Giữa một khoảng sân rộng lát đá trắng, có một dải đá nhẵn chạy thẳng về phía một ngôi nhà nguyện nhỏ mái kính. Trên dải đá ấy luôn có vài người đang đi bằng đầu gối, chậm, tay lần chuỗi hạt, có người được người nhà đi bên cạnh lót khăn. Ở cuối dải đá, trong ngôi nhà nguyện, là một pho tượng Đức Mẹ áo trắng không lớn hơn một đứa trẻ. Xa hơn, ở đầu kia khoảng sân, ngọn tháp chuông cao của vương cung thánh đường đứng làm mốc cho cả vùng đồi.
Đây là Đền thánh Đức Mẹ Fátima (Santuário de Fátima) ở Cova da Iria, thuộc thành phố Ourém, miền trung Bồ Đào Nha. Nơi này thuộc Công Giáo Rôma, kính Đức Mẹ Mân Côi Fátima, và mọi thứ ở đây xếp quanh chỗ ba trẻ chăn chiên kể rằng Đức Mẹ đã hiện ra với các em năm 1917. Theo Vatican News, năm 2025 có gần 6,5 triệu người tới đây từ 84 nước. Ở một xứ mà đời sống đạo gắn chặt với chuỗi Mân Côi, Fátima là nơi thư viện chọn làm đại diện cho cả Bồ Đào Nha.
IĐức Mẹ Mân Côi Và Ba Trẻ Chăn Chiên
Ba trẻ chăn chiên là Lúcia de Jesus và hai anh em họ của cô là Francisco Marto và Jacinta Marto, con nhà nông ở làng Aljustrel gần đó. Hai anh em Francisco và Jacinta mất khi còn nhỏ, được phong thánh năm 2017. Lúcia về sau đi tu dòng Cát Minh, mất ngày 13 tháng 2 năm 2005, và ngày 22 tháng 6 năm 2023 được Tòa Thánh nhận là Đấng Đáng Kính, bước đầu trên đường phong thánh.
Tước hiệu Đức Mẹ Mân Côi gắn với lời các em thuật lại, rằng Đức Mẹ tự giới thiệu mình như vậy trong lần hiện ra cuối. Vì thế chuỗi Mân Côi là sợi chỉ nối mọi sinh hoạt ở đây, từ tên vương cung thánh đường chính tới các bàn thờ bên trong nó.
Sứ điệp Fátima được Giáo hội tóm lại là lời mời cầu nguyện, lần hạt Mân Côi và sám hối. Năm 1930, giám mục giáo phận Leiria tuyên bố các lần hiện ra là đáng tin. Theo giáo lý Công Giáo, những lần hiện ra được công nhận như thế thuộc loại mặc khải tư: Giáo hội cho phép tín hữu tôn kính, nhưng không buộc ai phải tin như một tín điều. Lịch Rôma có lễ nhớ Đức Mẹ Fátima ngày 13 tháng 5.
Theo tư liệu của Đền thánh, trước năm 1917 các em đã kể rằng một thiên thần, gọi là Thiên thần Bồ Đào Nha, hiện ra ba lần vào mùa xuân và mùa hè năm 1916. Rồi từ 13 tháng 5 tới 13 tháng 10 năm 1917, các em kể Đức Mẹ hiện ra sáu lần, phần lớn vào ngày 13 mỗi tháng, trên một cây sồi xanh nhỏ ở Cova da Iria. Lần tháng 8 là ngoại lệ, diễn ra ở Valinhos gần làng chứ không ở Cova da Iria. Ngày 13 tháng 10, Vatican News ghi hàng chục nghìn người có mặt và kể về hiện tượng mặt trời. Đó là lời chứng của những người có mặt, thư viện ghi như lời chứng.
Người Việt quen tên Fátima qua Trung tâm hành hương Đức Mẹ Fatima Bình Triệu ở Sài Gòn, nên đôi khi nghĩ mọi nơi mang tên Fatima đều là nơi Đức Mẹ hiện ra. Không phải vậy. Nơi hiện ra chỉ là Cova da Iria và Valinhos ở Bồ Đào Nha. Các nơi khác mang tên Fatima là nơi kính Đức Mẹ dưới tước hiệu ấy, giữ lại nhịp ngày 13 và lời mời lần hạt của sứ điệp gốc.
IITừ Một Cây Sồi Xanh Tới Hai Vương Cung Thánh Đường
Cova da Iria năm 1917 là một bãi chăn thả trũng, đất của gia đình Lúcia. Không có công trình nào ở đó. Mọi thứ quý vị thấy hôm nay mọc lên dần trong gần một thế kỷ, và tất cả đều quay về phía chỗ cây sồi xanh năm xưa, nay là Nhà nguyện Hiện ra.
- 1917Sáu lần hiện raTừ 13 tháng 5 tới 13 tháng 10, ba trẻ Lúcia, Francisco và Jacinta kể Đức Mẹ hiện ra với các em.
- 1919Nhà nguyện Hiện raBắt đầu dựng ngôi nhà nguyện nhỏ ngay chỗ các em kể Đức Mẹ đứng. Cùng năm, pho tượng Đức Mẹ bằng gỗ tuyết tùng Brasil được đặt làm.
- 1928Đặt đá Vương cung thánh đường Mân CôiViên đá đầu tiên được làm phép ngày 13 tháng 5 năm 1928. Đồ án ban đầu của kiến trúc sư Gerardus Samuel van Krieken.
- 1930Giáo phận công nhậnGiám mục giáo phận Leiria tuyên bố các lần hiện ra là đáng tin.
- 1951 và 1952Đưa hài cốt hai thị nhân vềJacinta được an táng trong vương cung thánh đường từ ngày 1 tháng 5 năm 1951, Francisco từ ngày 13 tháng 3 năm 1952.
- 1953Cung hiến Vương cung thánh đường Mân CôiNgày 7 tháng 10 năm 1953. Hàng cột dẫn vào dựng từ 1949 tới 1954 theo đồ án của António Lino.
- 2004 tới 2007Vương cung thánh đường Chúa Ba NgôiĐá đầu tiên ngày 6 tháng 6 năm 2004, cung hiến ngày 12 tháng 10 năm 2007, kiến trúc sư Alexandros Tombazis.
- 2017Phong thánh Francisco và JacintaĐúng một trăm năm sau những lần hiện ra. Hài cốt Lúcia đã được đưa về đây ngày 19 tháng 2 năm 2006.
Có hai chỗ nguồn vênh nhau. Thứ nhất là niên đại Vương cung thánh đường Chúa Ba Ngôi. Hồ sơ di sản kiến trúc Bồ Đào Nha (SIPA) ghi công trình dựng từ 2004 tới 2012, còn trang của Đền thánh ghi cung hiến ngày 12 tháng 10 năm 2007 và nhận tước hiệu vương cung thánh đường ngày 19 tháng 6 năm 2012. Cách hiểu hợp lý là năm 2012 của SIPA ứng với lúc nhận tước hiệu hoặc hoàn tất hạng mục, không phải năm khánh thành.
Thứ hai là sức chứa của ngôi nhà thờ ấy. Trang của Đền thánh ghi 8.633 chỗ, trang thông tin infatima ghi khoảng 9.000 chỗ. Thư viện ghi cả hai con số.
IIINhà Nguyện Nhỏ Giữa Hai Vương Cung Thánh Đường
Khu thánh địa là một khoảng sân cầu nguyện rộng, hai đầu là hai vương cung thánh đường nhìn về nhau, và lệch về một bên là ngôi Nhà nguyện Hiện ra nhỏ bé. Cái nhỏ nằm giữa cái lớn là chủ ý: các công trình lớn dựng ra để đón người, còn tâm của thánh địa vẫn là chỗ cây sồi năm 1917.
Vương cung thánh đường Đức Mẹ Mân Côi dài 70,5 mét, rộng 37 mét, tháp chuông cao 65 mét với 62 quả chuông. Bên trong có 14 bàn thờ cẩm thạch hai bên, và mầu nhiệm thứ mười lăm của chuỗi Mân Côi thể hiện trên vòm cung thánh, mộ ba thị nhân nằm ở hai cánh. Ở đầu đối diện, Vương cung thánh đường Chúa Ba Ngôi là một khối tròn thấp đường kính 125 mét, cao 18 mét, bên trong có tượng chịu nạn cao 7,5 mét.
Capelinha das Aparições, dựng từ năm 1919. Giữ pho tượng Đức Mẹ bằng gỗ tuyết tùng Brasil cao 1,04 mét, tạc tại xưởng Fânzeres ở Braga.
Dâng ngày 13 tháng 10 năm 1942, theo infatima nặng 1.200 gam, đính 2.650 viên đá quý và 313 hạt ngọc trai.
Cây sồi hơn trăm tuổi cạnh nhà nguyện, nằm trong số 413 cây được Bồ Đào Nha xếp hạng cây có giá trị công cộng. Cây nhỏ nơi Đức Mẹ hiện ra năm 1917 không còn.
Hai trăm cột và nửa cột ôm hai bên Vương cung thánh đường Mân Côi, xen 14 bàn thờ, dựng từ 1949 tới 1954.
Cruz Alta bằng thép corten, cao 34 mét, rộng 17 mét, đứng gần Vương cung thánh đường Chúa Ba Ngôi.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Tháp Vương cung thánh đường Mân Côi | 65 m, 62 chuông | fatima.pt |
| Thân Vương cung thánh đường Mân Côi | Dài 70,5 m, rộng 37 m | fatima.pt |
| Vương cung thánh đường Chúa Ba Ngôi | Đường kính 125 m, cao 18 m | fatima.pt |
| Sức chứa nhà thờ Chúa Ba Ngôi | 8.633 chỗ | fatima.pt, infatima ghi khoảng 9.000 |
| Tượng Đức Mẹ ở Nhà nguyện Hiện ra | Cao 1,04 m, gỗ tuyết tùng Brasil | infatima.pt |
IVThế Đất Và Hướng
Mục này là một phép đối chiếu của thư viện. Đạo Công Giáo không dạy phong thủy, và nhà thờ theo quy tắc riêng của phụng vụ, lệ xưa đặt cung thánh về phía đông. Ở Fátima còn có một quy tắc mạnh hơn cả hướng: mọi công trình phải xếp quanh chỗ Đức Mẹ được kể là đã đứng, nên các vương cung thánh đường nhìn vào khoảng sân và nhà nguyện chứ không chọn hướng theo la bàn. Những gì viết sau đây là cách đọc theo phong thủy cổ truyền của người Việt, tư liệu của Đền thánh không chép điều nào như thế.
Trước hết là cái tên. Cova trong tiếng Bồ Đào Nha nghĩa là chỗ trũng, và Cova da Iria đúng là một lòng chảo nông trên vùng cao nguyên đá vôi miền trung. Sách địa lý cổ chia huyệt làm bốn hình, trong đó hình oa, tức cái tổ, cái lòng chảo, là chỗ đất lõm được bốn bề hơi cao bao lại. Lối đọc ấy coi lòng chảo là nơi khí không tản đi. Hình thể Cova da Iria gần với hình oa, và việc sau này cả một đám đông rất lớn có thể đứng quây quanh một điểm cũng nhờ thế đất lõm ấy.
Thứ hai là hai đầu đối nhau. Vương cung thánh đường Mân Côi đứng ở đầu cao, tháp chuông 65 mét, Vương cung thánh đường Chúa Ba Ngôi nằm thấp và tròn ở đầu kia. Lối cổ truyền gọi một công trình chính có một khối thấp, bằng phẳng đối diện là thế có án, như cái bàn đặt trước chỗ ngồi. Ở đây khối thấp ấy lại là một nhà thờ lớn hơn cả về sức chứa, nên sự trùng hợp chỉ nằm ở hình dáng.
Thứ ba là trung tâm lệch. Nhà nguyện Hiện ra không nằm ở trục giữa khoảng sân mà lệch về một bên, vì nó giữ đúng chỗ cây sồi năm 1917. Phong thủy Việt chuộng đặt điểm chính ở trục giữa. Fátima thì để sự kiện quyết định chỗ đứng, và thư viện ghi chỗ khác nhau ấy để quý vị thấy hai lối nghĩ, không bàn bên nào hơn.
VNhịp Ngày Mười Ba Và Hai Cuộc Hành Hương Lớn
Đền thánh theo lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo dương lịch, và giữ nhịp riêng của ngày 13, ngày của những lần hiện ra. Hai cuộc hành hương lớn nhất năm rơi vào ngày 12 và 13 tháng 5 và ngày 12 và 13 tháng 10, đêm 12 có cuộc rước nến quanh khoảng sân cầu nguyện. Bảng chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 12 và 13 tháng 5 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Hành hương kỷ niệm lần hiện ra đầu tiên | Cuộc hành hương lớn nhất năm, có rước nến đêm 12 và thánh lễ ngày 13. Lịch Rôma có lễ nhớ Đức Mẹ Fátima ngày 13 tháng 5. |
| 12 và 13 tháng 10 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Hành hương kỷ niệm lần hiện ra cuối | Cuộc hành hương lớn thứ hai, cũng có rước nến và thánh lễ ngày 13. |
| Ngày 13 các tháng 6 tới 9 | Dương lịch, lệ riêng của Đền thánh | Hành hương kỷ niệm | Kỷ niệm những lần hiện ra giữa mùa hè năm 1917. |
| 20 tháng 2 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ nhớ Thánh Francisco và Thánh Jacinta | Kính hai thị nhân được phong thánh năm 2017, hài cốt các ngài nằm trong Vương cung thánh đường Mân Côi. |
| 7 tháng 10 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Mân Côi | Lễ của tước hiệu Đức Mẹ ở Fátima, cũng là ngày cung hiến Vương cung thánh đường Mân Côi năm 1953. |
Về người Việt hành hương Fátima: bài của Vatican News tiếng Việt tháng 2 năm 2026 dẫn số liệu của Đền thánh cho biết năm 2025 lần đầu tiên người hành hương từ châu Á, chiếm 22,3 phần trăm, đông hơn người từ châu Mỹ, và Việt Nam cùng Indonesia nằm trong mười nước có đông người hành hương nhất. Bài của Tổng giáo phận Hà Nội về Lộ Đức cũng ghi các đoàn từ Việt Nam thường ghép hành hương Lộ Đức với Rôma hay Fátima. Ở quê nhà, người Công Giáo Việt Nam có nơi hành hương Đức Mẹ riêng của mình là Thánh địa La Vang, với câu chuyện và lịch lễ riêng.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Rua de Santa Isabel 360, 2495-424 Fátima (Cova da Iria, thành phố Ourém)
- Đường tới
- Đền thánh nằm ở Cova da Iria, thị trấn Fátima, thành phố Ourém, quận Santarém, cách Lisboa (Lisbon) hơn một trăm cây số về phía bắc. Có xe khách đường dài từ Lisboa và Porto dừng ngay thị trấn, từ bến đi bộ vài phút là tới khoảng sân cầu nguyện.
- Toạ độ
- 39.6313, -8.6732
Khoảng sân cầu nguyện là nơi thờ phượng ngoài trời, nên lệ giữ im lặng áp dụng cả ở ngoài sân, nhất là quanh Nhà nguyện Hiện ra. Ăn mặc kín đáo khi vào các vương cung thánh đường. Đi bằng đầu gối trên dải đá dẫn tới nhà nguyện là lòng đạo đức riêng của từng người, không phải điều bắt buộc. Nến chỉ thắp ở chỗ dành riêng. Khi có thánh lễ hay đọc kinh Mân Côi ở nhà nguyện, khách xin đứng yên, không chen lên phía trước để chụp ảnh.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Đền thánh Đức Mẹ Fátima
Contribute photos, information or video for Sanctuary of FátimaThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Đức Mẹ Fatima hiện ra năm nào
Theo lời ba trẻ chăn chiên Lúcia, Francisco và Jacinta, Đức Mẹ hiện ra với các em sáu lần từ ngày 13 tháng 5 tới ngày 13 tháng 10 năm 1917, phần lớn ở Cova da Iria, riêng lần tháng 8 ở Valinhos. Năm 1930 giám mục giáo phận Leiria tuyên bố các lần hiện ra là đáng tin.
Ba trẻ Fatima bây giờ ở đâu
Cả ba được an táng trong Vương cung thánh đường Đức Mẹ Mân Côi tại Fátima. Jacinta được đưa về năm 1951, Francisco năm 1952, Lúcia mất năm 2005 và được đưa về ngày 19 tháng 2 năm 2006. Francisco và Jacinta được phong thánh năm 2017, Lúcia được nhận là Đấng Đáng Kính năm 2023.
Hành hương Fatima vào ngày nào đông nhất
Đông nhất là ngày 12 và 13 tháng 5, kỷ niệm lần hiện ra đầu tiên, và ngày 12 và 13 tháng 10, kỷ niệm lần cuối. Đêm 12 có rước nến quanh khoảng sân cầu nguyện, ngày 13 có thánh lễ lớn. Các ngày tính theo dương lịch, theo lịch phụng vụ Công Giáo.
Fatima Bình Triệu và Fatima Bồ Đào Nha khác nhau thế nào
Cova da Iria ở Fátima, Bồ Đào Nha là nơi ba trẻ kể Đức Mẹ hiện ra năm 1917. Trung tâm hành hương Đức Mẹ Fatima Bình Triệu ở Sài Gòn là nơi người Công Giáo Việt Nam kính Đức Mẹ dưới tước hiệu Fatima, giữ nhịp hành hương ngày 13 theo sứ điệp gốc, không phải nơi hiện ra.
Có bắt buộc tin Đức Mẹ Fatima hiện ra không
Theo giáo lý Công Giáo, các lần hiện ra được Giáo hội công nhận thuộc loại mặc khải tư. Giáo hội cho phép tôn kính và thấy chúng phù hợp đức tin, nhưng không buộc tín hữu phải tin như một tín điều. Lễ nhớ Đức Mẹ Fátima ngày 13 tháng 5 có trong lịch Rôma.