Vươn cao trên khối đá hoa cương hiểm trở được dòng sông Tajo (Tagus) uốn khúc bao bọc suốt ba mặt tại kinh đô cổ Toledo của vùng Castilla-La Mancha, Nhà thờ chính tòa Đức Bà Toledo (tên chính thức bằng tiếng Tây Ban Nha là Santa Iglesia Catedral Primada de Santa María de Toledo) từ lâu đã được giới sử học và lữ khách châu Âu ca tụng bằng câu ngạn ngữ Latinh cổ: Sancta Ovetensis, Pulchra Leonina, Dives Toletana, Fortis Salmantina (nghĩa là Oviedo thánh thiện, León diễm lệ, Toledo giàu có, Salamanca kiên cố). Danh xưng Dives Toletana (Nàng Toledo Giàu Có) phản ánh vị thế lịch sử độc nhất vô nhị của ngôi đại giáo đường này với tư cách là Nhà thờ chính tòa Giáo trưởng của Tây Ban Nha (Catedral Primada de España), nơi tích tụ kho tàng kiến trúc, điêu khắc, hội họa, kim hoàn và âm nhạc phụng vụ đồ sộ bậc nhất thế giới Kitô giáo.
Tại thành phố Toledo vốn nổi tiếng là thành phố của ba nền văn hóa Kitô giáo, Do Thái giáo (với những di tích như Giáo đường Do Thái cổ Santa María la Blanca, Toledo) và Hồi giáo, Nhà thờ chính tòa Đức Bà Toledo là biểu tượng rực rỡ nhất của truyền thống Công giáo Tây Ban Nha. Được Quốc vương Thánh Fernando III và Tổng giám mục học giả Rodrigo Jiménez de Rada đặt viên đá đầu tiên vào ngày 14 tháng 8 năm 1226 ngay trên nền vương cung thánh đường thời Visigoth thế kỷ 6 và đại thánh đường Hồi giáo thành Tulaytulah cũ, công trình kết hợp quy mô năm gian dọc của trường phái Gothic cổ điển Pháp (lấy cảm hứng từ Nhà thờ chính tòa Bourges) với những nét chạm trổ hình học Mudéjar bản địa, bức tường bàn thờ El Transparente bằng đá cẩm thạch rực sáng dưới giếng trời Baroque, phòng tranh của danh họa El Greco và Nhà nguyện Mozarabic nơi Thánh lễ theo nghi thức cổ Tây Ban Nha vẫn vang lên mỗi sáng trong lòng Di sản Thế giới UNESCO.
IĐức Trinh Nữ Maria Hồn Xác Lên Trời, Phép Lạ Áo Lễ Thánh Ildefonso Và Nghi Thức Phụng Vụ Cổ Mozarabic
Nhà thờ chính tòa Giáo trưởng Toledo được cung hiến cho Đức Trinh Nữ Maria trong mầu nhiệm Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời (Santa María de la Asunción), đồng thời tôn kính đặc biệt hình ảnh Đức Bà Trắng (Virgen Blanca, pho tượng đá cẩm thạch Pháp thế kỷ 14 nở nụ cười hiền từ đặt tại khu Ca đoàn) và Đức Bà Đền Thánh (Virgen del Sagrario, pho tượng gỗ bọc bạc từ thời trung cổ ngự tại Nhà nguyện Sagrario, bổn mạng của thành phố Toledo). Tín lý và lòng sùng kính Đức Trinh Nữ Maria tại Toledo có gốc rễ từ thế kỷ 7 dưới thời Vương quốc Visigoth, khi các vị giáo phụ của trường phái Toledo dẫn đầu châu Âu trong việc bảo vệ tước hiệu Đức Maria Trọn Đời Đồng Trinh.
Tâm điểm linh thiêng bậc nhất bên trong đại giáo đường gắn liền với cuộc đời của Thánh Ildefonso thành Toledo (San Ildefonso, khoảng 607 tới 667, Tổng giám mục Toledo và tác giả bộ luận thần học nổi tiếng De Virginitate Perpetua Sanctae Mariae bảo vệ sự đồng trinh trọn đời của Đức Mẹ). Theo truyền thống thánh truyền cổ xưa của Giáo hội Tây Ban Nha, vào đêm 18 tháng 12 năm 665, khi Thánh Ildefonso cùng hàng giáo sĩ và tín hữu tiến vào vương cung thánh đường Toledo để hát kinh mừng lễ Đức Mẹ, họ thấy cả ngôi đền thờ rực sáng ánh hào quang thiên quốc và chính Đức Trinh Nữ Maria đang ngự trên ngai tòa giám mục bằng ngà voi. Đức Mẹ đã gọi Thánh Ildefonso tiến lại gần và trao tặng ngài một chiếc áo lễ thiên đàng (Casulla) để mặc trong các ngày lễ kính Mẹ. Ngay tại gian giữa gần chân tháp chuông của Nhà thờ chính tòa Toledo ngày nay vẫn có Nhà nguyện Đức Mẹ Ngự Xuống (Capilla de la Descensión), nơi bảo tồn phiến đá hoa cương đỏ (được bọc lưới sắt để khách hành hương đưa ngón tay vào chạm kính) đánh dấu đúng vị trí bàn chân Đức Trinh Nữ Maria đã đặt xuống vào đêm năm 665.
Một di sản đức tin vô giá khác của Nhà thờ chính tòa Toledo là việc gìn giữ sống động Phụng vụ Hispano-Mozarabic (Rito Hispano-Mozárabe). Đây là nghi thức phụng vụ cổ xưa hình thành tại bán đảo Iberia từ thời các Giáo phụ thế kỷ 4 đến thế kỷ 7 (như Thánh Isidoro thành Sevilla và Thánh Ildefonso thành Toledo) và được cộng đồng các Kitô hữu sống dưới sự cai trị của người Hồi giáo (gọi là người Mozárabes) kiên trì gìn giữ tại Toledo suốt từ năm 711 đến năm 1085. Nhờ sáng kiến của Hồng y Francisco Jiménez de Cisneros vào năm 1500 khi ngài cho in lại các sách lễ cổ và thành lập hội đồng tuyên úy riêng tại Nhà nguyện Corpus Christi (Nhà nguyện Mozarabic), cho đến tận ngày nay, vào đúng 9 giờ sáng mỗi ngày, Thánh lễ và Kinh Phụng vụ theo nghi thức Mozarabic vẫn được cử hành liên tục tại Nhà thờ chính tòa Toledo.
Toàn bộ không gian phụng vụ của Nhà thờ chính tòa Toledo được kiến tạo xoay quanh hai trụ cột thần học của thời kỳ Cải cách Công giáo Tây Ban Nha: tôn sùng Bí tích Thánh Thể và lòng sùng kính Đức Trinh Nữ Maria. Từ tòa Mặt Nhật vàng bạc khổng lồ của Enrique de Arfe dùng để rước Mình Thánh Chúa ra khắp các con phố cổ vào ngày lễ Corpus Christi, cho tới công trình trổ thủng vòm đá El Transparente của Narciso Tomé vào thế kỷ 18, mục đích tối hậu của các kiến trúc sư là dẫn luồng ánh sáng mặt trời tự nhiên chiếu thẳng vào Nhà Tạm bằng bạc ở lưng bàn thờ chính, giúp tín hữu khi đi vòng quanh đường hành hương phía sau cung thánh vẫn có thể nhìn xuyên qua bức tường bàn thờ để thờ lạy Thánh Thể như nguồn mạch của Ánh Sáng và Sự Sống.
Biên niên sử của Giáo hội Tây Ban Nha ghi nhận sự hiện diện của ngôi thánh đường chính tòa tại vị trí này từ thời Vương quốc Visigoth định đô tại Toledo: dưới triều vua Reccared I (người chính thức tuyên xưng đức tin Công giáo tại Công đồng Toledo lần thứ III năm 589), ngôi vương cung thánh đường Đức Bà Toledo đã được thánh hiến trọng thể vào ngày 12 tháng 4 năm 587 (hiện còn tấm cột đá cẩm thạch khắc chữ Latinh ghi rõ sự kiện năm 587 được bảo tồn tại nhà nguyện Thánh Eugenio trong nhà thờ). Khi quân đội Umayyad chinh phục Toledo năm 711, vương cung thánh đường Visigoth bị cải tạo thành Đại thánh đường Hồi giáo (Masjid al-Jami) của thành phố Tulaytulah. Ngày 25 tháng 5 năm 1085, Quốc vương Alfonso VI xứ León và Castilla thu phục Toledo; đến năm 1086 đại thánh đường được cung hiến trở lại làm Nhà thờ chính tòa Đức Bà và ngày 15 tháng 10 năm 1088, Giáo hoàng Urbanô II ban sắc chỉ Cunctis Sanctorum công nhận Tổng giám mục Toledo là Giáo trưởng của toàn cõi Tây Ban Nha (Primado de las Españas).
Đến đầu thế kỷ 13, sau khi Tổng giám mục Toledo Rodrigo Jiménez de Rada (nhà sử học và nhà ngoại giao lỗi lạc) trực tiếp tham gia chỉ huy cánh quân Kitô giáo giành chiến thắng quyết định tại trận Las Navas de Tolosa (1212), ngài cùng Quốc vương Thánh Fernando III đã quyết định hạ giải công trình cũ để khởi dựng ngôi đại giáo đường Gothic hoàn toàn mới vào ngày 14 tháng 8 năm 1226 (đêm vọng lễ Đức Mẹ Lên Trời). Sau hơn 260 năm xây dựng liên tục, vào tháng 1 năm 1493, dưới thời Hồng y Đại thần Pedro González de Mendoza và Quân vương Công giáo Isabel và Fernando, viên đá khóa vòm cuối cùng của gian chính đã được khép kín (và tấm phù điêu cuộc chinh phục Granada năm 1492 được Rodrigo Alemán chạm khắc ngay vào hàng ghế gỗ khu Ca đoàn).
Nhiều người khi nghe nói Nhà thờ chính tòa Toledo được xây trên nền Đại thánh đường Hồi giáo cũ thường nhầm tưởng rằng công trình vẫn giữ lại các gian cột Hồi giáo giống như Nhà thờ chính tòa Córdoba. Thực tế, vào năm 1226, Tổng giám mục Rodrigo Jiménez de Rada đã cho tháo dỡ toàn bộ cấu trúc đại thánh đường Hồi giáo cũ để xây mới từ móng theo kiến trúc Gothic Pháp năm gian dọc hướng về phía Đông. Tuy nhiên, tinh thần nghệ thuật Hồi giáo Iberia (được gọi là phong cách Mudéjar do các nghệ nhân thợ nề người Moor thực hiện) vẫn được tích hợp sâu sắc vào từng vòm đa thùy trên hành lang triforium của đường vòng cung thánh, trần gỗ ghép hình học (artesonado) của Phòng Họp Kinh Sĩ và các khung vòm giao nhau tại Nhà nguyện Thánh Bơ-la-xi-ô.
IIHành Trình Mười Bốn Thế Kỷ Từ Vương Cung Thánh Đường Visigoth Năm 587 Đến Kỷ Nguyên Hoàng Kim Của Hồng Y Cisneros Và El Greco
Lịch sử của Nhà thờ chính tòa Đức Bà Toledo là tấm gương phản chiếu trọn vẹn lịch sử hình thành quốc gia Tây Ban Nha. Khởi đầu với kiến trúc sư Maestro Martín (người lập bản vẽ đầu tiên năm 1226 đến 1234 theo nguyên mẫu Nhà thờ chính tòa Bourges ở Pháp nhưng mở rộng chiều ngang để thích ứng với nền móng vuông vức của thánh đường cũ) và người kế nhiệm lừng danh là Petrus Petri (Pedro Pérez, mất năm 1291, người đã hoàn thiện đường vòng cung thánh hai tầng có các ô vòm tam giác và chữ nhật xen kẽ vô cùng thông minh cùng hệ vòm đa thùy Mudéjar), công trình đã vươn lên từng bước từ phía đông sang phía tây suốt thế kỷ 13 và thế kỷ 14.
Bước sang thế kỷ 15 và thế kỷ 16, dưới sự bảo trợ của những vị Tổng giám mục Toledo đầy quyền uy (những người đứng đầu Giáo hội Tây Ban Nha và có nguồn thu bổng lộc khổng lồ bậc nhất châu Âu như Alfonso Carrillo, Pedro González de Mendoza, Francisco Jiménez de Cisneros, Alfonso de Fonseca và Juan Martínez Silíceo), Nhà thờ chính tòa Toledo quy tụ toàn bộ những bậc thầy lỗi lạc nhất châu Âu: kiến trúc sư vùng Bruxelles là Hanequin de Bruselas (người dựng ngọn tháp chuông Bắc cao 92 mét và Cổng Sư Tử), Juan Guas, Enrique Egas, Alonso de Covarrubias, Felipe Bigarny, Alonso Berruguete, thợ kim hoàn người Đức Enrique de Arfe và danh họa bậc thầy Doménikos Theotokópoulos (El Greco). Đến thế kỷ 18, kiến trúc sư kiêm nhà điêu khắc Narciso Tomé đã kiến tạo kỳ quan Baroque El Transparente (1721 tới 1732), và cuối thế kỷ 18, kiến trúc sư tân cổ điển Ventura Rodríguez thiết kế Nhà nguyện Đức Bà Sagrario.
- Ngày 12 tháng 4 năm 587 và năm 665Thánh hiến Vương cung thánh đường Visigoth thời vua Reccared I và biến cố Thánh Ildefonso (665)Bia khắc đá trên cột cẩm thạch ghi nhận lễ thánh hiến vương cung thánh đường Công giáo Đức Bà Toledo ngày 12 tháng 4 năm 587; đêm 18 tháng 12 năm 665 gắn với truyền thống Đức Trinh Nữ Maria trao áo lễ cho Thánh Tổng giám mục Ildefonso.
- Năm 711 tới năm 1085 và năm 1088Thời kỳ Đại thánh đường Hồi giáo Tulaytulah và khôi phục Tòa Giáo trưởng Tây Ban Nha (1088)Suốt hơn ba thế kỷ rưỡi thời Al-Andalus, vị trí này là Đại thánh đường Hồi giáo của thành phố; sau khi vua Alfonso VI thu phục Toledo năm 1085, Giáo hoàng Urbanô II năm 1088 nâng Toledo lên hàng Tòa Giáo trưởng tối cao của Tây Ban Nha.
- Ngày 14 tháng 8 năm 1226 tới thế kỷ 14Vua Thánh Fernando III và Tổng giám mục Rodrigo Jiménez de Rada đặt viên đá đầu tiên xây đại giáo đường GothicKhởi dựng nhà thờ Gothic năm gian dọc dưới sự thiết kế của Maestro Martín và Petrus Petri; thế kỷ 14 Tổng giám mục Pedro Tenorio xây dựng khu Tu viện lớn (Claustro Bajo) và Nhà nguyện Thánh Bơ-la-xi-ô.
- Năm 1418 tới năm 1493Hoàn thành Mặt tiền Cổng Tha Thứ, Tháp chuông cao 92 mét và khép kín vòm trần gian chính (1493)Xây dựng ba cổng lớn ở mặt tiền phía tây (Puerta del Perdón, Puerta del Juicio Final, Puerta del Infierno), Hanequin de Bruselas và Alvar Martínez dựng ngọn tháp chuông cao 92 mét, và khép kín vòm cuối cùng dưới thời Hồng y Mendoza năm 1493.
- Năm 1497 tới năm 1587Thời đại Hồng y Cisneros: Bàn thờ chính (1497 tới 1504), Nhà nguyện Mozarabic, Custodia de Arfe và tranh El GrecoHồng y Cisneros cho dựng bức bình phong bàn thờ chính khổng lồ, lập Nhà nguyện Mozarabic (1500), đặt Enrique de Arfe chế tác tòa Mặt Nhật vàng bạc (1515 tới 1524); Alonso Berruguete và Felipe Bigarny chạm khắc ghế Ca đoàn trên (1539 tới 1543); danh họa El Greco vẽ kiệt tác El Expolio cho Phòng Thánh (1577 tới 1579).
- Năm 1721 tới năm 1732 và năm 1986Narciso Tomé kiến tạo kỳ quan Baroque El Transparente (1732) và UNESCO công nhận Di sản Thế giới (1986)Theo ủy thác của Tổng giám mục Diego de Astorga y Céspedes, Narciso Tomé cùng hai con trai đục mở vòm đá đường vòng cung thánh để dựng quần thể cẩm thạch và đồng El Transparente; năm 1986 UNESCO ghi danh Thành phố Lịch sử Toledo là Di sản Thế giới.
Quả chuông khổng lồ Campana Gorda nặng 17,5 tấn và kiệt tác El Expolio của danh họa El Greco. Hai câu chuyện lịch sử nổi tiếng nhất gắn với Nhà thờ chính tòa Toledo nằm ở hai không gian đối lập nhau: trên đỉnh tháp chuông cao 92 mét và trong lòng Phòng Thánh (Sacristía). Năm 1753, dưới thời Tổng giám mục Luis Antonio de Borbón, nghệ nhân đúc đồng Alejandro Gargollo đã đúc quả đại hồng chung mang tên Campana de San Eugenio (dân gian gọi là La Campana Gorda, tức Quả Chuông Béo), có đường kính gần 3 mét và nặng tới 17.515 kg (17,5 tấn, quả chuông lớn nhất Tây Ban Nha). Truyền kể rằng ngay trong lần gióng chuông đầu tiên, âm thanh trầm hùng khủng khiếp của quả chuông đã làm vỡ cửa kính nhiều ngôi nhà xung quanh và khiến chính thân chuông xuất hiện một vết nứt dài hơn một mét vẫn còn nhìn thấy rõ cho đến ngày nay. Còn ở dưới Phòng Thánh, từ năm 1577 đến năm 1579, danh họa người đảo Crete là El Greco đã vẽ bức tranh sơn dầu El Expolio (Lột Áo Chúa Kitô trên đồi Golgotha, cao 2,85 mét, rộng 1,73 mét) với sắc áo choàng đỏ thắm rực cháy của Chúa Giêsu giữa vòng vây đám lính La Mã. Dù các vị kinh sĩ thời bấy giờ từng tranh tụng với El Greco vì ông dám vẽ những chiếc đầu đội mũ sắt cao hơn đầu Chúa và vẽ Ba Bà Maria đứng ở góc dưới (chi tiết không có trong Tin Mừng kinh điển), bức tranh đã trở thành bảo vật hội họa vô giá bậc nhất chưa từng rời khỏi bức tường bàn thờ Phòng Thánh Toledo suốt gần bốn trăm năm mươi năm qua.
IIIĐại Giáo Đường Năm Gian Dọc, Bàn Thờ Chính Của Hồng Y Cisneros, Giếng Trời El Transparente Và Kho Báu Custodia de Arfe
Nhà thờ chính tòa Đức Bà Toledo được xây dựng bằng đá vôi trắng khai thác từ mỏ đá Olihuelas (gần Olías del Rey) cho toàn bộ hệ vòm và cột nội thất, kết hợp với đá hoa cương cứng của vùng Toledo cho phần móng và chân tường. Công trình có chiều dài tổng thể 120 mét, chiều rộng 59 mét, được chia thành năm gian dọc (gian chính ở giữa cao tới 44,5 mét, hai gian phụ kế tiếp cao 35 mét và hai gian ngoài cùng cao 25 mét, thêm hai dãy nhà nguyện phụ chạy dọc hai bên tường bắc nam), nâng đỡ bởi 88 cột đá chùm khổng lồ và 72 ô vòm sườn nhọn. Cánh ngang (Transept) nằm giữa khu Ca đoàn và Cung thánh không nhô ra khỏi chu vi tường bao ngoài, tạo nên một khối không gian nội thất liền mạch, rộng mở và tràn ngập sắc màu huyền ảo từ hơn 750 ô cửa sổ kính màu được chế tác từ thế kỷ 14 đến thế kỷ 16 bởi các nghệ nhân Jacobo Dolfin, Enrique Alemán và Nicolás de Vergara.
Ở mặt đứng phía tây hướng ra quảng trường Tòa Thị chính (Plaza del Ayuntamiento), thay vì dựng hai tháp đối xứng như ở Burgos hay León, Nhà thờ chính tòa Toledo có bố cục bất đối xứng đầy uy lực: bên trái (phía bắc) là ngọn tháp chuông đơn cao 92 mét gồm thân tháp vuông bằng đá hoa cương và đỉnh tháp bát giác ba tầng vòng gai nhọn của Hanequin de Bruselas, còn bên phải (phía nam) là mái vòm bát giác của Nhà nguyện Mozarabic do Enrique Egas xây tường và con trai của El Greco là Jorge Manuel Theotocópuli lợp vòm năm 1631.
Được khép kín bởi bức bình phong lưới sắt rèn mạ vàng của Francisco de Villalpando (1548), Cung thánh chính lưu giữ bức bình phong bàn thờ (Retablo Mayor) bằng gỗ thông rụng lá chạm khắc đa sắc thếp vàng cao vút chạm tới đỉnh vòm trần, do Hồng y Cisneros ủy thác năm 1497 và được thực hiện bởi một đội ngũ quốc tế gồm Enrique Egas, Pedro Gumiel, Petit Juan, Rodrigo Alemán, Felipe Bigarny và Sebastián de Almonacid, diễn tả toàn bộ các mầu nhiệm cuộc đời Chúa Giêsu và Đức Mẹ, hai bên tường là lăng mộ đá thạch cao của các vị vua Castilla cổ (Alfonso VII, Sancho III, Sancho IV) và Hồng y Mendoza.
Là một trong những tác phẩm táo bạo nhất lịch sử kiến trúc Baroque thế giới: để đưa ánh sáng tự nhiên chiếu vào Nhà Tạm ở lưng bàn thờ chính vốn bị bao vây trong bóng tối của đường vòng cung thánh (Girola), từ năm 1721 đến năm 1732, Narciso Tomé đã đục mở hẳn một ô vòm trần Gothic phía trên để tạo thành giếng trời đón nắng chiếu thẳng vào một bức tường điêu khắc cao 29 mét bằng đá cẩm thạch Carrara, đá jasper và đồng mạ vàng, kết hợp bích họa, thiên thần bay lượn, Bữa Tiệc Ly và Đức Mẹ Đồng Trinh xoay quanh một vầng mặt trời bằng đồng rực sáng.
Đặt đối diện với Cung thánh chính ở giữa gian chính là Khu Ca đoàn lộng lẫy bậc nhất Tây Ban Nha: hàng ghế tầng dưới (1489 tới 1495) bằng gỗ óc chó do Rodrigo Alemán chạm khắc 54 bức phù điêu ghi lại từng trận đánh thu phục vương quốc Granada năm 1492 của Quân vương Công giáo; hàng ghế tầng trên (1539 tới 1543) là cuộc thi tài lịch sử giữa hai nhà điêu khắc vĩ đại nhất Phục Hưng Tây Ban Nha: 35 ghế bên phải do Alonso Berruguete chạm khắc đầy cảm xúc mãnh liệt và 35 ghế bên trái do Felipe Bigarny chạm khắc hài hòa cổ điển, ở trên cùng là bức Biến Hình bằng đá thạch cao tuyết hoa của Berruguete.
Được thiết kế bởi Francisco de Vergara và Juan Bautista Monegro vào cuối thế kỷ 16 với bức bích họa vòm trần khổng lồ của Luca Giordano, Phòng Thánh của Nhà thờ chính tòa Toledo là một bảo tàng hội họa tầm cỡ quốc tế. Trên bàn thờ chính là bức kiệt tác El Expolio (Lột Áo Chúa Kitô, 1577 tới 1579) và bộ tranh Mười Hai Thánh Tông Đồ (Apostolado) của El Greco, treo cạnh bức Đức Kitô bị bắt của Goya, Hồng y Gaspar de Borja của Velázquez, Thánh Gioan Tẩy Giả của Caravaggio cùng các tác phẩm của Titian, Van Dyck, Raphael và Bellini.
Nằm ngay dưới chân tháp chuông Bắc với cổng đá Plateresque của Alonso de Covarrubias là Phòng Kho báu, nơi trưng bày Đại Mặt Nhật Thánh Thể (Custodia Procesional) do nghệ nhân kim hoàn người Đức Enrique de Arfe chế tác từ năm 1515 đến năm 1524 cho Hồng y Cisneros. Tòa tháp Gothic thu nhỏ này cao hơn 3 mét, ghép từ 5.600 chi tiết rời bằng 260 pho tượng nhỏ và 12.500 ốc vít bằng bạc mạ vàng nặng 183 kg; ở chính giữa là chiếc Mặt Nhật nhỏ bằng vàng ròng nguyên chất nặng 18 kg được chế tác từ những thỏi vàng đầu tiên mà Christopher Columbus mang về từ châu Mỹ.
Ở góc tây nam là Nhà nguyện Corpus Christi (Nhà nguyện Mozarabic) có bức tranh khảm năm 1624 và bích họa của Juan de Borgoña, nơi cử hành Thánh lễ Mozarabic hằng ngày. Ở phía bắc là Nhà nguyện Các Vua Mới (do Alonso de Covarrubias thiết kế năm 1531) nơi an táng các vị vua triều đại Trastámara (Enrique II, Juan I, Enrique III), còn ở phía đông nam là Phòng Họp Kinh Sĩ (Sala Capitular) có trần gỗ ghép hình học Mudéjar thếp vàng của Francisco de Lara và chuỗi bích họa của Juan de Borgoña.
| Hạng mục | Thông số lịch sử và kiến trúc | Nguồn kiểm chứng |
|---|---|---|
| Niên đại xây dựng | Vương cung thánh đường Visigoth năm 587; khởi dựng Gothic ngày 14 tháng 8 năm 1226; hoàn thành vòm năm 1493 | Cabildo Primado de Toledo và UNESCO World Heritage (Ref. 379) |
| Kích thước quy mô | Dài 120 m, rộng 59 m, 5 gian dọc, vòm gian chính cao 44,5 m, 88 cột đá chùm, tháp chuông cao 92 m | Hồ sơ kiến trúc Catedral Primada de Toledo và Britannica |
| Các kiến trúc sư và nghệ nhân chính | Maestro Martín, Petrus Petri, Hanequin de Bruselas, Enrique Egas, Covarrubias, Berruguete, Bigarny, Enrique de Arfe, El Greco, Narciso Tomé | Archivo y Biblioteca Capitulares de la Catedral de Toledo |
| Bảo vật độc bản tiêu biểu | Custodia de Arfe (1524, 183 kg vàng bạc), bức El Expolio của El Greco (1579), giếng trời El Transparente (1732), Kinh Thánh Thánh Louis (1240) | Bảo tàng Nhà thờ chính tòa Toledo (catedralprimada.es) |
| Xếp hạng di sản | Di tích Quốc gia Tây Ban Nha (ngày 14 tháng 5 năm 1909); thuộc Di sản Thế giới UNESCO Thành phố Lịch sử Toledo (1986, mã 379) | UNESCO World Heritage Centre (whc.unesco.org/en/list/379) |
IVThế Đất Và Hướng
Nằm ở trung tâm hình học và tinh thần của bán đảo đá Toledo giữa lòng xứ Castilla-La Mancha, vị trí của Nhà thờ chính tòa Đức Bà Toledo thể hiện sự kế thừa liên tục qua ba nền văn minh La Mã, Visigoth, Hồi giáo và Công giáo trên một thế đất pháo đài thiên nhiên hiếm có ở châu Âu. Phần dưới đây đối chiếu địa hình sông núi và phương vị của công trình theo phép xem hình thế cổ truyền của thư viện.
Xét trên bản đồ địa hình lưu vực trung lưu sông Tajo tại tọa độ 39,8571 độ vĩ bắc, 4,0236 độ kinh tây (ở độ cao khoảng 529 mét so với mực nước biển), khu phố cổ Toledo tọa lạc trên một khối núi đá hoa cương và đá gneiss cổ đại nhô cao hơn một trăm mét so với mặt nước sông. Điều kỳ diệu nhất về mặt hình thế thủy pháp là dòng sông Tajo (Tagus), con sông dài nhất bán đảo Iberia chảy từ phía đông sang phía tây, khi đến gặp khối núi đá Toledo đã đột ngột uốn một vòng cung khép kín gần 300 độ quanh ba mặt Đông, Nam và Tây của thành phố trong hẻm núi sâu (Torno del Tajo), chỉ chừa lại duy nhất một dải đất nối với bình nguyên ở phía Bắc. Trong phép xem địa lý cổ truyền, thế đất ba mặt có sông lớn ôm vòng như chiếc đai ngọc (Ngọc đái hoàn ôm) và một mặt nối với mạch núi tạo thành một bán đảo long huyệt phòng thủ tự nhiên vô cùng tụ khí và kiên cố.
Nhà thờ chính tòa Đức Bà Toledo tọa lạc tại thung lũng trung tâm giữa các gò đồi của thành cổ (thấp hơn một chút so với đỉnh pháo đài Alcázar ở phía đông để tránh gió lốc trên đỉnh đá, nhưng vẫn ngự trị toàn bộ đường chân trời nhờ ngọn tháp chuông cao 92 mét). Ngay trước mặt tiền chính phía tây của nhà thờ là quảng trường Plaza del Ayuntamiento đóng vai trò làm Minh đường vuông vắn, nơi ba quyền lực lớn của lịch sử Tây Ban Nha hội tụ mặt đối mặt: Nhà thờ chính tòa Giáo trưởng ở phía đông, Cung điện Tổng giám mục ở phía bắc và Tòa Thị chính (do Juan de Herrera và Jorge Manuel Theotocópuli thiết kế) ở phía tây. Về tọa hướng phụng vụ, khi xây dựng lại vào năm 1226 trên nền Đại thánh đường Hồi giáo cũ (vốn hướng về phía Nam), các kiến trúc sư Gothic đã định hướng chuẩn xác trục đại giáo đường theo trục Tây sang Đông (hơi chếch nhẹ Đông Đông Nam): ba cánh cổng lớn của mặt tiền chính mở về hướng Tây, trong khi Cung thánh chính (Capilla Mayor) và giếng trời El Transparente hướng về phương Đông để đón luồng ánh nắng mặt trời buổi sáng chiếu xuyên qua mái vòm vào thẳng Nhà Tạm Thánh Thể.
VĐại Lễ Rước Kiệu Mặt Nhật Corpus Christi, Lễ Đức Mẹ Sagrario Tháng Tám Và Thánh Lễ Mozarabic Hằng Ngày
Là Tòa Giáo trưởng của Tây Ban Nha, các nghi lễ phụng vụ tại Nhà thờ chính tòa Đức Bà Toledo giữ nguyên vẻ trang nghiêm huy hoàng có từ thời kỳ Quân vương Công giáo và Hoàng đế Carlos V. Đặc biệt, Toledo là nơi duy nhất trên thế giới mà du khách có thể tham dự hai nghi thức phụng vụ Công giáo khác nhau mỗi ngày trong cùng một nhà thờ: Nghi thức Rôma tại Cung thánh và Nghi thức cổ Hispano-Mozarabic tại Nhà nguyện Mozarabic lúc 9 giờ sáng. Bảng dưới đây tổng hợp các kỳ đại lễ lớn nhất trong năm tại đại giáo đường.
| Thời gian | Hệ lịch | Tên lễ tiết | Nghi thức phụng vụ và truyền thống cổ tại Nhà thờ chính tòa Đức Bà Toledo |
|---|---|---|---|
| Tháng Năm hoặc tháng Sáu (Thứ Năm hoặc Chúa nhật tuần Lễ Mình Máu Thánh Chúa) | Lịch Phụng vụ Công giáo (Lễ hội Du lịch Quốc tế) | Đại lễ Mình và Máu Thánh Chúa Kitô (Corpus Christi de Toledo, truyền thống từ năm 1418) | Lễ hội tôn giáo trọng đại nhất trong năm của Toledo: toàn bộ các con phố cổ quanh Nhà thờ chính tòa được giăng vải bạt trắng che nắng bên trên, tường nhà treo thảm dệt Flemish cổ thế kỷ 16 tới 17 của nhà thờ và mặt đường rải kín cỏ xạ hương, hương thảo thơm ngát để đón đoàn rước tòa Mặt Nhật vàng bạc nặng 183 kg của Enrique de Arfe đi qua trong tiếng chuông ngân và khói trầm hương. |
| Ngày 15 tháng Tám (và tuần lễ Bát nhật từ 15 đến 22 tháng 8) | Lịch Phụng vụ Công giáo (Dương lịch) | Đại lễ Đức Mẹ Lên Trời và Đức Mẹ Đền Thánh (Virgen del Sagrario, Bổn mạng Toledo) | Đức Tổng Giám mục Giáo trưởng cử hành Thánh lễ đại trào và rước pho tượng Đức Mẹ Sagrario qua khu Tu viện; người dân Toledo và khách hành hương xếp hàng trong khu Tu viện để uống nước mát múc bằng bình gốm botijo từ những giếng nước cổ dưới nền Nhà thờ chính tòa (truyền thống Beber el agua de la Virgen). |
| Tháng Ba hoặc tháng Tư (Chúa nhật Lễ Lá đến Lễ Phục Sinh) | Lịch Phụng vụ Công giáo | Tuần Thánh Toledo (Semana Santa de Toledo, Lễ hội Du lịch Quốc tế) | Hai mươi hội huynh đệ cổ kính trong trang phục hiệp sĩ và áo choàng tu sĩ rước các pho tượng Khổ Nạn thế kỷ 16 và 17 đi trong đêm tĩnh mịch qua những con hẻm đá hẹp dưới ánh đuốc và tiến vào Nhà thờ chính tòa qua Cổng Hồng y. |
| Ngày 23 tháng Một và ngày 18 tháng Mười Hai hằng năm | Lịch Phụng vụ Công giáo và Mozarabic | Đại lễ Thánh Ildefonso thành Toledo (23/1) và Lễ Đức Mẹ Trông Đợi / Trao Áo Lễ (18/12) | Kỷ niệm vị Tổng giám mục Giáo phụ bảo trợ Toledo và biến cố Đức Trinh Nữ Maria hiện ra trao áo lễ tại nhà thờ năm 665; cử hành Thánh lễ trọng thể theo cả nghi thức Rôma và nghi thức Hispano-Mozarabic với ca đoàn thiếu nhi Seises. |
| Đêm 24 tháng Mười Hai và mùa Giáng Sinh | Dương lịch | Thánh lễ Đêm Giáng Sinh và Hòa nhạc Đại phong cầm Hoàng đế (Órgano del Emperador) | Trình diễn âm nhạc phụng vụ trên các cây đại phong cầm lịch sử thế kỷ 16 tới 18 (nổi bật là Órgano del Emperador ở cánh ngang và hai đại phong cầm của Berdalonga và Echevarría ở khu Ca đoàn) và chiêm bái hang đá Giáng Sinh. |
Hương cỏ xạ hương ngày lễ Corpus Christi và ngụm nước mát giếng cổ Đức Mẹ. Bất kỳ ai từng có dịp đến Toledo vào sáng thứ Năm lễ Mình Máu Thánh Chúa đều không thể nào quên được mùi hương thảo mộc ngào ngạt tỏa ra từ những cành hương thảo, oải hương và cỏ xạ hương tươi rải dày trên nền đá dưới bước chân đoàn rước tòa Mặt Nhật vàng bạc của Enrique de Arfe, dưới bóng những tấm thảm dệt thế kỷ 16 treo dọc bức tường ngoài của Nhà thờ chính tòa.
Qua gần tám thế kỷ kể từ ngày đặt viên đá Gothic năm 1226 và hơn một thiên niên kỷ rưỡi kể từ tấm bia thánh hiến năm 587, Nhà thờ chính tòa Đức Bà Toledo vẫn đứng sừng sững trên mỏm đá bên dòng sông Tajo như một bảo tàng sống động của đức tin, nghệ thuật và lịch sử Tây Ban Nha.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Calle Cardenal Cisneros, 1, 45002 Toledo, Castilla-La Mancha, Tây Ban Nha
- Đường tới
- Nhà thờ chính tòa Đức Bà Toledo tọa lạc ngay tại trung tâm khu phố cổ Toledo (Plaza del Ayuntamiento và Calle Cardenal Cisneros, số 1). Từ thủ đô Madrid, cách thuận tiện và nhanh chóng nhất là đi tàu cao tốc Avant của hãng Renfe khởi hành từ Ga Madrid Puerta de Atocha (chỉ mất đúng 33 phút di chuyển thẳng) đến Ga đường sắt lịch sử Toledo (Estación de Tren de Toledo, một kiệt tác kiến trúc Neo-Mudéjar nằm ở bờ đông sông Tajo). Từ ga tàu Toledo, du khách có thể đón xe buýt đô thị tuyến L1, L12 hoặc L61 lên quảng trường chính Plaza de Zocodover (hoặc đi bộ qua cầu cổ Puente de Alcántara và đi hệ thống thang cuốn miễn phí Remonte Mecánico de Safont / Miradero lên đỉnh đồi phố cổ), từ quảng trường Zocodover đi bộ dọc theo phố Calle Comercio khoảng 6 đến 8 phút là tới thẳng Nhà thờ chính tòa.
- Toạ độ
- 39.8571, -4.0236
Nhà thờ chính tòa Đức Bà Toledo có quy định rất nghiêm ngặt về trang phục và sự tôn nghiêm của nơi thờ phượng: du khách bắt buộc phải mặc áo che kín vai và ngực, quần hoặc váy dài che kín đầu gối, bỏ mũ nón khi bước vào nhà thờ và không sử dụng gậy chụp ảnh tự sướng (selfie stick) hay chân máy ảnh bên trong các phòng trưng bày như Phòng Thánh và Phòng Kho báu. Nếu quý vị muốn tham dự Thánh lễ theo nghi thức cổ Hispano-Mozarabic được cử hành lúc 9 giờ sáng hằng ngày tại Nhà nguyện Mozarabic (hoặc các Thánh lễ tại Nhà nguyện Đức Bà Sagrario), quý vị hãy đi vào bằng Cổng Đồng Hồ (Puerta del Reloj) ở phía bắc trước giờ lễ khoảng 15 phút và giữ trật tự tuyệt đối; nếu đi tham quan văn hóa toàn bộ nhà thờ và các bảo tàng, quý vị mua vé kèm thiết bị thuyết minh tại văn phòng vé đối diện Cổng Phẳng (Puerta Llana) ở phố Calle Cardenal Cisneros.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Đức Bà Toledo
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao Nhà thờ chính tòa Đức Bà Toledo được gọi là Nhà thờ chính tòa Giáo trưởng (Catedral Primada) và Dives Toletana?
Từ thời Vương quốc Visigoth thế kỷ 6 và thế kỷ 7, kinh đô Toledo đã là nơi triệu tập 18 Công đồng chung của Giáo hội Tây Ban Nha; sau khi vua Alfonso VI thu phục Toledo năm 1085, Giáo hoàng Urbanô II đã ban sắc chỉ năm 1088 công nhận Tổng giám mục Toledo là Giáo trưởng (Primado) đứng đầu hàng giáo phẩm toàn Tây Ban Nha. Nhờ nguồn tài chính dồi dào bậc nhất châu Âu suốt thời trung cổ và Phục Hưng để kiến tạo kho tàng nghệ thuật đồ sộ bên trong, nhà thờ được mệnh danh bằng tiếng Latinh là Dives Toletana (Nàng Toledo Giàu Có).
Công trình El Transparente bên trong Nhà thờ chính tòa Toledo là gì và vì sao lại nổi tiếng?
El Transparente là một kiệt tác điêu khắc và kiến trúc Baroque cao 29 mét do nghệ nhân Narciso Tomé cùng các con trai thực hiện từ năm 1721 đến năm 1732 ở ngay phía sau bức tường bàn thờ chính trên đường vòng cung thánh. Để giải quyết tình trạng thiếu ánh sáng tại khu vực này, Narciso Tomé đã đục mở một giếng trời tròn xuyên qua chính ô vòm đá Gothic phía trên để luồng ánh nắng mặt trời tự nhiên chiếu thẳng xuống quần thể tượng đá cẩm thạch Carrara, đá jasper và đồng mạ vàng, đồng thời chiếu xuyên qua một ô cửa tròn vào thẳng Nhà Tạm Thánh Thể ở bàn thờ chính.
Tòa Mặt Nhật Thánh Thể (Custodia de Arfe) tại Phòng Kho báu của Nhà thờ chính tòa Toledo có gì đặc biệt?
Được Hồng y Cisneros đặt nghệ nhân kim hoàn người Đức Enrique de Arfe chế tác từ năm 1515 đến năm 1524, Custodia de Arfe là một tòa tháp Gothic thu nhỏ cao hơn 3 mét, nặng 183 kg, lắp ghép từ 5.600 mảnh rời và 260 pho tượng bạc (được mạ vàng năm 1595). Ngay ở tâm điểm bên trong tòa tháp này là chiếc Mặt Nhật nhỏ bằng vàng ròng nguyên chất nặng 18 kg thuộc về Nữ hoàng Isabel xứ Castilla, được chế tác từ những lạng vàng đầu tiên mà Christopher Columbus mang về từ Tân Thế giới châu Mỹ.
Những kiệt tác hội họa nào của El Greco và các danh họa châu Âu đang được lưu giữ tại Phòng Thánh (Sacristía)?
Phòng Thánh của Nhà thờ chính tòa Toledo trưng bày một bộ sưu tập tranh nguyên bản sánh ngang với các bảo tàng lớn nhất thế giới, nổi bật nhất là bức tranh bàn thờ khổng lồ El Expolio (Lột Áo Chúa Kitô, vẽ từ năm 1577 đến năm 1579) và bộ 13 bức chân dung Chúa Kitô cùng Mười Hai Thánh Tông Đồ (Apostolado) của danh họa El Greco. Cùng treo trong phòng này còn có các tác phẩm kiệt xuất của Francisco de Goya (Bắt giữ Chúa Kitô), Diego Velázquez, Titian, Caravaggio, Anthony van Dyck và Giovanni Bellini.
Nghi thức phụng vụ Mozarabic tại Nhà thờ chính tòa Toledo là gì?
Nghi thức Hispano-Mozarabic là truyền thống phụng vụ Kitô giáo cổ xưa của bán đảo Iberia có từ thế kỷ 6 và thế kỷ 7 (thời Thánh Isidoro và Thánh Ildefonso), từng được các Kitô hữu sống dưới thời Hồi giáo Al-Andalus kiên trì bảo tồn. Nhờ công lao phục hưng và in ấn sách lễ của Hồng y Cisneros vào năm 1500, Nhà nguyện Corpus Christi (Nhà nguyện Mozarabic) dưới mái vòm góc tây nam của Nhà thờ chính tòa Toledo hiện là nơi duy nhất trên thế giới cử hành Thánh lễ và Giờ kinh Phụng vụ theo nghi thức Mozarabic hằng ngày vào lúc 9 giờ sáng.