Người đi bộ tới Santiago thường nhận ra mình đã tới nơi không nhờ tấm biển nào, mà nhờ khoảng trời mở ra đột ngột. Qua một vòm cổng đá tối, lối đi dốc xuống quảng trường Obradoiro (Praza do Obradoiro), và trước mặt là mặt tiền đá hoa cương sẫm màu với hai ngọn tháp chuông đứng kèm hai bên. Trên nền đá quảng trường, nhiều người ngồi bệt dựa lưng vào ba lô, trên quai túi đeo chiếc vỏ sò, dấu hiệu của người hành hương. Có người chụp ảnh, có người chỉ ngồi im nhìn lên rất lâu.
Đây là Nhà thờ chính tòa Santiago de Compostela (Catedral de Santiago de Compostela) ở vùng Galicia, tây bắc Tây Ban Nha. Nơi này thuộc Công Giáo Rôma, là nhà thờ mẹ của Tổng giáo phận Santiago, và được dựng trên nơi truyền thống tin là mộ của Thánh Giacôbê Tông đồ (Santiago, tiếng Latinh Iacobus), một trong mười hai môn đệ đầu tiên của Chúa Giêsu. Vì ngôi mộ ấy mà hơn một nghìn năm qua người châu Âu đi bộ hàng trăm cây số theo những nhánh đường gọi chung là Camino de Santiago. Thư viện chọn nơi này làm đại diện cho Tây Ban Nha vì khó hình dung đời sống đạo của xứ ấy nếu thiếu con đường và ngôi mộ này.
IVị Tông Đồ, Ngôi Mộ Và Con Đường
Người Công Giáo Việt Nam gọi vị thánh này là Thánh Giacôbê Tiền, chữ Tiền để phân biệt với Thánh Giacôbê Hậu, một tông đồ khác cùng tên. Ngài là con ông Dêbêđê, anh của Thánh Gioan Tông đồ, và theo các sách Phúc Âm là một trong ba môn đệ được Chúa Giêsu cho theo sát trong những giờ khắc quan trọng nhất. Tên tiếng Tây Ban Nha Santiago là lối gọi gộp của Sant Iago, Thánh Giacôbê, và thành phố lấy luôn tên ngài.
Nhà thờ là nhà thờ chính tòa, nơi đặt ngai tòa của tổng giám mục, đồng thời là đền thánh giữ mộ một vị Tông đồ. Ở Tây Âu, nơi được tin là giữ mộ một vị Tông đồ rất ít, Rôma với mộ Thánh Phêrô và Thánh Phaolô là trường hợp nổi tiếng nhất, và điều ấy giải thích vì sao Santiago trở thành một trong những đích hành hương lớn nhất của Kitô giáo thời Trung cổ.
Cùng là đích hành hương lớn của Công Giáo châu Âu, nhưng Thánh địa Lộ Đức gắn với Đức Mẹ hiện ra ở thế kỷ 19, còn Santiago gắn với mộ một Tông đồ từ thời Trung cổ. Hai bài bổ sung cho nhau, bài này không kể lại phần của Lộ Đức.
Sách Công vụ Tông đồ chép rằng Thánh Giacôbê bị vua Hêrôđê Agrippa xử tử, và trang của nhà thờ ghi việc ấy xảy ra năm 43 tại Giêrusalem. Ngài là vị Tông đồ đầu tiên chịu tử đạo. Trong nếp Công Giáo, hành hương không phải chuyến đi cầu lợi. Người hành hương đi để cầu nguyện, sám hối và kính nhớ một chứng nhân đức tin, và con đường dài được hiểu như hình ảnh của đời người đi về với Chúa. Tôn kính mộ thánh là lòng kính nhớ, không phải thờ hài cốt.
Theo truyền thống mà trang của nhà thờ thuật lại, sau khi ngài tử đạo, các môn đệ đưa thi hài bằng đường biển về Galicia và chôn trong một khu rừng. Hồ sơ UNESCO ghi tiếp phần truyền thống thứ hai: đầu thế kỷ 9, một ẩn sĩ tên Pelagius thấy ánh sáng lạ trên một ngôi mộ thời La Mã, và từ đó người ta tin mộ Thánh Giacôbê đã được tìm thấy. Hai lớp này là truyền thống đạo, thư viện ghi đúng như vậy.
Phần có hiện vật đi sau. Năm 1955, cuộc khai quật dưới cánh ngang phía nam tìm thấy bia mộ của giám mục Theodemar thành Iria Flavia. Trang nhà thờ đọc dòng niên đại trên bia là ngày 20 tháng 10 năm 847. Truyền thống gắn việc nhận ra mộ thánh với chính vị giám mục này, nên tấm bia là chứng cứ vật chất cho thấy một vị giám mục thế kỷ 9 đã được an táng ngay tại chỗ.
Nhiều sách hướng dẫn giải nghĩa chữ Compostela là campus stellae, cánh đồng sao, nối với ánh sáng ẩn sĩ Pelagius nhìn thấy. Đó là cách giải nghĩa dân gian được nhắc nhiều nhất, nhưng giới ngữ học còn đưa ra những cách hiểu khác về gốc chữ, và chưa có cách nào được coi là chắc chắn. Thư viện ghi cách giải nghĩa cánh đồng sao như một lời truyền, không như sử liệu.
IITừ Ngôi Mộ Thế Kỷ 9 Tới Mặt Tiền Baroque
Ngôi nhà thờ quý vị thấy hôm nay là hai lớp chồng lên nhau. Bên trong là một nhà thờ lối Rôma (Romanesque) dựng từ cuối thế kỷ 11 tới đầu thế kỷ 13, bên ngoài là lớp áo Baroque khoác thêm ở thế kỷ 18. Trước cả hai lớp ấy, trên ngôi mộ đã có những nhà thờ nhỏ hơn, và các nhà thờ ấy không còn đứng tới ngày nay.
- Đầu thế kỷ 9Mộ thánh được nhận raTheo truyền thống UNESCO thuật lại, ẩn sĩ Pelagius thấy ánh sáng trên một nghĩa địa cổ, từ đó nơi này thành điểm hành hương.
- 847Giám mục Theodemar mấtBia mộ ghi ngày 20 tháng 10 năm 847, được tìm thấy năm 1955 dưới cánh ngang phía nam.
- 1075Khởi dựng nhà thờ RômaDưới thời giám mục Diego Peláez, thợ cả Bernardo Cả và Roberto bắt đầu công trình. UNESCO ghi 1075 hoặc 1078.
- Khoảng 1100Gelmírez tiếp tụcTổng giám mục Diego Gelmírez đẩy mạnh việc xây, thân nhà thờ lớn dần theo mặt bằng hình thánh giá.
- 1188Cổng Vinh QuangThầy Mateo nhận việc hoàn tất phía tây từ năm 1168 và đặt đà cửa Cổng Vinh Quang ngày 1 tháng 4 năm 1188.
- 1211Thánh hiếnNhà thờ được thánh hiến, trang Cổng Vinh Quang ghi ngày 21 tháng 4 năm 1211.
- 1738Mặt tiền ObradoiroFernando de Casas Novoa khởi dựng mặt tiền Baroque phía tây, kẹp giữa tháp Campanas và tháp Carraca, che trước Cổng Vinh Quang.
- 2008 tới 2018Trùng tu Cổng Vinh QuangMười năm chống thấm và làm sạch, tìm lại tới ba lớp sơn màu, từ lớp nguyên bản tới các lớp sơn lại thời Baroque.
Chỗ nguồn vênh nhau là năm khởi công nhà thờ Rôma. Trang chính thức của nhà thờ ghi dứt khoát năm 1075, còn tư liệu UNESCO ghi 1075 hoặc 1078. Thư viện dùng năm 1075 theo trang nhà thờ và ghi kèm con số của UNESCO để quý vị tự đối chiếu. Một chỗ nữa cần nói: nhiều mốc trước năm 1075 gắn với những biến cố ngoài phạm vi thư viện, nên bài chỉ giữ các mốc thuộc về ngôi mộ và việc xây dựng.
IIIThân Rôma, Cổng Vinh Quang Và Bình Hương Lớn
Nhà thờ có mặt bằng hình thánh giá Latinh, thân dài, cánh ngang rộng, cung thánh ở đầu đông có hành lang vòng quanh. Lối bố trí ấy là lối của những nhà thờ hành hương lớn thời Trung cổ: dòng người có thể đi vòng quanh cung thánh, ngang qua mộ thánh, mà không làm gián đoạn phụng vụ ở bàn thờ chính. Hồ sơ UNESCO gọi nhà thờ là một kiệt tác của kiến trúc Rôma, và gọi Cổng Vinh Quang là viên ngọc của điêu khắc Trung cổ.
Bên ngoài, lớp Baroque phủ gần hết dáng Rôma. Mặt tiền Obradoiro dựng từ năm 1738 mở rộng những ô kính lớn để lấy sáng cho Cổng Vinh Quang phía sau. Bốn phía nhà thờ là bốn quảng trường, mỗi phía một mặt cửa, và Cửa Thánh mở ra phía đông.
Pórtico de la Gloria của Thầy Mateo. Ô vòm giữa tạc Chúa Kitô vinh hiển cùng bốn thánh sử, vòm cuốn tạc hai mươi bốn trưởng lão đang lên dây đàn. Thánh Giacôbê ngồi trên cột giữa chạm cây gia phả Giessê.
Ở chân cổng có hình một người quỳ quay mặt vào trong, dân gian gọi là Santo dos Croques. Trang nhà thờ coi đó là chân dung tự tạc của Thầy Mateo, dấu của lòng khiêm hạ.
Hầm mộ nằm dưới bàn thờ chính, giữ hài cốt được kính là của Thánh Giacôbê. Người hành hương xuống hầm cầu nguyện rồi lên ôm tượng vị Tông đồ phía sau bàn thờ.
Chiếc bằng đồng thau do José Losada làm năm 1851, nặng 53 kg, cao 1,5 mét, treo ở độ cao 20 mét. Tám người gọi là tiraboleiros kéo dây ròng rọc cho bình đung đưa trên gian ngang.
Cửa ở mặt đông, chỉ mở trong Năm Thánh Compostela. Trang nhà thờ ghi lệ mở cửa có từ thế kỷ 16, cánh cửa đồng hiện nay lắp vào Năm Thánh 2004.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Khởi dựng nhà thờ Rôma | 1075 | Trang nhà thờ, UNESCO ghi 1075 hoặc 1078 |
| Đặt đà cửa Cổng Vinh Quang | 1 tháng 4 năm 1188 | Trang nhà thờ |
| Thánh hiến | 21 tháng 4 năm 1211 | Trang Cổng Vinh Quang |
| Mặt tiền Obradoiro | Khởi dựng năm 1738 | Tư liệu nhà thờ |
| Botafumeiro | 53 kg, cao 1,5 m, treo cao 20 m, 8 người kéo | Văn phòng Đón tiếp Người hành hương, chính quyền Galicia |
Botafumeiro thường được tả như một màn trình diễn, nhưng trong phụng vụ nó chỉ là một bình hương. Trang nhà thờ ghi bình được dùng vào các dịp lễ trọng, lúc rước vào hoặc cuối thánh lễ. Codex Calixtinus, bộ sách thời Trung cổ về đường hành hương, đã nhắc tới một bình hương lớn gọi là Turibulum Magnum. Chiếc đang dùng không phải chiếc thời ấy mà là chiếc làm năm 1851.
IVThế Đất Và Hướng
Quý vị đọc mục này xin hiểu đây là con mắt của thư viện, không phải của những người đã dựng nhà thờ. Công Giáo không có môn phong thủy trong giáo lý. Chỗ đặt nhà thờ Santiago do ngôi mộ quyết định: nhà thờ phải đứng trên mộ thánh, bàn thờ chính đặt ngay phía trên hầm mộ. Hướng thì theo lệ phụng vụ lâu đời của nhà thờ châu Âu, đầu cung thánh quay về phía đông, nơi mặt trời mọc, mặt tiền chính quay về phía tây. Những dòng tiếp theo là cách đọc theo phong thủy cổ truyền của người Việt, đặt ra để bạn đọc quen lối ấy có chỗ so sánh, không chép từ tư liệu nào của nhà thờ.
Điều đầu tiên là long mạch và huyệt kết. Lối xem đất cổ truyền coi một mạch núi dài uốn khúc như thân rồng, và chỗ mạch dừng lại, khí tụ thành một điểm, gọi là huyệt. Nhìn Santiago theo lối ấy thì điều đáng nói không nằm ở núi mà nằm ở con đường. Hàng trăm cây số Camino từ khắp châu Âu uốn khúc qua núi đồi rồi cùng dừng ở một ngôi mộ dưới bàn thờ. Người xưa sẽ gọi đó là chỗ mạch tận mà kết huyệt. Đây là một phép so sánh hình ảnh, và thư viện nói rõ là so sánh.
Thứ hai là bốn mặt quảng trường. Nhà thờ bị bao bởi bốn khoảng sân lát đá ở bốn phía, phía tây là Obradoiro rộng nhất. Trong lối cổ truyền, khoảng trống bằng phẳng trước mặt công trình gọi là minh đường, và minh đường rộng thoáng được coi là chỗ khí tụ lại trước khi vào nhà. Obradoiro giữ đúng vai ấy về hình thể: người đi đường dài dừng ở đây, ngồi xuống, rồi mới bước lên cầu thang đôi vào cổng.
Thứ ba là hướng tây. Đình chùa Việt thường chuộng hướng nam. Nhà thờ Santiago mở mặt tiền về phía tây vì theo lệ phụng vụ, và phía ấy cũng là phía biển Đại Tây Dương, nơi mặt trời lặn. Con mắt cổ truyền không coi hướng tây là hướng xấu, chỉ coi là hướng khép lại một ngày, và ở đây nó trùng với ý nghĩa điểm cuối của một hành trình. Thư viện ghi sự trùng hợp ấy để quý vị suy ngẫm, không để gán cho nó một ý nghĩa mà nhà thờ không nói.
VLễ Thánh Giacôbê Và Năm Thánh Compostela
Nhà thờ theo lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo dương lịch. Lễ lớn nhất là lễ Thánh Giacôbê ngày 25 tháng 7. Khi ngày ấy rơi vào Chủ nhật, cả năm được gọi là Năm Thánh Compostela, Cửa Thánh phía đông được mở và lượng người hành hương tăng mạnh. Tính theo lịch, năm 2027 là Năm Thánh kế tiếp, sau đó là năm 2032. Bảng dưới chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 25 tháng 7 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Thánh Giacôbê Tông đồ | Lễ bổn mạng của nhà thờ và của thành phố, lễ lớn nhất trong năm. Botafumeiro được dùng trong thánh lễ. |
| Cả năm có 25 tháng 7 là Chủ nhật | Lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo thứ trong tuần | Năm Thánh Compostela | Cửa Thánh mở suốt năm, số thánh lễ cho người hành hương được tăng thêm. Các năm gần nhất: 2027, 2032. |
| 30 tháng 12 | Lịch riêng của nhà thờ Santiago | Lễ Dời Hài Cốt Thánh Tông đồ | Kính nhớ truyền thống đưa thi hài vị Tông đồ về Galicia. Có dùng Botafumeiro. |
| 6 tháng 1 và 15 tháng 8 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Hiển Linh, lễ Đức Mẹ Lên Trời | Hai trong các lễ trọng có dùng bình hương lớn theo danh sách của Văn phòng Đón tiếp Người hành hương. |
| Phục Sinh, Thăng Thiên, Hiện Xuống | Lịch phụng vụ Công Giáo, ngày đổi theo năm | Các lễ trọng di động | Tính theo ngày lễ Phục Sinh của từng năm, đều có dùng Botafumeiro. |
Ngoài các ngày cố định, thánh lễ cho người hành hương được cử hành mỗi ngày tại bàn thờ chính, và theo trang của Văn phòng Đón tiếp Người hành hương, Botafumeiro cũng có thể được dùng khi một đoàn hành hương xin trước. Về cộng đồng người Việt, thư viện chưa tìm được nguồn đáng tin về sinh hoạt riêng tại Santiago, nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Praza do Obradoiro s/n, 15704 Santiago de Compostela, A Coruña, Galicia
- Đường tới
- Nhà thờ nằm ở quảng trường Obradoiro (Praza do Obradoiro) giữa khu phố cổ Santiago de Compostela, vùng Galicia. Từ ga tàu và bến xe của thành phố đi bộ lên phố cổ chừng hai mươi phút.
- Toạ độ
- 42.8807, -8.5444
Đây là nhà thờ chính tòa đang cử hành phụng vụ, lệ của nơi thờ tự là lệ phải theo: ăn mặc kín đáo, bỏ mũ, giữ im lặng, không đi lại khi đang có thánh lễ. Người hành hương theo lệ xuống hầm mộ cầu nguyện trước hòm hài cốt rồi lên ôm tượng vị Tông đồ sau bàn thờ chính. Ai đi bộ đủ chặng đường theo quy định có thể xin giấy chứng nhận Compostela ở Văn phòng Đón tiếp Người hành hương. Tục cụng đầu vào tượng Santo dos Croques là nếp dân gian, không phải nghi thức của nhà thờ.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Santiago de Compostela
Contribute photos, information or video for Santiago de Compostela CathedralThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ Santiago de Compostela thờ ai
Nhà thờ thuộc Công Giáo Rôma, là nhà thờ chính tòa của Tổng giáo phận Santiago de Compostela, kính Thánh Giacôbê Tiền Tông đồ. Truyền thống tin rằng mộ ngài nằm dưới bàn thờ chính. Người Công Giáo tôn kính ngài như một chứng nhân đức tin, không thờ hài cốt như thần linh.
Camino de Santiago là gì
Là tên gọi chung các nhánh đường hành hương từ nhiều nơi ở châu Âu cùng dẫn về mộ Thánh Giacôbê ở Santiago de Compostela. Hồ sơ UNESCO gọi Santiago là một trong những thành phố hành hương quan trọng nhất của Kitô giáo. Người đi bộ đủ chặng có thể xin giấy chứng nhận Compostela.
Nhà thờ Santiago de Compostela xây năm nào
Nhà thờ lối Rôma hiện nay khởi dựng năm 1075 theo trang chính thức, tư liệu UNESCO ghi 1075 hoặc 1078. Thầy Mateo đặt đà cửa Cổng Vinh Quang ngày 1 tháng 4 năm 1188, nhà thờ thánh hiến năm 1211, mặt tiền Baroque Obradoiro khởi dựng năm 1738.
Botafumeiro nặng bao nhiêu
Theo Văn phòng Đón tiếp Người hành hương, Botafumeiro nặng 53 kg, cao 1,5 mét, treo ở độ cao 20 mét và do tám người gọi là tiraboleiros kéo. Chiếc đang dùng bằng đồng thau, do José Losada làm năm 1851. Bình được dùng vào các lễ trọng như 25 tháng 7.
Năm Thánh Compostela là năm nào
Là năm có lễ Thánh Giacôbê ngày 25 tháng 7 rơi vào Chủ nhật. Trong năm ấy Cửa Thánh ở mặt đông nhà thờ được mở. Tính theo lịch, Năm Thánh kế tiếp là năm 2027, sau đó là năm 2032. Lễ Thánh Giacôbê tính theo lịch phụng vụ Công Giáo, tức dương lịch.