Đi qua một cổng đá thấp có hai lớp vòm, quý vị bước vào một khoảng đất cỏ xanh lổn nhổn bia mộ và thánh giá đá nghiêng nghiêng. Giữa khoảng ấy là một ngọn tháp tròn xám, thẳng như cây bút, chóp nón nhọn, không có cửa ở chân mà chỉ có một ô cửa nhỏ trổ cao trên thân. Phía sau là tường đá không mái của những nhà thờ đổ, và xa hơn, giữa hai sườn núi phủ rừng, mặt hồ lặng như tấm gương xám.
Đây là Glendalough, tiếng Ireland là Gleann Dá Locha, nghĩa là thung lũng hai hồ, khu tu viện do Thánh Kevin lập ở núi Wicklow. Ireland thường được gọi là đảo của các thánh và các học giả vì đời sống Kitô giáo sơ kỳ ở đây xoay quanh tu viện. Glendalough là nơi còn giữ gần đủ nhất hình hài một tu viện như thế, và theo monastic.ie từng là một trong những nơi hành hương chính của Ireland thời Trung cổ.
IThánh Kevin Và Nếp Tu Viện Ireland Thời Đầu
Thánh Kevin, tiếng Ireland là Cóemgen, theo monastic.ie tên ấy nghĩa là sinh ra tốt lành. Ngài lập tu viện ở Glendalough vào cuối thế kỷ 6 hoặc đầu thế kỷ 7. Theo truyền thống, những năm đầu ngài sống một mình như ẩn sĩ bên Hồ Trên, và trang di sản hạt Wicklow ghi thời ẩn tu ấy kéo dài bảy năm. Người tìm tới theo ngài ngày một đông, và từ nơi ẩn tu mọc lên cả một thành phố tu viện. Ngài mất năm 618 hoặc 622.
Một điều cần nói rõ về đạo. Glendalough thuộc Kitô giáo Ireland thời đầu, có trước cả cuộc chia tay Đông Tây năm 1054 lẫn cuộc Cải cách thế kỷ 16, nên đây là di sản chung của mọi Kitô hữu trên đảo. Thư viện xếp nơi này vào Công Giáo vì dòng hiệp thông liên tục với Rôma và vì các ngày lễ gắn với nơi này nay theo lịch phụng vụ Công Giáo. Cùng thời lập đạo trên quần đảo Anh còn có Nhà thờ chính tòa Canterbury do Thánh Augustinô lập năm 597, nay thuộc Anh giáo.
Người tu Ireland thời đầu mượn hình ảnh các ẩn sĩ sa mạc Ai Cập: rời bỏ thế gian, đi vào chỗ hoang vắng để chỉ còn mình với Thiên Chúa. Ireland không có sa mạc, nên núi, rừng và đảo đá trở thành sa mạc của họ. Vùng quanh Hồ Trên ở Glendalough đến nay vẫn được gọi là sa mạc của Thánh Kevin. Nghịch lý của nếp tu này là người càng tìm chỗ vắng thì người theo càng đông, và nơi ẩn tu thành trung tâm học đạo, chép sách, đón khách hành hương.
Người nổi tiếng nhất sau Thánh Kevin là Thánh Laurence O'Toole (Lorcán Ua Tuathail), viện phụ Glendalough, năm 1162 được bầu làm tổng giám mục Dublin. Ngài mất năm 1180 tại Eu, nước Pháp, và được phong thánh năm 1225. Glendalough hưng thịnh nhất trong thế kỷ 11 và 12. Theo monastic.ie, năm 1213 quyền coi tòa giám mục Glendalough được trao cho tổng giám mục Dublin, năm 1216 Giáo hoàng Innôcentê III xác nhận, và từ đó Glendalough chỉ còn là một phần của giáo phận Dublin. Từ khoảng năm 1200 tu viện suy dần.
Có hai chỗ hay bị nói sai. Thứ nhất, hang Giường Thánh Kevin trên vách đá bên Hồ Trên được truyền là chỗ ngài ẩn tu, nhưng trang di sản quốc gia Ireland ghi giới nghiên cứu cho rằng đó có thể là một chỗ chôn cất thời tiền sử có trước ngài rất lâu, trang Glendalough Hermitage gọi là hang thời đồ đồng. Thứ hai, một vài trang giới thiệu gọi Glendalough là Di sản Thế giới UNESCO. Không đúng. Glendalough là Di tích quốc gia của Ireland, nằm trong vườn quốc gia, nhưng không có tên trong danh sách UNESCO.
IITừ Nơi Ẩn Tu Tới Thành Phố Tu Viện
Phần lớn những gì còn thấy ở Glendalough hôm nay không phải từ thời Thánh Kevin mà từ thời thịnh nhất, thế kỷ 11 và 12, khi tu viện được tổ chức lại quy mô lớn. Các nhà thờ gỗ đầu tiên đã mất, chỗ còn lại là đá. Theo monastic.ie, cả thung lũng có tới chín nhà thờ theo lối Rôma hoặc sớm hơn. Là nơi hành hương Trung cổ giữa cảnh thiên nhiên, Glendalough gần với Tu viện Mont-Saint-Michel bên bờ biển Normandie, dù hai nơi thuộc hai nếp tu rất khác nhau.
- Cuối thế kỷ 6Thánh Kevin lập tu việnNgài ẩn tu bên Hồ Trên rồi lập cộng đoàn. Monastic.ie ghi quanh năm 600, cuối thế kỷ 6 hoặc đầu thế kỷ 7. Ngài mất năm 618 hoặc 622.
- Thế kỷ 11Nhà thờ TrinityNhà thờ nhỏ còn giữ khá nguyên, đặt ở phía đông bắc để đón khách hành hương từ hướng ấy tới, theo Cục Di tích quốc gia.
- Khoảng năm 1100Tháp trònTháp chuông cao khoảng 30 mét dựng quanh buổi giao thời thế kỷ 11 và 12, nhìn thấy từ gần khắp thung lũng.
- Những năm 1150Nhà thờ Thánh SaviourDựng cho các kinh sĩ dòng Augustinô, nhà thờ cuối cùng được xây ở Glendalough, có những nét chạm Rôma vào loại đẹp nhất Ireland.
- 1162Thánh Laurence O'TooleViện phụ Glendalough được bầu làm tổng giám mục Dublin. Ngài mất năm 1180, phong thánh năm 1225.
- 1213 và 1216Nhập vào DublinTòa giám mục Glendalough được trao cho tổng giám mục Dublin, Giáo hoàng Innôcentê III xác nhận năm 1216. Tu viện suy dần từ khoảng năm 1200.
- 1862Ngày hội bổn mạng dừng lạiNgày hội hành hương dân gian ngày 3 tháng 6 kéo dài qua nhiều thế kỷ, tới năm 1862 thì được lệnh dừng vì phần hội ngoài đời đã lấn phần đạo, theo monastic.ie.
- 1875 và 1991Nhà nước bảo vệKhu di tích thuộc quyền nhà nước từ năm 1875, do Văn phòng Công vụ (OPW) quản lý. Năm 1991 vườn quốc gia Wicklow Mountains được lập, bao quanh thung lũng.
Về năm lập, trang di sản hạt Wicklow và Cục Di tích quốc gia ghi cuối thế kỷ 6, monastic.ie ghi cuối thế kỷ 6 hoặc đầu thế kỷ 7 và nói gọn là quanh năm 600. Về năm mất của Thánh Kevin, monastic.ie ghi 618 hoặc 622 mà không chọn một. Về chiều cao tháp tròn, trang Glendalough Hermitage ghi 30 mét, irishhistory.com ghi 30,48 mét, tức đúng một trăm bộ Anh. Thư viện dùng cách nói khoảng 30 mét. Cũng trang irishhistory.com gọi Glendalough là Di sản Thế giới, điều này sai và thư viện không dùng.
IIITháp Tròn, Nhà Thờ Mái Đá Và Cổng Tu Viện
Khu di tích trải dài theo thung lũng chừng vài cây số. Trung tâm là thành phố tu viện gần Hồ Dưới, vào qua một cổng đá, bên trong có tháp tròn, nhà thờ chính tòa, Nhà Linh Mục, nhà thờ Thánh Kevin và nghĩa trang với nhiều thánh giá đá. Đi ngược lên Hồ Trên là vùng sa mạc của Thánh Kevin, với nhà thờ Reefert, nền am đá của ngài và hang Giường Thánh Kevin. Nhà thờ Thánh Saviour nằm riêng ở đầu phía đông thung lũng.
Tất cả dựng bằng đá địa phương, không có trang trí cầu kỳ. Chính cái đơn sơ ấy làm nên vẻ riêng của kiến trúc tu viện Ireland: nhà thờ nhỏ, tường dày, cửa hẹp, mái dốc bằng đá, và ngọn tháp tròn vừa làm tháp chuông vừa làm mốc cho người đi đường.
Theo Cục Di tích quốc gia, đây là cổng tu viện duy nhất còn lại từ Ireland sơ kỳ Trung cổ, đánh dấu ranh giới giữa đất thiêng và bên ngoài.
Cao khoảng 30 mét, xây bằng đá phiến mica và đá granite, sáu tầng sàn gỗ gác trên lỗ dầm. Cửa vào bằng đá granite vòm tròn trổ cao trên chân tháp, quay về hướng đông nam. Chóp nón là phần dựng lại.
Nay đã mất mái, là một trong những nhà thờ lớn nhất từng được dựng ở Ireland sơ kỳ Trung cổ, theo Cục Di tích quốc gia.
Nhà thờ nhỏ mái dốc bằng đá, trên mái có một tháp chuông tí hon, là hình ảnh quen thuộc nhất của Glendalough.
Công trình Rôma nhỏ giữa thế kỷ 12, có lẽ làm để giữ thánh tích của Thánh Kevin.
Được cho là nơi có một cộng đoàn nữ tu thời đầu, đứng tách khỏi khu tu viện nam.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Chiều cao tháp tròn | 30 m | glendaloughhermitage.ie |
| Chiều cao tháp tròn | 30,48 m | irishhistory.com |
| Cửa tháp | Cao 3,2 m trên gờ móng trên, quay đông nam | irishhistory.com |
| Số nhà thờ trong thung lũng | Tới chín | monastic.ie |
| Thuộc quyền nhà nước | Từ năm 1875 | wicklowheritage |
IVThế Đất Và Hướng
Kitô giáo Ireland thời đầu, cũng như Công Giáo ngày nay, không biết tới phong thủy. Nhà thờ ở Glendalough dựng theo hướng phụng vụ quen thuộc, bàn thờ ở đầu phía đông, cửa ở phía tây. Còn chuyện chọn thung lũng này là chuyện của người tu đi tìm chỗ vắng, không phải chuyện xem đất. Vì thế những gì đọc dưới đây xin hiểu là cách nhìn riêng của thư viện theo phong thủy cổ truyền Việt Nam, đặt ra để quý vị quen lối nhìn ấy có điểm so sánh. Tư liệu về Glendalough không nhắc một chữ nào tới điều này.
Nếu có nơi nào trong thư viện mà người Việt nhìn vào sẽ thấy ngay một thế đất đẹp theo sách, thì đó là Glendalough. Trước hết là thế thung lũng. Đây là một thung lũng băng hà hẹp, hai bên là sườn núi dốc phủ rừng như hai tay ôm, đúng thế tả thanh long hữu bạch hổ mà sách xưa ưa. Gió bị núi chắn, khí đọng lại trong lòng thung, gọi là tàng phong.
Thứ hai là thủy. Hai hồ nằm nối nhau trong đáy thung lũng, nước chảy ra ở phía cửa thung. Lối Việt gọi đó là tụ thủy, nước dừng lại thành hồ trước khi đi. Thành phố tu viện không đặt sâu trong thung mà đặt gần Hồ Dưới, ở chỗ thung lũng mở ra, giống vị trí thủy khẩu, cửa nước, nơi sách xưa cho là cần có vật trấn giữ. Ngọn tháp tròn đứng đúng ở vị trí ấy.
Thứ ba là trong và ngoài. Nơi ẩn tu của Thánh Kevin nằm sâu bên Hồ Trên, chỗ tĩnh nhất, còn phần đón người đặt ở cửa thung. Đọc theo lối Việt thì đó như chùa có am tu trên núi và chùa chính dưới chân núi. Chúng tôi ghi sự tương đồng ấy như một chỗ đối chiếu, không có ý nói người tu Ireland đã nghĩ theo cách ấy.
VLễ Thánh Kevin Và Lễ Thánh Laurence
Glendalough ngày nay là phế tích, không còn cộng đoàn tu sống trong các nhà thờ cổ, nên không có lịch lễ riêng như một đền thờ đang hoạt động. Những ngày gắn với nơi này là ngày lễ các vị thánh của nó trong lịch phụng vụ Công Giáo tại Ireland, tính theo dương lịch. Bảng dưới chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 3 tháng 6 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Thánh Kevin | Lễ vị thánh lập tu viện, ngày lớn nhất gắn với Glendalough. Xưa là ngày hội hành hương của cả vùng. |
| 14 tháng 11 | Lịch phụng vụ Công Giáo tại Ireland | Lễ Thánh Laurence O'Toole | Kính vị viện phụ Glendalough về sau làm tổng giám mục Dublin, mất năm 1180. |
| Trước năm 1862 | Dương lịch, theo ngày lễ Thánh Kevin | Ngày hội bổn mạng (Pattern Day) | Ngày hội hành hương dân gian quanh ngày 3 tháng 6, kéo dài nhiều thế kỷ, dừng năm 1862 theo monastic.ie. |
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Glendalough, Bray, Co. Wicklow, A98 HC80
- Đường tới
- Glendalough nằm trong hạt Wicklow, phía nam Dublin, giữa Vườn quốc gia Wicklow Mountains. Thành phố tu viện ở gần Hồ Dưới, cạnh trung tâm đón khách của cơ quan di sản.
- Toạ độ
- 53.0106, -6.3271
Khu tu viện là di tích quốc gia do nhà nước quản lý, trong khu có nghĩa trang với nhiều bia mộ, nên xin giữ lệ của một nơi an nghỉ: đi trên lối mòn, không trèo lên tường đổ hay thánh giá đá, không bước lên mộ. Hang Giường Thánh Kevin trên vách đá không có lối lên, chỉ nhìn được từ bờ bên kia Hồ Trên. Đường đi giữa hai hồ là lối núi, trời mưa thì trơn.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Khu tu viện cổ Glendalough
Contribute photos, information or video for GlendaloughThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Glendalough là gì
Glendalough, tiếng Ireland là Gleann Dá Locha, nghĩa là thung lũng hai hồ, là khu tu viện Kitô giáo thời đầu do Thánh Kevin lập cuối thế kỷ 6 ở núi Wicklow, Ireland. Còn lại tháp tròn cao khoảng 30 mét, nhà thờ chính tòa đổ, nhà thờ Thánh Kevin mái đá, cổng tu viện và nhiều thánh giá đá.
Thánh Kevin là ai
Thánh Kevin, tiếng Ireland là Cóemgen, là người lập tu viện Glendalough vào cuối thế kỷ 6 hoặc đầu thế kỷ 7. Theo truyền thống ngài ẩn tu bảy năm đầu bên Hồ Trên rồi quy tụ cộng đoàn. Ngài mất năm 618 hoặc 622, lễ kính ngày 3 tháng 6.
Glendalough có phải Di sản Thế giới UNESCO không
Không. Một vài trang giới thiệu viết như vậy nhưng Glendalough không có trong danh sách UNESCO. Đây là Di tích quốc gia của Ireland, thuộc quyền nhà nước từ năm 1875, do Văn phòng Công vụ quản lý, nằm trong Vườn quốc gia Wicklow Mountains lập năm 1991.
Tháp tròn Glendalough cao bao nhiêu
Khoảng 30 mét. Trang Glendalough Hermitage ghi 30 mét, irishhistory.com ghi 30,48 mét. Tháp dựng quanh năm 1100 bằng đá phiến mica và granite, cửa vào trổ cao trên chân tháp quay về hướng đông nam, chóp nón là phần dựng lại. Cục Di tích quốc gia xếp đây vào hàng cao và nguyên vẹn nhất Ireland.
Glendalough thuộc đạo nào
Glendalough thuộc Kitô giáo Ireland thời đầu, có trước cuộc chia tay Đông Tây năm 1054 và trước cuộc Cải cách thế kỷ 16, nên là di sản chung của các Kitô hữu Ireland. Thư viện xếp vào Công Giáo vì các ngày lễ gắn với nơi này, lễ Thánh Kevin 3 tháng 6 và lễ Thánh Laurence O'Toole 14 tháng 11, theo lịch phụng vụ Công Giáo.