Nằm ở trung tâm lịch sử của cố đô Burgos, thủ phủ cổ xưa của Vương quốc Castilla và León (Caput Castellae) bên bờ bắc dòng sông Arlanzón, Nhà thờ chính tòa Đức Bà Burgos (tên chính thức bằng tiếng Tây Ban Nha là Santa Iglesia Catedral Basílica Metropolitana de Santa María de Burgos) hiện lên từ xa như một khu rừng tháp nhọn bằng đá vôi trắng Hontoria vươn thẳng lên bầu trời cao nguyên Meseta. Trên hành trình của hàng trăm nghìn khách bộ hành đi theo tuyến Đường Pháp (Camino Francés) hướng về Nhà thờ chính tòa Santiago de Compostela, khoảnh khắc bước qua cổng thành cổ Arco de Santa María để chiêm ngưỡng đôi tháp nhọn chạm lộng cao tám mươi tư mét của Nhà thờ chính tòa Burgos luôn là một trong những dấu ấn tâm linh và thẩm mỹ sâu sắc nhất.
Trong hệ thống các đại thánh đường Công giáo tại Tây Ban Nha, nếu Nhà thờ chính tòa Sevilla giữ kỷ lục về quy mô diện tích, Nhà thờ chính tòa Đức Bà Toledo giữ ngôi vị Giáo trưởng và Nhà thờ chính tòa León nổi danh với rừng kính màu, thì Nhà thờ chính tòa Đức Bà Burgos là một bách khoa toàn thư hoàn chỉnh bằng đá về lịch sử toàn bộ nền nghệ thuật Gothic châu Âu kéo dài suốt hơn ba thế kỷ rưỡi. Khởi dựng vào ngày 20 tháng 7 năm 1221 với cấu trúc Gothic cổ điển Pháp thế kỷ 13 và thăng hoa rực rỡ vào thế kỷ 15 và 16 qua bàn tay của gia tộc kiến trúc sư vùng Rheinland là Juan, Simón và Francisco de Colonia cùng các bậc thầy Phục Hưng Diego de Siloé, Felipe Bigarny và Juan de Vallejo, công trình là nhà thờ chính tòa duy nhất ở Tây Ban Nha được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới độc lập (năm 1984, không gộp chung vào khu phố cổ xung quanh).
ITước Hiệu Đức Trinh Nữ Maria Hồn Xác Lên Trời (Santa María la Mayor), Thánh Fernando III Và Truyền Thống Chúa Kitô Thành Burgos
Nhà thờ chính tòa Burgos được cung hiến trọng thể cho Đức Trinh Nữ Maria trong mầu nhiệm Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời (tiếng Tây Ban Nha: Nuestra Señora de la Asunción hay Santa María la Mayor). Ngay tại trung tâm bức bình phong bàn thờ chính (Retablo Mayor) bằng gỗ óc chó thếp vàng do hai anh em Rodrigo và Martín de la Haya chạm khắc từ năm 1562 đến năm 1580, ngự trị pho tượng bạc tuyệt mỹ từ thế kỷ 15 của Đức Bà Lớn thành Burgos (Santa María la Mayor) cùng cảnh Đức Trinh Nữ Maria được các thiên thần nâng lên trời cao để nhận triều thiên Nữ Vương Thiên Đàng từ Chúa Ba Ngôi. Hình ảnh Đức Mẹ xuất hiện xuyên suốt ở mọi cổng đá của đại giáo đường: từ cổng Puerta del Sarmental và Puerta de la Coronería thế kỷ 13 cho tới Cổng Đức Mẹ Đồng Trinh (Puerta de Santa María) ở mặt tiền chính phía tây.
Bên cạnh lòng sùng kính Đức Trinh Nữ Maria, đời sống tâm linh suốt bảy thế kỷ của người dân Burgos và khách hành hương trên đường Camino de Santiago còn gắn liền với pho tượng linh thiêng Đức Chúa Kitô Rất Thánh thành Burgos (Santísimo Cristo de Burgos) được tôn trí tại Nhà nguyện Chúa Kitô ở ngay đầu gian hành lang phía nam. Được chế tác vào thế kỷ 14 tại vùng Flandre (Bỉ) và gắn liền với truyền thuyết thương nhân Juan de Cuchía tìm thấy pho tượng trôi nổi trong một chiếc hòm gỗ giữa biển khơi rồi rước về đan viện Thánh Âu Tinh ở Burgos trước khi chuyển vào Nhà thờ chính tòa năm 1836, pho tượng Chúa Chịu Nạn này nổi tiếng khắp thế giới Kitô giáo vì tính chân thực sống động: thân tượng bằng gỗ được bọc bằng da bê mềm mại có độ đàn hồi như da người thật, đầu có tóc người và bộ râu thật, móng tay móng chân bằng sừng và các khớp tay có thể cử động để thực hiện nghi thức Hạ Xác Chúa vào Thứ Sáu Tuần Thánh.
Đại giáo đường còn tôn kính Quốc vương Thánh Fernando III xứ Castilla (San Fernando, 1199 tới 1252, vị vua thánh nhân đã đặt viên đá đầu tiên xây nhà thờ năm 1221 chỉ một ngày sau khi cử hành hôn lễ với Công chúa Beatriz xứ Swabia ngay tại Burgos) và Thánh Lesmes (San Adelelmo, vị đan sĩ dòng Biển Đức người Pháp thế kỷ 11 đã dành trọn đời chăm sóc khách hành hương qua cầu San Juan và là bổn mạng thành phố Burgos).
Trong thần học kiến trúc Gothic trung cổ được Giám mục học giả Mauricio thành Burgos tiếp thu trực tiếp từ trường phái Paris và Bourges đầu thế kỷ 13, ngôi nhà thờ chính tòa là hình ảnh hữu hình của Thành Giêrusalem Thiên Quốc (Civitas Dei) hạ xuống trần gian. Bố cục vươn cao không ngừng của các cột trụ chùm, các vòm sườn nhọn và ánh sáng xuyên qua những bông hồng kính màu cùng các mái vòm chạm lộng hình ngôi sao tám cánh dẫn dắt tâm trí người tín hữu vượt lên khỏi sức nặng của vật chất để chiêm ngắm Thiên Chúa là Ánh Sáng Vĩnh Cửu.
Đồng thời, sự hiện diện của tám ngôi mộ các vị giám mục, các hiệp sĩ và đặc biệt là phần mộ của vợ chồng El Cid Campeador ngay dưới tháp lồng trung tâm nhắc nhở giáo huấn Kitô giáo về Sự Thông Công của Các Thánh và niềm hy vọng Phục Sinh: cái chết không phải là sự chấm dứt, mà những người đã khuất vẫn cùng hiệp thông trong lời kinh phụng vụ của Giáo hội lữ hành hướng về ngày quang lâm của Đấng Cứu Độ.
Theo các văn kiện lưu trữ tại Văn khố Nhà thờ chính tòa Burgos (Archivo de la Catedral de Burgos), giáo phận Burgos chính thức được thiết lập vào năm 1075 khi Quốc vương Alfonso VI xứ León và Castilla chuyển tòa giám mục từ Oca (Auca cổ đại thời La Mã và Visigoth) về thành phố Burgos và hiến tặng cung điện hoàng gia của vua cha Fernando I để xây dựng ngôi nhà thờ chính tòa kiến trúc Romanesque đầu tiên (hoàn thành năm 1096). Đến đầu thế kỷ 13, khi Vương quốc Castilla vươn lên thành thế lực dẫn đầu bán đảo Iberia sau chiến thắng Las Navas de Tolosa (1212), vị giám mục học giả Don Mauricio (người từng du học tại Paris và dẫn đầu phái đoàn sứ thần sang Đức đón Công chúa Beatriz xứ Swabia qua ngả Pháp) đã thuyết phục vị vua trẻ Fernando III xây dựng một đại giáo đường mới theo phong cách Gothic hiện đại nhất của vùng Île-de-France.
Ngày 20 tháng 11 năm 1219, lễ cưới hoàng gia giữa vua Fernando III và Công chúa Beatriz xứ Swabia được cử hành trọng thể tại nhà thờ Romanesque cũ của Burgos. Chưa đầy hai năm sau, vào ngày 20 tháng 7 năm 1221, chính nhà vua và Giám mục Mauricio đã đặt viên đá nền móng đầu tiên cho Nhà thờ chính tòa Đức Bà Burgos theo phong cách Gothic. Nhờ tiến độ thi công thần tốc dưới sự chỉ đạo của Kiến trúc sư trưởng Enrique (Maestro Enrique, người sau này cũng thiết kế Nhà thờ chính tòa León), phần cung thánh, cánh ngang và gian chính đã hoàn thành để được thánh hiến trọng thể vào ngày 20 tháng 7 năm 1260. Ngày 22 tháng 10 năm 1574, Giáo hoàng Grêgôriô XIII nâng giáo phận Burgos lên hàng Tổng giáo phận độc lập trực thuộc Tòa Thánh, và ngày 2 tháng 11 năm 1984, UNESCO chính thức ghi danh Nhà thờ chính tòa Burgos vào Danh sách Di sản Thế giới.
Nhiều du khách khi nhìn vào pho tượng đồng hồ Papamoscas (Kẻ đớp ruồi) mặc áo đỏ mở miệng gõ chuông mỗi khi điểm giờ trên cao bức tường phía tây của gian chính thường tưởng đó chỉ là một món đồ chơi cơ khí giải trí đơn thuần. Thực ra, trong truyền thống các đại giáo đường châu Âu thế kỷ 15 và 16, những cỗ máy tự động điểm giờ (autómatas / jacquemarts) như Papamoscas và cậu tiểu đồng Martinillo ở Burgos vừa đóng vai trò phân chia thời khắc kinh Nhật Tụng (Liturgia Horarum) cho hàng kinh sĩ, vừa là lời nhắc nhở mang tính triết lý Memento Mori (Hãy nhớ mình phải chết): từng tiếng chuông điểm qua là một giờ khắc đời người trôi đi không bao giờ trở lại, kêu gọi con người sống tỉnh thức và hướng thiện.
IITám Thế Kỷ Kiến Tạo Từ Viên Đá Đầu Tiên Năm 1221 Đến Đỉnh Cao Nghệ Thuật Của Dòng Họ Colonia Và Diego de Siloé
Lịch sử xây dựng của Nhà thờ chính tòa Đức Bà Burgos chia thành hai kỷ nguyên nghệ thuật lớn lao nối tiếp nhau một cách hài hòa đến kinh ngạc. Giai đoạn thứ nhất (từ năm 1221 đến cuối thế kỷ 13) là thời kỳ Gothic cổ điển (Classic High Gothic) mang đậm dấu ấn của các nhà thờ chính tòa Pháp tại Bourges, Coutances và Reims. Chỉ trong vòng chưa đầy bốn thập kỷ (1221 tới 1260), các bậc thầy xây dựng người Pháp và Tây Ban Nha do Maestro Enrique (mất năm 1277 tại León) và người kế nhiệm là Juan Pérez (mất năm 1296) chỉ đạo đã dựng xong toàn bộ bộ khung cốt lõi hình chữ thập Latinh gồm gian chính ba tầng, cánh ngang rộng lớn với hai cổng điêu khắc tuyệt tác là Puerta del Sarmental (phía nam) và Puerta de la Coronería (phía bắc), cùng tu viện hai tầng Claustro Nuevo.
Bước sang thế kỷ 15 và thế kỷ 16, khi thành phố Burgos trở thành trung tâm thương mại xuất khẩu len cừu Merino giàu có bậc nhất châu Âu (nơi đặt trụ sở của Consulado del Mar giao thương trực tiếp với vùng Flandre và miền sông Rhein nước Đức), Nhà thờ chính tòa Burgos bước vào giai đoạn hoàng kim thứ hai: thời kỳ Gothic Hậu kỳ rực lửa (Flamboyant Gothic / Isabelline) chuyển tiếp sang Phục Hưng Tây Ban Nha (Plateresque). Năm 1435, Giám mục nhà nhân văn học Alonso de Cartagena khi đi dự Công đồng Basel tại Thụy Sĩ đã mời kiến trúc sư bậc thầy người Đức Hans von Köln (được người Tây Ban Nha gọi là Juan de Colonia) về Burgos. Từ Juan de Colonia đến con trai ông là Simón de Colonia và cháu nội là Francisco de Colonia, cùng với các bậc thầy điêu khắc và kiến trúc Phục Hưng như Gil de Siloé, Diego de Siloé, Felipe Bigarny và Juan de Vallejo, họ đã khoác lên thân nhà thờ thế kỷ 13 những ngọn tháp nhọn chạm lộng, những nhà nguyện vòm sao tám cánh và những cầu thang mạ vàng lộng lẫy bậc nhất châu Âu.
- Năm 1075 tới năm 1096Quốc vương Alfonso VI thiết lập Giáo phận Burgos và xây nhà thờ Romanesque đầu tiênVua Alfonso VI chuyển tòa giám mục từ Oca về Burgos và hiến cung điện hoàng gia của vua cha Fernando I để xây dựng ngôi nhà thờ chính tòa kiến trúc Romanesque, nơi năm 1219 diễn ra lễ cưới của vua Fernando III và Công chúa Beatriz xứ Swabia.
- Ngày 20 tháng 7 năm 1221 tới năm 1260Khởi dựng và thánh hiến đại giáo đường Gothic dưới thời Vua Thánh Fernando III và Giám mục MauricioĐặt viên đá đầu tiên ngày 20 tháng 7 năm 1221 theo mẫu hình Gothic cổ điển Pháp; dưới sự chỉ đạo của kiến trúc sư Enrique và Juan Pérez, toàn bộ cung thánh, cánh ngang, hai cổng điêu khắc Bắc Nam và gian chính hoàn tất và được thánh hiến ngày 20 tháng 7 năm 1260.
- Năm 1442 tới năm 1458Kiến trúc sư Juan de Colonia (Hans von Köln) dựng đôi tháp chóp nhọn chạm lộng cao 84 métĐược Giám mục Alonso de Cartagena mời từ vùng Rheinland (Đức) về Burgos sau Công đồng Basel, Juan de Colonia thiết kế và hoàn thành hai ngọn tháp bát giác chạm lộng bằng đá trắng trên mặt tiền phía tây, trở thành hình mẫu cho kiến trúc hậu kỳ Gothic toàn vùng Castilla.
- Năm 1482 tới năm 1517Simón de Colonia xây dựng Nhà nguyện Thống chế (Capilla de los Condestables)Theo ủy thác của Thống chế Castilla Pedro Fernández de Velasco và phu nhân Mencía de Mendoza, Simón de Colonia (con trai Juan de Colonia) kiến tạo tòa nhà nguyện tang lễ bát giác ở đầu phía đông nhà thờ với vòm sao tám cánh chạm lộng đón sáng.
- Năm 1519 tới năm 1568Diego de Siloé tạc Cầu thang Vàng (1519) và Juan de Vallejo dựng tháp lồng Cimborrio (1539 tới 1568)Kiến trúc sư Diego de Siloé thiết kế Cầu thang Vàng (Escalera Dorada) mang phong cách Phục Hưng Ý để nối Cổng Coronería trên sườn đồi cao xuống nền cánh ngang phía bắc; sau khi vòm giao điểm cũ sập đêm 4 tháng 3 năm 1539, Juan de Vallejo dựng lại tháp lồng Cimborrio cao 54 mét.
- Năm 1921, năm 1984 và năm 2021An táng hài cốt El Cid Campeador (1921), ghi danh Di sản Thế giới UNESCO (1984) và Kỷ niệm 800 năm (2021)Năm 1921, hài cốt của danh tướng Rodrigo Díaz de Vivar (El Cid) và phu nhân Doña Jimena được rước về an táng trang trọng dưới tháp lồng giao điểm trung tâm; năm 1984 UNESCO công nhận Di sản Thế giới độc lập và năm 2021 cử hành Năm Thánh kỷ niệm 800 năm đặt viên đá đầu tiên.
Hành trình chín thế kỷ của hài cốt người anh hùng dân tộc El Cid Campeador và phu nhân Doña Jimena. Ngay tại tâm điểm trang trọng nhất dưới vòm tháp lồng Cimborrio cao năm mươi tư mét của Nhà thờ chính tòa Burgos là tấm bia đá cẩm thạch màu đỏ sẫm khắc tên Rodrigo Díaz de Vivar, El Cid Campeador (khoảng 1043 tới ngày 10 tháng 7 năm 1099) và người vợ thủy chung của ông là Doña Jimena Díaz (mất khoảng năm 1116). Sinh ra tại làng Vivar cách Burgos chưa đầy mười cây số về phía bắc, El Cid là vị hiệp sĩ huyền thoại của thời kỳ Reconquista và là nhân vật chính trong bản anh hùng ca cổ nhất văn học Tây Ban Nha Cantar de mio Cid (theo sử tích, trước khi lên đường đi lưu đày, El Cid đã buộc các hiệp sĩ của vua Alfonso VI phải đặt tay thề tại nhà thờ Santa Gadea ở Burgos rằng nhà vua không can dự vào cái chết của vua anh Sancho II). Sau khi El Cid qua đời tại Valencia năm 1099, Doña Jimena đã đưa thi hài ông về an táng tại Đan viện San Pedro de Cardeña gần Burgos vào năm 1102. Trong cuộc Chiến tranh Bán đảo (1808 tới 1814), tướng Pháp Paul Thiébault từng đưa mộ phần về Burgos rồi trả lại Cardeña, cho đến ngày 21 tháng 7 năm 1921 (nhân dịp kỷ niệm 700 năm khởi dựng Nhà thờ chính tòa Burgos), Quốc vương Alfonso XIII đã chủ sự nghi lễ quốc gia rước hài cốt của El Cid và Doña Jimena về an nghỉ vĩnh viễn dưới vòm trung tâm của đại giáo đường quê hương ông.
IIIĐôi Tháp Đăng Ten Đá Của Juan de Colonia, Tháp Lồng Bát Giác Cimborrio, Nhà Nguyện Thống Chế Và Cầu Thang Vàng
Nhà thờ chính tòa Đức Bà Burgos có chiều dài tổng thể (tính cả Nhà nguyện Thống chế ở đầu phía đông) đạt 106 mét, chiều rộng tại cánh ngang đạt 59 mét, được xây dựng hoàn toàn bằng đá vôi trắng khai thác từ mỏ đá Hontoria de la Cantera (nằm cách Burgos khoảng hai mươi lăm cây số về phía đông nam), một loại đá vừa mềm dẻo khi mới khai thác giúp các nghệ nhân chạm trổ những chi tiết mảnh như sợi chỉ, vừa cứng rắn và ngả sắc trắng bạc thanh khiết khi tiếp xúc với khí hậu khô lạnh của cao nguyên Castilla. Xung quanh lõi chữ thập Latinh gồm ba gian dọc (gian chính cao khoảng 28 mét, có hành lang triforium chạy bên trên với các khung vòm năm thùy đặc trưng kiểu Bourges), qua các thế kỷ 14 đến 18, mười chín nhà nguyện phụ lộng lẫy và hai khu tu viện đã được kiến tạo bao bọc toàn bộ chu vi nhà thờ.
Điểm làm nên danh tiếng độc nhất vô nhị của Nhà thờ chính tòa Burgos là nghệ thuật chạm lộng đá xuyên thấu (calado en piedra) đạt tới trình độ siêu phàm ở cả ba cụm đỉnh cao: hai ngọn tháp chóp nhọn bát giác cao 84 mét ở mặt tiền phía tây của Juan de Colonia (1442 tới 1458), ngọn tháp lồng bát giác trung tâm Cimborrio cao 54 mét của Juan de Vallejo (1539 tới 1568), và ngọn tháp bát giác phía đông của Nhà nguyện Thống chế do Simón de Colonia kiến tạo (1482 tới 1517). Khi đứng bên dưới ngước nhìn lên cả ba vòm sao tám cánh ở giao điểm trung tâm, ở khu Ca đoàn và ở Nhà nguyện Thống chế, du khách sẽ thấy ánh sáng mặt trời chiếu xuyên qua những nan đá uốn lượn như thêu ren, biến khối đá nặng hàng nghìn tấn thành những vì sao lơ lửng giữa tầng không.
Mặt tiền chính phía tây hướng ra quảng trường Plaza de Santa María có ba cổng vòm nhọn, phía trên tầng giữa là cửa sổ hoa hồng lớn thế kỷ 13 có khung đá đan hình ngôi sao sáu cánh (Con dấu vua Đa-vít) và hành lang tám pho tượng các vị vua Castilla. Vươn lên trên cùng là hai ngọn tháp chóp nhọn hình bát giác (Agujas) cao 84 mét do kiến trúc sư người Đức Juan de Colonia xây dựng từ năm 1442 đến năm 1458, với bề mặt đá được đục thủng hoàn toàn thành mạng lưới hoa văn đăng ten cho gió và ánh sáng xuyên qua.
Đêm ngày 4 tháng 3 năm 1539, ngọn tháp lồng trung tâm do Simón de Colonia xây trước đó bất ngờ đổ sập. Từ năm 1539 đến năm 1568, kiến trúc sư Juan de Vallejo đã dựng lên một kiệt tác giao thoa Gothic và Phục Hưng Plateresque: bốn trụ đá tròn khổng lồ chạm nổi hoa văn đỡ lấy lồng tháp hình bát giác cao 54 mét có hai tầng cửa sổ và mái vòm sao tám cánh đục thủng tinh xảo như bầu trời sao, ngay bên dưới sàn đá là nơi an nghỉ của El Cid Campeador và phu nhân Doña Jimena.
Tọa lạc ở đầu cực đông sau đường vòng cung thánh và thường được gọi là một nhà thờ chính tòa thu nhỏ trong lòng nhà thờ chính tòa, Nhà nguyện Thống chế do Simón de Colonia thiết kế năm 1482 cho Thống chế Castilla Pedro Fernández de Velasco và phu nhân Mencía de Mendoza. Công trình có mặt bằng bát giác, vòm trần hình ngôi sao tám cánh chạm lộng đón ánh sáng tự nhiên ở trung tâm, ba bức bình phong bàn thờ của Gil de Siloé, Diego de Siloé và Felipe Bigarny, cùng đôi tượng mộ nằm bằng đá cẩm thạch trắng Carrara chạm khắc từng đường gân tay và nếp vải sống động.
Do nhà thờ nằm tựa vào sườn đồi lâu đài Burgos nên Cổng Bắc (Puerta de la Coronería) cao hơn mặt sàn nhà thờ tới hơn 6 mét. Từ năm 1519 đến năm 1523, kiến trúc sư Diego de Siloé lấy cảm hứng từ cầu thang Belvedere ở Vatican của Bramante đã thiết kế Cầu thang Vàng gồm hai nhánh đối xứng uốn lượn tuyệt đẹp chạm trổ các hình nhân thần thoại, sư tử có cánh và lan can sắt rèn thếp vàng của nghệ nhân Pháp Maestro Hilario. Ở đầu cánh ngang phía nam là Cổng Sarmental (khoảng năm 1240) khắc tượng Chúa Kitô Pantocrator giữa Bốn Thánh Sử.
Được Giám mục Luis de Acuña ủy thác xây dựng từ năm 1477 đến năm 1488, Nhà nguyện Thánh Anne lưu giữ kiệt tác đỉnh cao của điêu khắc gỗ đa sắc thếp vàng hậu kỳ Gothic châu Âu: bức bình phong bàn thờ (1486 tới 1492) do Gil de Siloé chạm khắc với hình ảnh Cây Jesse (Cây Gia phả của Chúa Giêsu) mọc lên từ ngực tổ phụ Jesse, ôm lấy cảnh gặp gỡ dịu dàng giữa Thánh Gioakim và Thánh Anne tại Cổng Vàng thành Giêrusalem.
Nằm ở chính giữa gian chính là khu Ca đoàn (Coro) gồm 103 ghế ngồi hai tầng bằng gỗ óc chó chạm khắc vô cùng tinh xảo từ năm 1507 đến năm 1512 bởi nhà điêu khắc người Pháp gốc Bourgogne là Felipe Bigarny, diễn tả các cảnh Cựu Ước, Tân Ước và cuộc đời các thánh; ở chính giữa là tượng mộ bằng đồng tráng men thế kỷ 13 của Giám mục sáng lập Mauricio. Phía trên cao đầu gian chính là đồng hồ Papamoscas thế kỷ 16 mỗi giờ lại há miệng gõ chuông một lần.
| Hạng mục | Thông số lịch sử và kiến trúc | Nguồn kiểm chứng |
|---|---|---|
| Năm khởi dựng và thánh hiến | Khởi dựng ngày 20 tháng 7 năm 1221; thánh hiến ngày 20 tháng 7 năm 1260; hoàn tất tổng thể năm 1568 | Cabildo Metropolitano de Burgos và UNESCO World Heritage (Ref. 316) |
| Kích thước quy mô | Dài 106 m, rộng cánh ngang 59 m, đôi tháp nhọn mặt tiền cao 84 m, tháp lồng Cimborrio cao 54 m | Hồ sơ kiến trúc Catedral de Burgos và Encyclopædia Britannica |
| Các kiến trúc sư và nghệ nhân chính | Maestro Enrique, Juan Pérez (thế kỷ 13); Juan, Simón và Francisco de Colonia; Gil và Diego de Siloé, Felipe Bigarny, Juan de Vallejo (thế kỷ 15 tới 16) | Văn khố Nhà thờ chính tòa Burgos (Archivo Capitular) |
| Chất liệu đá xây dựng | Đá vôi trắng Hontoria de la Cantera kết hợp đá cẩm thạch Carrara và đá thạch cao tuyết hoa (alabaster) | Viện Di sản Văn hóa Tây Ban Nha (IPCE) |
| Xếp hạng di sản | Di tích Quốc gia Tây Ban Nha (ngày 8 tháng 4 năm 1885); Di sản Thế giới UNESCO độc lập (ngày 2 tháng 11 năm 1984, mở rộng năm 2014) | UNESCO World Heritage Centre (whc.unesco.org/en/list/316) |
IVThế Đất Và Hướng
Trong quy hoạch đô thị trung cổ miền bắc Tây Ban Nha, Nhà thờ chính tòa Đức Bà Burgos được kiến tạo tại vị trí giao điểm chiến lược giữa sườn đồi pháo đài phòng thủ của kinh đô Castilla với trục đường hành hương xuyên lục địa Camino de Santiago chạy dọc thung lũng sông Arlanzón. Phần dưới đây phân tích địa thế tự nhiên và phương vị kiến trúc của đại giáo đường theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện.
Xét trên bản đồ địa hình bồn địa sông Duero ở miền bắc Tây Ban Nha tại tọa độ 42,3408 độ vĩ bắc, 3,7044 độ kinh tây (ở độ cao trung bình khoảng 856 mét so với mực nước biển), thành phố Burgos tọa lạc trong một thung lũng hẹp được che chắn ở phía bắc bởi ngọn đồi Lâu đài Burgos (Cerro del Castillo, cao 930 mét) cùng dãy đồi San Miguel, và được ôm ấp ở phía nam bởi dòng sông Arlanzón hiền hòa chảy từ dãy núi Sierra de la Demanda ở phía đông nam về phía tây nam để nhập vào sông Arlanza và sông Pisuerga. Nhà thờ chính tòa Burgos nằm đúng tại vị trí tựa sơn hướng thủy điển hình dưới chân sườn nam của đồi Lâu đài: ngọn đồi đá vôi Cerro del Castillo đứng sừng sững ngay phía sau cánh bắc của nhà thờ đóng vai trò làm Hậu chẩm Huyền Vũ vững chãi chắn toàn bộ luồng gió bắc lạnh buốt thổi xuống từ vịnh Biscay và bình nguyên Páramo de Masa, đến mức mặt đất ở Cổng Bắc (Puerta de la Coronería) cao hơn mặt sàn nhà thờ hơn sáu mét và cao hơn khu tu viện phía nam gần mười lăm mét.
Ở phía trước mặt nam và tây nam của đại giáo đường, qua cánh cổng tháp Arco de Santa María và quảng trường Plaza del Rey San Fernando là dòng sông Arlanzón uốn vòng cung ôm lấy khu phố cổ theo thế Ngọc đái thủy (dải đai ngọc), tạo nên khoảng Minh đường tụ thủy thoáng đãng đón trọn ánh nắng phương nam ấm áp. Về tọa hướng phụng vụ, trục chính của nhà thờ chạy theo hướng Tây Nam đi Đông Bắc (lệch khoảng 30 độ so với trục Đông Tây thuần túy để bám sát đường đồng mức của sườn đồi Lâu đài): mặt tiền chính Đức Mẹ (Fachada de Santa María) mở về hướng Tây Nam đón dòng người hành hương đi dọc theo phố Fernán González trên đường Camino de Santiago, trong khi Cung thánh chính và Nhà nguyện Thống chế vươn về hướng Đông Bắc đón ánh bình minh mặt trời mọc.
VĐại Lễ Thánh Phêrô Và Phaolô (Sampedros), Vũ Điệu Gigantillos, Lễ El Curpillos Và Tuần Thánh Burgos
Là trái tim tinh thần của Tổng giáo phận Burgos và là trạm dừng chân lớn trên hành trình Camino de Santiago, Nhà thờ chính tòa Đức Bà Burgos duy trì một lịch phụng vụ và lễ hội dân gian vô cùng phong phú suốt bốn mùa trong năm. Bảng dưới đây tổng hợp các kỳ đại lễ đặc sắc nhất diễn ra tại đại giáo đường và các quảng trường bao quanh.
| Thời gian | Hệ lịch | Tên lễ tiết | Nghi thức phụng vụ và truyền thống văn hóa tại Nhà thờ chính tòa Burgos |
|---|---|---|---|
| Tháng Ba hoặc tháng Tư (Chúa nhật Lễ Lá đến Lễ Phục Sinh) | Lịch Phụng vụ Công giáo | Tuần Thánh Burgos (Semana Santa de Burgos, Lễ hội Du lịch Quốc gia) | Mười sáu hội huynh đệ cổ truyền rước các pho tượng Khổ Nạn từ nhà thờ chính tòa và các giáo xứ cổ quanh thành phố; nổi bật nhất là nghi thức Gặp Gỡ (El Encuentro) giữa tượng Đức Mẹ Sầu Bi và Chúa Giêsu vác Thánh Giá vào chiều Thứ Năm Tuần Thánh ngay tại quảng trường Plaza del Rey San Fernando dưới chân nhà thờ và cuộc Đại rước Chôn Táng Chúa vào tối Thứ Sáu Tuần Thánh. |
| Thứ Sáu tuần sau Lễ Mình và Máu Thánh Chúa Kitô (tháng 5 hoặc tháng 6) | Lịch Phụng vụ Công giáo và truyền thống Castilla | Đại lễ Mình Máu Thánh Chúa (Corpus Christi) và Lễ El Curpillos (từ năm 1212) | Trong đại lễ Corpus Christi và ngày lễ El Curpillos hôm sau (kỷ niệm chiến thắng Las Navas de Tolosa năm 1212), bên cạnh Thánh lễ trọng thể và kiệu Mặt Nhật Thánh Thể, trước sân nhà thờ diễn ra điệu múa cổ truyền của các nhân vật khổng lồ (Gigantillos và Gigantones), nhóm vũ công trẻ em Danzantes mặc lễ phục thế kỷ 16 và nhân vật Tetín. |
| Ngày 29 tháng Sáu (và tuần lễ cuối tháng 6) | Dương lịch | Đại lễ Thánh Phêrô và Thánh Phaolô (Fiestas de San Pedro y San Pablo / Sampedros) và Lễ Dâng Hoa | Lễ hội lớn nhất trong năm của thành phố Burgos: hàng chục nghìn người dân trong trang phục truyền thống Castilla mang hàng vạn bó hoa tươi diễu hành về quảng trường Plaza del Rey San Fernando bên hông Nhà thờ chính tòa để kết thành tấm thảm hoa khổng lồ dâng kính Đức Bà Santa María la Mayor. |
| Ngày 15 tháng Tám (và ngày kỷ niệm 20 tháng 7) | Lịch Phụng vụ Công giáo (Dương lịch) | Đại lễ Bổn mạng Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời (Asunción de Nuestra Señora) | Lễ quan thầy chính thức của Nhà thờ chính tòa Đức Bà Burgos: Đức Tổng Giám mục Burgos chủ sự Thánh lễ đại trào với sự hòa âm của đại phong cầm và ca đoàn chính tòa, cùng các hoạt động kỷ niệm ngày đặt viên đá đầu tiên (20 tháng 7 năm 1221). |
| Chúa nhật gần ngày 30 tháng Một hằng năm | Dương lịch | Lễ Thánh Lesmes (San Lesmes Abad, Bổn mạng thành phố Burgos) | Thị trưởng và Hội đồng thành phố Burgos cùng đoàn rước truyền thống cử hành lễ kính Thánh Lesmes (vị đan sĩ thế kỷ 11 bảo trợ người hành hương Camino de Santiago) và chia sẻ những chiếc bánh mì vòng truyền thống được làm phép (Rosquillas de San Lesmes). |
Dấu đóng vào sổ hành hương Credencial và hơi ấm giữa cao nguyên Castilla. Mỗi ngày, tại bàn đón tiếp khách hành hương bên trong Nhà thờ chính tòa Burgos, những người bộ hành mang ba lô và gậy gỗ vừa vượt qua chặng đường đồi núi từ tỉnh La Rioja sang đất Castilla đều dừng lại để xin đóng con dấu chính thức của Đại giáo đường Burgos vào cuốn hộ chiếu hành hương (Credencial del Peregrino) và nhận phép lành lên đường.
Trải qua hơn tám trăm năm kể từ ngày Quốc vương Fernando III và Giám mục Mauricio đặt viên đá đầu tiên vào mùa hè năm 1221, Nhà thờ chính tòa Đức Bà Burgos vẫn tỏa sáng rực rỡ bên dòng sông Arlanzón như một bài thánh ca bất tận tạc bằng đá trắng Hontoria dâng lên Đức Trinh Nữ Maria và lịch sử Tây Ban Nha.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Plaza de Santa María, s/n, 09003 Burgos, Castilla và León, Tây Ban Nha
- Đường tới
- Nhà thờ chính tòa Đức Bà Burgos tọa lạc ngay tại trung tâm phố cổ Burgos (Plaza de Santa María và Plaza del Rey San Fernando), ngay phía bắc cổng thành Arco de Santa María bên bờ sông Arlanzón. Từ thủ đô Madrid (Ga Madrid Chamartín-Clara Campoamor), du khách đi tàu cao tốc AVE hoặc Alvia của hãng Renfe chỉ mất khoảng 1 giờ 35 phút đến 1 giờ 45 phút là tới Ga đường sắt Burgos Rosa Manzano (nằm cách trung tâm phố cổ khoảng 5 km về phía đông bắc); từ ga tàu, quý vị đón xe buýt đô thị tuyến số 25 hoặc đi taxi khoảng 10 đến 12 phút là tới ngay chân nhà thờ. Nếu đi bằng xe buýt đường dài (hãng ALSA từ trạm Avenida de América ở Madrid, thời gian đi khoảng 2 giờ 45 phút), Bến xe buýt Burgos (Estación de Autobuses de Burgos tại Calle Miranda) chỉ nằm ở bờ nam sông Arlanzón, cách Nhà thờ chính tòa đúng 5 phút đi bộ qua cầu Santa María.
- Toạ độ
- 42.3408, -3.7044
Nhà thờ chính tòa Đức Bà Burgos vừa là một thánh đường phụng vụ đang hoạt động vừa là bảo tàng nghệ thuật tôn giáo lớn, vì vậy du khách cần mặc trang phục lịch sự kín đáo (che kín vai, không mặc quần đùi quá ngắn), bỏ mũ nón khi bước vào bên trong và giữ trật tự tuyệt đối tại Nhà nguyện Thánh Thể cũng như Nhà nguyện Chúa Kitô thành Burgos (nơi dành riêng cho việc cầu nguyện cá nhân, không tham quan du lịch trong giờ lễ). Lối vào tham quan văn hóa mở tại Cổng Sarmental ở quảng trường Plaza del Rey San Fernando (có kèm thiết bị thuyết minh tự động đa ngôn ngữ); quý vị lưu ý thành phố Burgos nằm ở độ cao 856 mét nên buổi sáng và chiều tối thường rất se lạnh ngay cả vào mùa hè, hãy luôn mang theo áo khoác nhẹ khi đi bộ quanh nhà thờ.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Đức Bà Burgos
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Đức Bà Burgos được khởi dựng vào năm nào và vì sao lại là Di sản Thế giới độc lập?
Nhà thờ chính tòa Đức Bà Burgos được Quốc vương Thánh Fernando III xứ Castilla và Giám mục Mauricio đặt viên đá đầu tiên vào ngày 20 tháng 7 năm 1221 trên nền ngôi nhà thờ Romanesque cũ và được thánh hiến ngày 20 tháng 7 năm 1260. Năm 1984, UNESCO đã công nhận công trình là Di sản Thế giới độc lập (nhà thờ chính tòa duy nhất ở Tây Ban Nha được ghi danh riêng mà không gộp chung với khu phố cổ) vì nơi đây bảo tồn trọn vẹn mọi giai đoạn tiến hóa của nghệ thuật Gothic từ thế kỷ 13 đến thế kỷ 16.
Ai là tác giả của đôi tháp nhọn chạm lộng ở mặt tiền và Nhà nguyện Thống chế tại Nhà thờ chính tòa Burgos?
Đôi tháp chóp nhọn bát giác chạm lộng cao 84 mét ở mặt tiền phía tây được thiết kế và xây dựng từ năm 1442 đến năm 1458 bởi kiến trúc sư người Đức Hans von Köln (được gọi là Juan de Colonia), người được Giám mục Alonso de Cartagena mời về từ vùng Rheinland sau Công đồng Basel. Sau đó, con trai ông là kiến trúc sư Simón de Colonia đã xây dựng Nhà nguyện Thống chế (Capilla de los Condestables, khởi công năm 1482) ở đầu phía đông với mái vòm hình ngôi sao tám cánh đục thủng đón ánh sáng tự nhiên.
Vì sao Cầu thang Vàng (Escalera Dorada) lại được xây dựng bên trong cánh ngang phía bắc của nhà thờ?
Do Nhà thờ chính tòa Burgos được xây tựa lưng vào sườn dốc đứng của đồi Lâu đài (Cerro del Castillo), cánh cổng phía bắc của nhà thờ là Puerta de la Coronería nằm ở cốt nền đường phố cao hơn mặt sàn bên trong nhà thờ hơn 6 mét. Để khắc phục độ chênh cao này một cách trang trọng, từ năm 1519 đến năm 1523, kiến trúc sư Diego de Siloé đã thiết kế Cầu thang Vàng theo phong cách Phục Hưng Ý gồm hai nhánh cầu thang đá uốn lượn đối xứng với lan can sắt rèn mạ vàng của nghệ nhân Pháp Maestro Hilario.
Hài cốt của vị anh hùng dân tộc El Cid Campeador được an táng ở đâu trong Nhà thờ chính tòa Burgos?
Hài cốt của hiệp sĩ huyền thoại Rodrigo Díaz de Vivar (El Cid Campeador, 1043 tới 1099) và người vợ của ông là Doña Jimena Díaz hiện được an táng ngay tại trung tâm sàn nhà thờ, thẳng bên dưới vòm tháp lồng bát giác Cimborrio cao 54 mét giữa khu Ca đoàn và Cung thánh chính. Sau khi được chôn cất nhiều thế kỷ tại Đan viện San Pedro de Cardeña, hài cốt của hai ông bà đã được rước về an vị trọng thể tại Nhà thờ chính tòa Burgos vào ngày 21 tháng 7 năm 1921 nhân dịp kỷ niệm 700 năm xây dựng đại giáo đường.
Pho tượng tự động Papamoscas bên trong Nhà thờ chính tòa Burgos hoạt động như thế nào?
Nằm ở độ cao khoảng 15 mét trên bức tường phía tây đầu gian chính (trên hành lang triforium gần cửa chính) là cỗ đồng hồ cơ khí thế kỷ 16 mang hình nhân bán thân mặc áo đỏ gọi là Papamoscas (Kẻ đớp ruồi). Cứ mỗi khi đồng hồ điểm đúng đầu giờ, cánh tay phải của Papamoscas lại giật dây gõ vào quả chuông đồng, đồng thời chiếc miệng của pho tượng mở to ra rồi khép lại như đang đớp ruồi, trong khi ở ban công bên cạnh, pho tượng cậu tiểu đồng Martinillo gõ búa điểm các khắc mười lăm phút.