthapani (xây năm 1859 tại đường Tank Road) do giới Chettiar dựng, và lễ Thaipusam ở đó cũng rước tượng thần bằng xe bạc. Sự trùng tên không phải ngẫu nhiên. Ở mỗi thương cảng Đông Nam Á mà giới Chettiar đặt văn phòng, từ Penang, Kuala Lumpur, Medan tới Rangoon và Sài Gòn, họ thường dựng đền Murugan riêng của giới mình lấy cùng danh hiệu Thendayuthapani hoặc Subramaniam. Ngôi đền ở số 66 Tôn Thất Thiệp là một mắt xích quan trọng trong mạng lưới di sản ấy.
Trong khu phố quanh chợ Bến Thành hiện còn hai nơi thờ khác của người đến từ tiểu lục địa Ấn Độ. Đền Bà Mariamman cách đây chừng một cây số thờ nữ thần mẹ và là nơi lễ chung của cộng đồng Tamil rộng hơn. Thánh đường Jamia Al Musulman cách chừng ba trăm hai mươi mét là nơi hành lễ của người Ấn theo Hồi Giáo. Ngoài ra, theo học giả Geetesh Sharma dẫn trong khảo cứu của Lại Thị Thu Trang, xưa Sài Gòn từng có ngôi đền Hindu thứ tư thờ thần Ganesha ở số 139 Thuận Kiều (Quận 11 cũ), nhưng ngôi đền ấy nay không còn, nên toàn thành phố hiện giữ lại ba ngôi đền Hindu ở trung tâm Quận 1 cũ.
IIITháp tầng, hành lang và cỗ xe bạc
Nhìn từ đường, đền không lớn vì phải lọt vào khổ một lô đất phố. Cái làm nên dáng đền nằm ở hai chỗ là khối tháp trên sân thượng và lối bố cục vòng vuông bên trong, đi từ ngoài vào gian thờ chính. Theo quy phạm dựng đền truyền thống mà Trần Đăng Anh nhắc tới, đền Ấn Độ Giáo thường hướng theo bốn phương vũ trụ và chuộng mở cổng về hướng đông, còn trên thực địa lô đất số 66 Tôn Thất Thiệp thì mặt tiền mở thẳng ra trục phố theo hướng tây bắc.
Nhiều tầng thu nhỏ dần, mỗi tầng chia ô, trong ô đắp tượng thần, tượng người và tượng thú tô màu vàng cam, trắng, xanh. Tháp hoàn thiện năm 1936 do nghệ nhân Tamil thực hiện với vật liệu đưa từ Ấn Độ sang.
Đặt ở trung tâm trên nền cao hơn mặt sàn xung quanh, bên trong thờ tượng thần Murugan. Khách đứng lễ bên ngoài, chỉ người phụ trách nghi thức của đền mới vào trong.
Lối đi có mái vòng quanh gian chính. Trên tường và cột có tranh gạch men và tranh vẽ Ganesha, Krishna, Lakshmi do nghệ nhân Nam Ấn thực hiện, ba pho tượng gỗ Sri Krishna, cùng chân dung Mahatma Gandhi và Rabindranath Tagore đặt ở bốn góc xen kẽ những tấm gương lớn.
Đắp trên cổng và trên tháp. Con công (Paravani) là linh vật cưỡi của Murugan, nên nhìn hình con công là nhận ra đền thờ vị nào.
Cỗ xe bọc bạc chạm khắc tinh xảo, xưa dùng rước tượng Murugan đi qua các phố trong lễ Thaipusam. Theo Hà Vũ Trọng và khảo cứu của Lại Thị Thu Trang, cỗ xe này hiện vẫn được lưu giữ tại đền.
Báo chí quen gọi khối tháp của đền là gopuram. Trong kiến trúc đền Dravida của miền Nam Ấn Độ, gopuram là tháp dựng trên cổng vào, còn khối tháp dựng ngay phía trên gian thờ chính có tên riêng là vimana. Ghi chép khảo tả của Trần Đăng Anh cho biết ngọn tháp nhiều tầng ở đây nằm trên sân thượng ngay phía trên khu vực điện thờ chính, tức xét về vị trí thì gần với vimana hơn, dù nhìn từ ngoài đường nó đồng thời đóng vai trò nhận diện cho mặt tiền đền. Thư viện ghi rõ cả hai thuật ngữ để bạn đọc phân biệt.
Cỗ xe bạc là hiện vật đáng dừng lại nhất. Trong đền Nam Ấn, xe rước (ratha) không phải đồ trang trí mà là một phần thiết yếu của nghi lễ. Vào ngày hội lớn, thần được rước ra khỏi gian thờ, đặt lên xe và đi qua các phố của cộng đồng trong tiếng kèn và tiếng trống Ấn Độ. Một cỗ xe bạc còn nằm trong đền là dấu vết vật chất rõ nhất cho thấy lễ Thaipusam đã từng được cử hành ở Sài Gòn theo đúng truyền thống Tamil với đoàn rước lớn ngoài phố chứ không chỉ gói gọn trong bốn bức tường.
IVThế đất và hướng
Xin nói trước điều quan trọng nhất là Ấn Độ Giáo không có phong thủy Á Đông. Người Tamil dựng đền theo quy phạm riêng chép trong các bộ sách kiến trúc truyền thống Ấn Độ (Agama và Shilpa Shastra), lấy gian thờ chính làm tâm vũ trụ. Đó là một hệ quy tắc độc lập, không dùng la bàn phong thủy và không dùng phép xem đất Á Đông.
Thêm nữa, đây là đất phố. Người dựng đền không chọn được đồi hay sông tự nhiên mà chọn một lô đất ngay trên con phố làm ăn của mình, nên cổng ngoài mở theo mặt đường Tôn Thất Thiệp (hướng tây bắc). Phần dưới đây là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, đặt ra làm chỗ đối chiếu, không phải điều chép trong tư liệu của đền và cũng không phải điều người dựng đền tính tới.
Điều đầu tiên là chỗ đứng giữa phố làm ăn. Đền không nằm ngoài rìa khu dân cư mà nằm ngay trong lõi khu văn phòng gồm hơn mười tiệm tín dụng của chính giới Chettiar và đối diện trụ sở hội của họ. Theo lối đọc cũ, một nơi thờ đặt ở tâm khu sinh sống thì làm chỗ tụ cho cả khu, giống như đình làng đặt giữa làng. Người Chettiar làm như vậy vì lý do thực tế và tập quán cộng đồng, nhưng kết quả trùng với lối nghĩ ấy.
Thứ hai là tâm điểm và hướng. Trong quy phạm đền Ấn Độ Giáo, dù lô đất phố buộc cổng ngoài mở ra mặt đường Tôn Thất Thiệp ở hướng tây bắc, không gian bên trong vẫn lấy gian thờ chính ở tâm làm trục thiêng bốn phương và hướng về ánh sáng mặt trời buổi sớm trong nghi lễ lúc 9 giờ sáng. Hai hệ thống Đông Ấn và Đông Á khác gốc nhưng đều coi trọng sự định tâm và nguồn sáng đầu ngày.
Thứ ba là khối tháp đặt trên cao. Một khối nhiều tầng thu nhỏ dần, đứng trên sân thượng giữa dãy phố thấp, theo lối đọc cũ là một điểm nhô lên làm mốc tụ khí cho cả khu phố. Nhưng xin nhắc lại, tháp đặt ở đó vì quy phạm đền Dravida đòi hỏi phải có tháp biểu trưng cho núi thiêng, và vì lô đất phố hẹp không cho phép dựng cổng tháp đồ sộ dưới mặt đất. Sự trùng khớp với phong thủy chỉ là trùng về hình thể, không phải về chủ ý.
Sau cùng là cái yên của con phố. Tôn Thất Thiệp là đường ngắn nối giữa Hồ Tùng Mậu và Pasteur, ít xe cộ ồn ào hơn các trục lớn quanh chợ Bến Thành. Theo lối đọc cũ, chỗ dòng người chảy chậm thì khí dừng lại được. Thư viện ghi nhận xét ấy đúng như một cách đọc cổ truyền, và dừng lại ở đó.
VThaipusam và các lễ trong năm
Lễ lớn nhất gắn với lịch sử ngôi đền là Thaipusam, đại lễ dành riêng cho thần Murugan để kỷ niệm sự kiện nữ thần Parvati trao ngọn giáo thần vel cho Murugan đánh bại ác quỷ Soorapadman. Tên lễ ghép từ Thai, tên tháng thứ mười trong lịch Tamil, và Pusam, tên một ngôi sao mà mặt trăng đi qua vào ngày rằm của tháng ấy. Vì tính theo lịch Tamil nên lễ rơi vào khoảng cuối tháng Một hoặc tháng Hai dương lịch, mỗi năm một ngày khác.
| Thời điểm | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|
| Khoảng cuối tháng Một tới tháng Hai | Thaipusam | Đại lễ lớn nhất dành cho thần Murugan. Nửa đầu thế kỷ 20 (còn ảnh tư liệu năm 1912 và 1958), tượng thần được đặt lên cỗ xe bạc rước qua các phố trong tiếng kèn trống Ấn Độ, kèm nghi thức khổ hạnh Kavadi gánh khung lễ vật và xuyên kim hình ngọn giáo vel qua da. |
| Hằng ngày (khoảng 9 giờ sáng) | Lễ cúng buổi sáng (Puja) | Theo ghi chép của Trần Đăng Anh, đền mở cửa từ 6 giờ sáng và cử hành nghi thức dâng lễ buổi sáng vào khoảng 9 giờ trong tiếng chuông ngân. |
| Khoảng tháng Tám tới tháng Chín | Ganesh Chaturthi | Lễ mừng ngày sinh thần đầu voi Ganesha, vị có khám thờ phụ và nhiều tranh thờ trong đền. |
| Khoảng tháng Chín tới tháng Mười Một | Navaratri và Diwali | Các kỳ lễ lớn chung của cộng đồng Ấn Độ Giáo gồm chín đêm tôn vinh Nữ Thần và lễ hội ánh sáng Diwali thắp đèn dầu trong đền. |
Cần phân biệt rõ hai lớp thời gian trong sinh hoạt lễ hội của đền. Lễ Thaipusam với đoàn rước cỗ xe bạc ngoài đường phố và nghi thức khổ hạnh Kavadi (người mộ đạo ăn chay tịnh, đội bình sữa và gánh khung gỗ Kavadi cùng các mũi nhọn xuyên qua da thịt để tạ ơn thần Murugan) là cảnh tượng sầm uất của thời kỳ cộng đồng Chettiar còn đông đảo ở Sài Gòn từ đầu thế kỷ 20 tới thập niên 1950. Theo khảo cứu của Lại Thị Thu Trang năm 2015, từ sau giữa thế kỷ 20, khi phần lớn thương nhân Ấn Độ rời Việt Nam, quy mô lễ hội thu hẹp dần, không còn cảnh rước xe bạc hay xuyên kim Kavadi trên đường phố nữa, mà các nghi thức cúng lễ chỉ cử hành trang nghiêm bên trong khuôn viên đền.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Số 66 đường Tôn Thất Thiệp (rue Ohier thời Pháp), phường Sài Gòn (phường Bến Nghé cũ, quận 1 cũ), Thành phố Hồ Chí Minh
- Đường tới
- Đền ở số 66 đường Tôn Thất Thiệp, phường Sài Gòn, đi bộ vài phút từ chợ Bến Thành. Đền Subramaniam Swamy cách chừng hai trăm mười mét, thánh đường Jamia Al Musulman chừng ba trăm hai mươi mét, đền Bà Mariamman chừng một cây số.
- Toạ độ
- 10.7734, 106.7017
Đây là nơi hành lễ của Ấn Độ Giáo đang còn người trông coi hằng ngày (mở cửa từ khoảng 6 giờ sáng), nên lệ của đền là lệ phải theo. Bỏ giày dép trước khi vào khu thờ, ăn mặc kín vai kín gối và giữ trật tự. Gian thờ chính chỉ người lo nghi thức mới vào, khách đứng lễ bên ngoài. Không chạm tay vào tượng thờ và cỗ xe bạc. Theo bài viết trên báo Thanh Niên tháng 8 năm 2025 dẫn lời bà Sáu là người trông coi đền suốt ba mươi năm qua, vài năm trở lại đây đền không cho khách chụp ảnh bên trong để giữ sự trang nghiêm và yên tĩnh cho chốn thờ tự. Lễ vật quen dùng ở đền Tamil là hoa tươi, trái cây, dừa và sữa, tuyệt đối không mang đồ mặn vào đền.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Đền Sri Thendayuthapani
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Đền Sri Thendayuthapani thờ ai
Thờ thần Murugan, con của thần Shiva và nữ thần Parvati, được người Tamil coi là thần của chiến thắng, trí tuệ và tuổi trẻ. Thendayuthapani là một danh hiệu của Murugan chứ không phải tên một vị khác. Trong đền còn có khám thờ phụ dành cho thần Ganesha, ba pho tượng gỗ thờ Sri Krishna, và các bức tranh thờ Ganesha, Krishna, Lakshmi do nghệ nhân Nam Ấn vẽ.
Đền Ấn Độ ở Tôn Thất Thiệp ai xây
Giới thương nhân Tamil thuộc nhóm Nattukottai Chettiar từ vùng Tamil Nadu, mà người Sài Gòn xưa gọi là Chà Chetty, làm nghề cho vay, đổi tiền và chuyển tiền. Trên đường Tôn Thất Thiệp xưa từng có ít nhất mười cửa tiệm tín dụng và trụ sở hội của người Chà Chetty nằm ngay đối diện đền.
Đền Sri Thendayuthapani xây năm nào
Báo Thanh Niên và khảo cứu của Lại Thị Thu Trang năm 2015 ghi năm 1880, còn báo Kiến Thức ghi chung vào cuối thế kỷ 19. Ngọn tháp tầng trên sân thượng thì Kiến Thức ghi xây năm 1936, còn khảo cứu đại học ghi năm 1936 là năm tháp được xây lại bởi nghệ nhân miền Nam Ấn Độ.
Đền Sri Thendayuthapani và đền Subramaniam khác nhau thế nào
Cả hai cùng thờ thần Murugan dưới hai danh hiệu khác nhau và cách nhau chừng hai trăm mười mét. Đền ở số 66 Tôn Thất Thiệp là đền lớn của giới thương nhân Chettiar, có tháp tầng năm 1936 trên sân thượng và cỗ xe rước bạc của lễ Thaipusam. Đền ở số 98 (hoặc 98A) Nam Kỳ Khởi Nghĩa nhỏ hơn, nổi bật với bàn thờ chín vị thần hành tinh (Navagraha) và là nơi làm lễ cưới của cộng đồng Hindu.
Lễ Thaipusam ở Sài Gòn xưa diễn ra thế nào
Là đại lễ lớn nhất dành cho thần Murugan vào ngày rằm tháng Thai của lịch Tamil (khoảng cuối tháng Một hoặc tháng Hai dương lịch). Ở Sài Gòn nửa đầu thế kỷ 20 (còn lưu ảnh tư liệu năm 1912 và 1958), tượng thần Murugan được đặt lên cỗ xe bạc rước qua các phố kèm nghi thức khổ hạnh Kavadi, và cỗ xe bạc ấy nay vẫn được lưu giữ tại đền Tôn Thất Thiệp.