Nằm ở độ cao hơn một nghìn mét trên sườn nam hùng vĩ của đỉnh núi Abantos thuộc dãy Sierra de Guadarrama, cách trung tâm thủ đô Madrid khoảng bốn mươi lăm cây số về phía tây bắc, Đan viện Hoàng gia San Lorenzo de El Escorial (tên chính thức bằng tiếng Tây Ban Nha là Real Monasterio de San Lorenzo de El Escorial) hiện lên giữa rừng thông và sồi đá như một tòa thành nguyên khối tạc từ đá hoa cương xám trắng. Ngay từ khi viên đá khóa vòm cuối cùng được đặt lên đỉnh vào tháng 9 năm 1584 dưới triều đại của Quốc vương Felipe II (người trị vì một đế chế toàn cầu mà mặt trời không bao giờ lặn), các học giả và lữ khách châu Âu đã đồng thanh xưng tụng công trình này là Kỳ quan thứ tám của thế giới (Octava Maravilla del Mundo).
Khác với những cung điện châu Âu chỉ thuần túy phô trương quyền lực thế tục hay những nhà thờ trung cổ như Nhà thờ chính tòa Đức Bà Burgos và Nhà thờ chính tòa Đức Bà Toledo được xây dựng bồi đắp qua nhiều thế kỷ, El Escorial là một tổ hợp kiến trúc thống nhất tuyệt đối được thiết kế theo một tư tưởng duy nhất: kết hợp trong cùng một mặt bằng chữ nhật khổng lồ (dài 207 mét, rộng 161 mét) cả Đan viện tu trì, Vương cung thánh đường, Lăng tẩm Hoàng gia của vương triều Habsburg và Bourbon, Đại chủng viện, Thư viện Nhân văn học và Cung điện của nhà vua. Là tuyên ngôn bằng đá của đức tin Công giáo thời kỳ Công đồng Trentô, công trình do Juan Bautista de Toledo và Juan de Herrera kiến tạo đã khai sinh ra phong cách kiến trúc Herrerian nghiêm cẩn, cân xứng toán học và trở thành một trong những Di sản Thế giới UNESCO đầu tiên của Tây Ban Nha vào năm 1984.
IThánh Phó Tế Tử Đạo Laurensô (San Lorenzo), Lời Khấn Nguyện Chiến Thắng Saint-Quentin Và Kho Tàng Bảy Nghìn Thánh Tích
Toàn bộ tổ hợp Đan viện và Vương cung thánh đường El Escorial được cung hiến cho Thánh Laurensô thành Roma (tiếng Tây Ban Nha: San Lorenzo Mártir, khoảng năm 225 tới ngày 10 tháng 8 năm 258 SCN). Trong lịch sử Hội Thánh sơ kỳ, Thánh Laurensô là vị trẻ tuổi đứng đầu bảy vị phó tế của Giáo hội Roma dưới thời Giáo hoàng Sixtô II và có gốc gác sinh trưởng tại vùng Huesca trên bán đảo Iberia (xứ Hispania cổ đại). Khi Hoàng đế La Mã Valerianus ra lệnh bắt giữ và ép ngài phải giao nộp toàn bộ kho báu của Giáo hội, Thánh Laurensô đã tập hợp hàng trăm người nghèo khổ, mù lòa, côi cút của thành Roma lại và chỉ vào họ mà thưa rằng: Đây chính là kho báu thật sự của Hội Thánh. Vì lòng trung kiên ấy, vào ngày 10 tháng 8 năm 258, ngài đã chịu tử đạo trên một chiếc vỉ nướng bằng sắt rực lửa (parrilla). Hình ảnh chiếc vỉ nướng sắt của Thánh Laurensô được chạm khắc ngay trên mặt tiền chính của đan viện và cũng chính là cảm hứng tạo nên mặt bằng chữ nhật chia ô lưới cân xứng của toàn bộ công trình El Escorial.
Lý do Quốc vương Felipe II chọn Thánh Laurensô làm bổn mạng cho công trình vĩ đại nhất đời mình bắt nguồn từ biến cố lịch sử vào ngày 10 tháng 8 năm 1557 (đúng ngày lễ kính Thánh Laurensô): trong trận đánh quyết định tại Saint-Quentin ở miền bắc nước Pháp, quân đội Tây Ban Nha do Công tước xứ Savoie chỉ huy đã giành đại thắng trước quân Pháp, nhưng trong quá trình pháo kích mở đường, đại bác Tây Ban Nha đã buộc phải bắn phá một tu viện nhỏ dâng kính Thánh Laurensô ở ngoại ô thành phố. Để tạ ơn chiến thắng ngày 10 tháng 8 và đền bù cho ngôi thánh đường Thánh Laurensô bị hư hại, đồng thời thực hiện di chúc của vua cha là Hoàng đế Carlos V (mất tại đan viện Yuste năm 1558) về việc xây dựng một lăng tẩm vĩnh cửu cho hoàng tộc Tây Ban Nha, vua Felipe II đã thề nguyện xây dựng Đan viện Hoàng gia San Lorenzo de El Escorial.
Bên trong Vương cung thánh đường, đức tin của vua Felipe II còn được thể hiện qua một trong những Bộ sưu tập Thánh tích lớn nhất thế giới Kitô giáo (gồm hơn 7.422 thánh tích được nhà vua thu thập khắp châu Âu để giải cứu khỏi sự tàn phá của các cuộc chiến tranh tôn giáo thế kỷ 16), được bảo tồn trong 570 hòm thánh tích bằng bạc, đồng mạ vàng và pha lê đặt trang trọng bên trong hai bàn thờ lớn hai bên cung thánh (bàn thờ Truyền Tin và bàn thờ Thánh Giêrônimô) do Federico Zuccari vẽ cánh cửa che chắn.
Về mặt thần học và triết học kiến trúc, El Escorial được vua Felipe II và kiến trúc sư kiêm nhà toán học Juan de Herrera kiến tạo theo hình mẫu Đền thờ Giêrusalem của Vua Salômôn được mô tả trong Kinh Thánh Cựu Ước (hai pho tượng đá khổng lồ của Vua Đa-vít và Vua Salômôn cao 5 mét do Juan Bautista Monegro tạc đứng gác ngay trên mặt tiền Vương cung thánh đường tại Sân Các Vua). Giữa thế kỷ 16 đầy biến động tôn giáo tại châu Âu, không gian kiến trúc của El Escorial khẳng định giáo huấn của Công đồng Trentô: đặt Bàn thờ Thánh Thể ở đúng vị trí trung tâm cao ráo nhất của toàn bộ tổ hợp (trên đỉnh 17 bậc đá cẩm thạch đỏ), còn nhà vua và hoàng gia chỉ ở trong những căn phòng nhỏ bé, giản dị ôm sát bên hông cung thánh để nhà vua ngay cả khi nằm trên giường bệnh vẫn có thể nhìn qua ô cửa sổ nhỏ hướng thẳng về Nhà Tạm Thánh Thể và lắng nghe các đan sĩ hát kinh đêm ngày.
Theo bộ biên niên sử gốc Historia de la Orden de San Jerónimo (1605) của học giả Fray José de Sigüenza (người từng là thủ thư đầu tiên của Thư viện El Escorial và chứng kiến tận mắt quá trình xây dựng), sau khi khảo sát nhiều địa điểm quanh Madrid từ năm 1558 đến năm 1561, vua Felipe II cùng một hội đồng gồm các bác sĩ, triết gia, kiến trúc sư và đan sĩ đã chọn vùng sườn núi đá hoa cương xanh mát gần làng El Escorial. Nhà vua giao quyền quản lý đời sống tâm linh của đan viện cho Dòng Thánh Giêrônimô (Orden de San Jerónimo / Jerónimos, dòng tu chiêm niệm thuần Tây Ban Nha từng gắn bó mật thiết với Hoàng đế Carlos V ở Yuste). Viên đá đầu tiên của đan viện được đặt vào ngày 23 tháng 4 năm 1563 và viên đá đầu tiên của Vương cung thánh đường được đặt ngày 20 tháng 8 năm 1563.
Công trường ban đầu do kiến trúc sư Juan Bautista de Toledo (người từng làm phó kiến trúc sư trưởng cho Michelangelo Buonarroti tại công trường Vương cung thánh đường Thánh Phêrô ở Roma) thiết kế và chỉ đạo. Sau khi Juan Bautista de Toledo qua đời vào tháng 5 năm 1567, người học trò xuất sắc của ông là nhà toán học và kiến trúc sư Juan de Herrera (1530 tới 1597) đã tiếp quản toàn bộ công trình, mở rộng quy mô mặt tiền phía tây, nâng cao tầng lầu và hoàn tất viên đá cuối cùng vào ngày 13 tháng 9 năm 1584 (chỉ trong vòng đúng 21 năm thi công, một tốc độ kỷ lục đối với một công trình đá khổng lồ thời Phục Hưng). Vương cung thánh đường được thánh hiến trọng thể vào ngày 30 tháng 8 năm 1595. Sau thời kỳ gián đoạn thế kỷ 19, từ năm 1885, Quốc vương Alfonso XII đã trao quyền coi sóc Đan viện, Vương cung thánh đường và Trường học El Escorial cho các tu sĩ Dòng Thánh Âu Tinh (Orden de San Agustín, OSA) phụ trách cho đến tận ngày nay.
Nhiều người khi nhìn vẻ ngoài nghiêm nghị bằng đá hoa cương xám không một nét chạm hoa lá rườm rà của El Escorial thường lầm tưởng rằng vua Felipe II là một ông vua khắc khổ cực đoan ghét bỏ cái đẹp và khoa học. Thực tế hoàn toàn ngược lại: bên trong lớp vỏ đá hoa cương kỷ luật theo tỷ lệ vàng toán học của Juan de Herrera là một trung tâm nghệ thuật và khoa học nhân văn rực rỡ bậc nhất châu Âu thế kỷ 16, nơi vua Felipe II sưu tầm hàng nghìn bức tranh của Titian, El Greco, Tintoretto, Veronese, Hieronymus Bosch (El Bosco) và Rogier van der Weyden, đồng thời lập phòng thí nghiệm chưng cất dược thảo và một Thư viện Hoàng gia lưu giữ cả sách khoa học Ả Rập, thiên văn học, bản đồ học lẫn kinh điển Hy Lạp và Do Thái.
IIBiên Niên Sử Hai Mươi Mốt Năm Xây Dựng Thần Tốc (1563 Tới 1584) Và Nơi An Nghỉ Của Hai Triều Đại Habsburg Và Bourbon
Hiếm có đại công trình nào trong lịch sử kiến trúc thế giới mà vị quân vương sáng lập lại trực tiếp tham gia duyệt từng bản vẽ chi tiết, tự tay ghi chú bên lề từng tờ thiết kế và sống đủ lâu để chứng kiến toàn bộ công trình hoàn tất như Quốc vương Felipe II tại El Escorial. Suốt từ năm 1563 đến năm 1584, nhà vua thường xuyên ngự lên sườn núi Guadarrama, ngồi trên tảng đá cao gọi là Chiếc ghế của Felipe II (Silla de Felipe II) để quan sát hàng nghìn thợ đục đá, thợ rèn, thợ đúc đồng, họa sĩ bích họa người Ý và nghệ nhân kim hoàn làm việc theo tổ chức dây chuyền công nghiệp hiện đại do Juan de Herrera và tu sĩ quản lý công trường Fray Antonio de Villacastín điều phối.
Đến năm 1586, hài cốt của Hoàng đế Carlos V, Hoàng hậu Isabel xứ Bồ Đào Nha cùng các thành viên hoàng gia đã được rước trọng thể về an táng dưới cung thánh Vương cung thánh đường. Tuy nhiên, hầm mộ hoàng gia bằng đá cẩm thạch đen và đồng mạ vàng hiện hữu (Panteón de los Reyes) chỉ thực sự được hoàn thành dưới thời vua Felipe III và vua Felipe IV (từ năm 1617 đến năm 1654) theo thiết kế của kiến trúc sư người Ý Giovanni Battista Crescenzi và Alonso Carbonel. Vào thế kỷ 19, Nữ hoàng Isabel II đã cho xây dựng thêm khu Lăng tẩm các Hoàng thân và Công chúa (Panteón de Infantes, hoàn thành năm 1888) gồm chín phòng đá cẩm thạch trắng tuyệt đẹp.
- Ngày 10 tháng 8 năm 1557 và năm 1558Chiến thắng trận Saint-Quentin ngày lễ Thánh Laurensô và di chúc của Hoàng đế Carlos VQuân đội Tây Ban Nha của vua Felipe II đánh bại quân Pháp tại Saint-Quentin vào đúng ngày lễ Thánh Laurensô (10/8/1557); năm 1558 Hoàng đế Carlos V băng hà tại Yuste và để lại di chúc giao cho con trai xây dựng nơi an táng vĩnh cửu cho vương triều.
- Ngày 23 tháng 4 năm 1563 tới năm 1567Khởi dựng Đan viện San Lorenzo de El Escorial dưới sự thiết kế của Juan Bautista de ToledoĐặt viên đá nền móng đầu tiên ngày 23 tháng 4 năm 1563; kiến trúc sư Juan Bautista de Toledo (cộng sự của Michelangelo tại Roma) thiết lập bình đồ tổng thể hình chữ nhật dạng vỉ nướng và xây dựng Sân Các Thánh Sử.
- Năm 1567 tới ngày 13 tháng 9 năm 1584Juan de Herrera tiếp quản công trình, dựng Vương cung thánh đường và đặt viên đá cuối cùng (1584)Sau khi Toledo mất năm 1567, Juan de Herrera điều chỉnh thiết kế mặt tiền, xây dựng Vương cung thánh đường mái vòm cao 92 mét, Thư viện Hoàng gia và hoàn tất viên đá cuối cùng vào ngày 13 tháng 9 năm 1584.
- Năm 1595 và ngày 13 tháng 9 năm 1598Thánh hiến Vương cung thánh đường (1595) và Quốc vương Felipe II băng hà tại phòng ngủ cạnh cung thánh (1598)Vương cung thánh đường được thánh hiến ngày 30 tháng 8 năm 1595; đúng 14 năm sau ngày đặt viên đá cuối cùng, vào ngày 13 tháng 9 năm 1598, vua Felipe II qua đời trong căn phòng nhỏ nhìn thẳng ra bàn thờ chính của Vương cung thánh đường.
- Năm 1617 tới năm 1654Hoàn thành Hầm mộ Bát giác Lăng tẩm các Vua (Panteón de los Reyes) thời vua Felipe IVCác kiến trúc sư Giovanni Battista Crescenzi và Alonso Carbonel hoàn thành phòng lăng tẩm bát giác bằng đá cẩm thạch đen, đá jasper và đồng mạ vàng ngay dưới bàn thờ chính; ngày 15 tháng 3 năm 1654 vua Felipe IV chủ sự lễ di chuyển hài cốt các vị vua vào 26 quách đá.
- Năm 1885 và ngày 2 tháng 11 năm 1984Trao đan viện cho Dòng Thánh Âu Tinh (1885) và UNESCO công nhận Di sản Thế giới (1984)Năm 1885 vua Alfonso XII giao Đan viện và Trường Đại học Hoàng gia Maria Cristina cho các tu sĩ Dòng Thánh Âu Tinh coi giữ; năm 1984 UNESCO ghi danh Đan viện và Khu di tích El Escorial vào Danh sách Di sản Thế giới (mã số 318).
Căn phòng ngủ khổ hạnh của vị hoàng đế quyền lực nhất thế giới và truyền thuyết căn phòng Chờ Đợi dưới hầm mộ. Hai chi tiết lịch sử gây xúc động mạnh mẽ nhất cho du khách khi thăm El Escorial là Căn phòng ngủ của vua Felipe II và nghi thức an táng các vị vua Tây Ban Nha. Dù nắm trong tay toàn bộ các mỏ vàng bạc của Tân Thế giới châu Mỹ, vua Felipe II chỉ chọn cho mình một căn phòng ngủ nhỏ bé, tường quét vôi trắng giản dị và lát gạch đất nung mộc mạc nằm áp sát ngay bên phải Cung thánh chính. Căn phòng được thiết kế một cửa sổ trượt mở thẳng vào bàn thờ chính của Vương cung thánh đường, nhờ đó trong suốt năm mươi ba ngày cuối đời nằm liệt giường vì bệnh gút năm 1598, nhà vua vẫn có thể nhìn thấy linh mục nâng Mình Thánh Chúa trong Thánh lễ mỗi sáng trước khi trút hơi thở cuối cùng vào ngày 13 tháng 9 năm 1598. Còn ở bên dưới hầm mộ Hoàng gia, trước khi thi hài của bất kỳ vị vua hay hoàng hậu Tây Ban Nha nào được đặt vào chiếc quách đá cẩm thạch xám trong phòng bát giác Panteón de los Reyes, quan tài của họ bắt buộc phải nằm lại suốt hai mươi đến ba mươi năm bên trong một căn phòng kín bịt kín tường nằm ở lưng chừng cầu thang gọi là Pudridero Real (do các tu sĩ dòng Thánh Âu Tinh độc quyền coi giữ) cho đến khi thi hài phân hủy hoàn toàn chỉ còn lại cốt xương khô ráo để đặt vừa vào chiếc quách đá kích thước tiêu chuẩn.
IIIPhong Cách Kiến Trúc Herrerian, Vương Cung Thánh Đường Mái Vòm 92 Mét, Lăng Tẩm Các Vua Và Thư Viện Bích Họa
Toàn bộ tổ hợp Đan viện Hoàng gia San Lorenzo de El Escorial được xây dựng trên một mặt bằng hình chữ nhật khổng lồ có chiều dài 207 mét (theo trục Bắc Nam), chiều rộng 161 mét (theo trục Đông Tây), diện tích mặt sàn hơn 33.327 mét vuông, bốn góc ngoài cùng vươn lên bốn ngọn tháp vuông cao 55 mét lợp mái đá phiến đen hình chóp nhọn. Nếu thêm phần Cung điện nhà vua nhô ra ở phía đông ngay sau hậu cung nhà thờ (tượng trưng cho phần tay cầm của chiếc vỉ nướng sắt), toàn bộ mặt bằng công trình hiện lên đúng như hình chiếc vỉ nướng của Thánh Laurensô. Khác hẳn với lối trang trí rậm rạp của phong cách Plateresque đầu thế kỷ 16, phong cách Herrerian (Estilo Herreriano) do Juan de Herrera định hình tại El Escorial loại bỏ mọi phù điêu trang trí thừa thãi để tôn vinh vẻ đẹp thuần khiết của hình học không gian, tỷ lệ toán học nghiêm ngặt, thức cột Doric khỏe khoắn, những khối đá hoa cương xám đẽo phẳng phiu và những quả cầu đá hoa cương (bolas herrerianas) cùng chóp kim tự tháp đặt dọc theo bờ mái.
Khi bước qua cổng chính ở mặt tiền phía tây, du khách tiến vào Sân Các Vua (Patio de los Reyes) rộng lớn, nơi mặt tiền của Vương cung thánh đường vươn cao với hai tháp chuông cao 72 mét và sáu pho tượng đá hoa cương kết hợp đá cẩm thạch trắng của sáu vị vua Giu-đa trong Cựu Ước (Giô-sa-phát, Ê-dê-ki-a, Đa-vít, Salômôn, Giô-si-a và Ma-na-se) do Juan Bautista Monegro tạc năm 1580 tới 1583.
Nằm tại tâm điểm hình học của toàn bộ tổ hợp là Vương cung thánh đường có mặt bằng chữ thập Hy Lạp chuyển thành chữ thập Latinh lấy cảm hứng từ Đền thờ Thánh Phêrô ở Roma, với mái vòm đá hoa cương khổng lồ đường kính 17 mét vươn cao tới 92 mét trên bốn trụ đá Doric vuông cạnh 8 mét. Tại Cung thánh chính là bức bình phong bàn thờ cao 30 mét bằng đá jasper đỏ và đồng mạ vàng của Juan de Herrera, hai bên tường là hai cụm tượng đồng thếp vàng khổng lồ do điêu khắc gia người Ý Pompeo Leoni đúc tại Milano: bên trái là Hoàng đế Carlos V quỳ cầu nguyện cùng vợ con, bên phải là Quốc vương Felipe II quỳ cầu nguyện cùng gia đình.
Nằm thẳng bên dưới bàn thờ chính của Vương cung thánh đường là phòng Lăng tẩm các Vua hình bát giác mang phong cách Baroque Ý thế kỷ 17, được ốp kín bằng đá cẩm thạch đen vùng Toledo, đá jasper vùng Tortosa và các chi tiết đồng mạ vàng. Xung quanh tám bức tường là 26 chiếc quách đá cẩm thạch xám xếp thành 4 tầng trong các hốc tường: bên trái bàn thờ Chúa Chịu Nạn là thi hài các vị vua Tây Ban Nha từ Hoàng đế Carlos V, Felipe II, Felipe III, Felipe IV đến Alfonso XIII (trừ Felipe V và Fernando VI), bên phải là các Hoàng hậu có con nối ngôi. Kế bên là 9 phòng đá cẩm thạch trắng của Panteón de Infantes, nổi bật với ngôi mộ hình bánh cưới 20 góc cho các hoàng nhi và mộ vị tướng Don Juan de Austria.
Tọa lạc ở tầng hai ngay trên sảnh cổng chính mặt tiền phía tây là một trong những thư viện Phục Hưng đẹp nhất thế giới (dài 54 mét, rộng 9 mét, cao 10 mét). Vòm trần hình nôi được danh họa người Ý Pellegrino Tibaldi vẽ bích họa lộng lẫy diễn tả Triết học, Thần học và Bảy môn Nghệ thuật Tự do (Ngữ pháp, Hùng biện, Biện chứng, Số học, Âm nhạc, Hình học, Thiên văn học). Khác với các thư viện trung cổ thường xích sách vào kệ, Juan de Herrera thiết kế các tủ sách gỗ quý kiểu Doric và đặt các cuốn sách quay phần cạnh giấy mạ vàng ra ngoài để bảo quản và nhận diện; nơi đây lưu giữ hơn 40.000 ấn bản cổ và 4.700 bản thảo quý bằng chữ Ả Rập, Hy Lạp, Do Thái, Latinh và Tây Ban Nha (như bộ Cantigas de Santa María của vua Alfonso X).
Ở phía nam Vương cung thánh đường là khu Tu viện chính vây quanh Sân Các Thánh Sử hình vuông mỗi cạnh 46 mét, có hai tầng hành lang vòm đá hoa cương (tầng dưới thức cột Doric, tầng trên thức cột Ionic). Chính giữa sân vườn cắt tỉa hình học là ngôi đình bát giác (Templete de los Evangelistas) bằng đá hoa cương và đá cẩm thạch nhiều màu do Juan de Herrera thiết kế năm 1586 với bốn pho tượng Bốn Thánh Sử và bốn hồ nước tượng trưng bốn con sông vườn Địa Đàng. Dẫn lên tầng trên của tu viện là Cầu thang Lớn có vòm trần bích họa Vinh quang Vương triều Tây Ban Nha do Luca Giordano vẽ năm 1692.
Trong khu Cung điện Hoàng gia có Phòng Các Trận Đánh là một hành lang dài 55 mét có các bức tường được nhóm họa sĩ người Ý (Granello, Castello, Tavarone) vẽ kín những bức bích họa toàn cảnh khổng lồ từ năm 1585 đến 1591, tái hiện chi tiết trận La Higueruela (1431), trận Saint-Quentin (1557) và chiến dịch quần đảo Azores (1582). Đối lập với khu phòng ngự thế kỷ 18 lộng lẫy thảm dệt Goya của vương triều Bourbon là Khu phòng ở của vua Felipe II (Palacio de los Austrias) với tường gạch trắng, sàn đất nung, gạch men azulejos vùng Talavera và căn phòng ngủ thông thẳng với cung thánh Vương cung thánh đường.
Tại một nhà nguyện bên trong Vương cung thánh đường lưu giữ pho tượng Chúa Kitô Đóng Đinh trên Thánh giá bằng đá cẩm thạch trắng Carrara đặt trên thánh giá đá cẩm thạch đen do nhà điêu khắc Phục Hưng Ý Benvenuto Cellini tạc năm 1562 (tác phẩm điêu khắc cẩm thạch kích thước người thật duy nhất của Cellini, được Đại công tước Francesco I de' Medici xứ Toscana tặng cho vua Felipe II năm 1576 và được nhóm thợ khiêng bộ từ cảng Barcelona về tận El Escorial). Ngoài ra, Bảo tàng Hội họa và Phòng Họp Kinh Sĩ trưng bày các kiệt tác của Titian, El Greco (Tử đạo của Thánh Mauriciô), Velázquez, Zurbarán, Ribera và Rogier van der Weyden.
| Hạng mục | Thông số lịch sử và kiến trúc | Nguồn kiểm chứng |
|---|---|---|
| Niên đại xây dựng | Đặt đá móng ngày 23 tháng 4 năm 1563; đặt viên đá cuối cùng ngày 13 tháng 9 năm 1584 (21 năm thi công); thánh hiến 1595 | Patrimonio Nacional và UNESCO World Heritage (Ref. 318) |
| Kích thước quy mô | Dài 207 m, rộng 161 m, diện tích 33.327 m², mái vòm Vương cung thánh đường cao 92 m, 15 hành lang tu viện, 86 cầu thang, hơn 2.600 cửa sổ | Hồ sơ kiến trúc Real Monasterio de San Lorenzo de El Escorial |
| Kiến trúc sư và nghệ sĩ chính | Juan Bautista de Toledo, Juan de Herrera, Pompeo Leoni, Benvenuto Cellini, Pellegrino Tibaldi, Federico Zuccari, El Greco, Luca Giordano | Patrimonio Nacional (patrimonionacional.es) |
| Lăng tẩm Hoàng gia | Panteón de los Reyes (hoàn thành năm 1654, 26 quách đá cẩm thạch của các vua và hoàng hậu từ Carlos V) và 9 phòng Panteón de Infantes | Cơ quan Di sản Quốc gia Tây Ban Nha (Patrimonio Nacional) |
| Xếp hạng di sản | Di sản Quốc gia Tây Ban Nha; Di sản Thế giới UNESCO (ngày 2 tháng 11 năm 1984, mã số 318) | UNESCO World Heritage Centre (whc.unesco.org/en/list/318) |
IVThế Đất Và Hướng
Việc Quốc vương Felipe II cùng hội đồng bác sĩ, triết gia và kiến trúc sư dành ra hơn ba năm trời đi khảo sát khắp vùng núi quanh Madrid trước khi chọn sườn núi Abantos để xây dựng Đan viện và Lăng tẩm Hoàng gia El Escorial là một trong những ví dụ điển hình nhất ở châu Âu thời Phục Hưng về nghệ thuật chọn đất dựng kinh thành và lăng miếu. Phần dưới đây phân tích địa thế sơn thủy và phương vị của công trình theo phép xem hình thế cổ truyền của thư viện.
Xét trên bản đồ địa hình sườn nam dãy Hệ thống Trung tâm (Sistema Central) tại tọa độ 40,5891 độ vĩ bắc, 4,1477 độ kinh tây, Đan viện Hoàng gia San Lorenzo de El Escorial tọa lạc trên một thềm núi đá hoa cương cao ráo ở độ cao 1.028 mét so với mực nước biển. Xét theo phép Tầm long điểm huyệt cổ truyền, hiếm có nơi nào ở châu Âu hội tụ thế Tứ Tượng hùng vĩ và rõ nét như El Escorial: ngay phía sau lưng đan viện ở hướng Bắc và Tây Bắc là đỉnh núi Abantos (Monte Abantos, cao 1.753 mét) thuộc dãy Sierra de Guadarrama vươn lên sừng sững như bức bình phong Hậu chẩm Huyền Vũ khổng lồ bằng đá hoa cương và rừng thông cổ thụ, che chắn toàn bộ gió bão lạnh giá từ cao nguyên Bắc Castilla và cung cấp nguồn mạch nước suối tinh khiết cùng nguồn đá hoa cương tại chỗ để xây đan viện. Hai bên sườn núi vươn ra hai nhánh đồi (gồm rừng La Herrería và mỏm đá Silla de Felipe II ở phía nam tây nam cùng dãy đồi phía đông bắc) ôm vòng như hai cánh tay Tả Thanh Long, Hữu Bạch Hổ.
Đặc biệt, ngay phía trước mặt tiền phía Nam và phía Đông Nam của đan viện là khu Vườn các Tu sĩ (Jardín de los Frailes) cùng một hồ chứa nước hình chữ nhật khổng lồ (Estanque de la Huerta) in bóng trọn vẹn các ngọn tháp và mái vòm đan viện xuống mặt nước phẳng lặng, đóng vai trò là Nội Minh đường tụ thủy điều hòa vi khí hậu; còn phóng tầm mắt ra xa hơn bốn mươi cây số về phía Đông Nam là toàn bộ vùng bình nguyên rộng mênh mông của bồn địa sông Tajo và kinh đô Madrid trải dài dưới chân núi làm Đại Ngoại Minh Đường. Về tọa hướng kiến trúc, trục chính của Vương cung thánh đường và toàn bộ tổ hợp chạy chuẩn xác theo hướng Tây sang Đông (lệch nhẹ khoảng 15 độ theo đường đồng mức sườn núi Abantos): cổng chính và Sân Các Vua mở về hướng Tây Bắc / Tây, còn Cung thánh chính, Lăng tẩm các Vua và khu phòng ở của vua Felipe II vươn về hướng Đông / Đông Nam để đón ánh bình minh mặt trời mọc trên bầu trời Madrid và nhận trọn ánh nắng phương Nam ấm áp suốt mùa đông trên khu Vườn các Tu sĩ.
VĐại Lễ Thánh Bổn Mạng Laurensô Ngày 10 Tháng Tám, Hành Hương Đức Mẹ Ân Sủng Và Hòa Nhạc Ca Đoàn Thiếu Nhi Escolanía
Đời sống phụng vụ tại Vương cung thánh đường Hoàng gia San Lorenzo de El Escorial ngày nay được duy trì trang nghiêm bởi cộng đoàn các tu sĩ Dòng Thánh Âu Tinh cùng với Ca đoàn Thiếu nhi Escolanía del Escorial (được thành lập từ năm 1567 theo sắc lệnh của chính vua Felipe II, gồm hơn bốn mươi em thiếu nhi nam ăn ở nội trú và hát thánh ca bình ca Gregorian cũng như nhạc đa âm mỗi ngày trong Vương cung thánh đường). Bảng dưới đây tổng hợp các kỳ đại lễ lớn nhất trong năm tại đan viện.
| Thời gian | Hệ lịch | Tên lễ tiết | Nghi thức phụng vụ và truyền thống văn hóa tại Đan viện Hoàng gia San Lorenzo de El Escorial |
|---|---|---|---|
| Ngày 10 tháng Tám hằng năm (và tuần lễ từ 8 đến 15 tháng 8) | Lịch Phụng vụ Công giáo (Dương lịch) | Đại lễ Quan thầy Thánh Phó tế Tử đạo Laurensô (Fiestas Patronales de San Lorenzo Mártir) | Ngày lễ trọng đại nhất của Đan viện và thị trấn San Lorenzo de El Escorial (kỷ niệm cả ngày tử đạo của Thánh Laurensô năm 258 lẫn ngày chiến thắng Saint-Quentin năm 1557): cử hành Thánh lễ đại trào tại Vương cung thánh đường với tiếng hát của Ca đoàn Escolanía, hòa nhạc chuông chùm (carillon) và lễ hội truyền thống tại quảng trường Lonja. |
| Chúa nhật thứ hai của tháng Chín hằng năm | Dương lịch (Lễ hội Du lịch Quốc gia) | Đại lễ Hành hương Đức Mẹ Ân Sủng (Romería de Nuestra Señora de Gracia) | Một trong những lễ hành hương đẹp nhất vùng Madrid (khởi nguồn từ năm 1948): hàng trăm cỗ xe bò trang hoàng hoa lá và hàng vạn người dân trong trang phục truyền thống serrano rước tôn tượng Đức Mẹ Ân Sủng từ thị trấn qua sân Lonja của Đan viện El Escorial để đi vào rừng sồi La Herrería dưới chân núi Abantos. |
| Tháng Ba hoặc tháng Tư (Chúa nhật Lễ Lá đến Lễ Phục Sinh) | Lịch Phụng vụ Công giáo | Tuần Thánh tại San Lorenzo de El Escorial và Buổi hát Kinh Tối Móng Tối (Oficio de Tinieblas) | Các hội huynh đệ cổ truyền rước các pho tượng Khổ Nạn đi qua quảng trường đá hoa cương Lonja trước mặt tiền Đan viện; bên trong Vương cung thánh đường, Ca đoàn Escolanía và bốn cây đại phong cầm thế kỷ 16 cử hành phụng vụ Tam Nhật Thánh vô cùng trang nghiêm. |
| Ngày 2 tháng Mười Một và ngày 13 tháng Chín hằng năm | Lịch Phụng vụ Công giáo | Thánh lễ Cầu hồn Hoàng gia (Aniversario Real) cho Hoàng đế Carlos V, Vua Felipe II và các Quân vương | Cử hành Thánh lễ cầu nguyện trọng thể cho linh hồn các vị vua và hoàng hậu Tây Ban Nha đang an nghỉ dưới hầm mộ Panteón de los Reyes bên dưới bàn thờ chính theo đúng di nguyện hiến lập của Quốc vương Felipe II. |
| Đêm 24 tháng Mười Hai và mùa Giáng Sinh (tháng 12 tới ngày 6 tháng 1) | Dương lịch | Thánh lễ Đêm Giáng Sinh, Hòa nhạc Ca đoàn Escolanía và Hang đá Khổng lồ (Belén Monumental) | Cử hành Thánh lễ Đêm Giáng Sinh tại Vương cung thánh đường; toàn bộ các quảng trường quanh Đan viện trưng bày quần thể tượng Hang đá Giáng Sinh kích thước người thật (Belén Monumental) thu hút hàng trăm nghìn du khách. |
Tiếng hát trong trẻo của Ca đoàn thiếu nhi Escolanía dưới mái vòm đá cao chín mươi hai mét. Khi những tia nắng chiều đỏ rực chiếu ngang qua dãy núi Sierra de Guadarrama làm ấm lên sắc đá hoa cương xám của Sân Các Vua, bước vào bên trong Vương cung thánh đường El Escorial để lắng nghe tiếng hát thánh ca ngân vang của các em thiếu nhi Escolanía hòa cùng âm thanh bốn cây đại phong cầm Flemish thế kỷ 16, du khách sẽ cảm nhận được trọn vẹn chiều sâu tâm linh của công trình.
Hơn bốn trăm bốn mươi năm sau ngày Juan de Herrera đặt viên đá cuối cùng vào năm 1584, Đan viện Hoàng gia San Lorenzo de El Escorial vẫn đứng sừng sững dưới chân đỉnh núi Abantos như một biểu tượng bất diệt của trí tuệ kiến trúc, đức tin và lịch sử vương quyền Tây Ban Nha.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Avenida Juan de Borbón y Battemberg, s/n, 28200 San Lorenzo de El Escorial, Madrid, Tây Ban Nha
- Đường tới
- Đan viện Hoàng gia San Lorenzo de El Escorial tọa lạc tại thị trấn San Lorenzo de El Escorial, cách thủ đô Madrid khoảng 45 km về phía tây bắc. Phương tiện công cộng thuận tiện và trực tiếp nhất từ Madrid là đi xe buýt liên tỉnh tuyến số 661 hoặc 664 của hãng ALSA khởi hành cứ mỗi 15 đến 30 phút một chuyến từ Trạm trung chuyển Moncloa (Intercambiador de Moncloa, kết nối tàu điện ngầm Metro Madrid tuyến L3 và L6); xe chạy mất khoảng 50 đến 55 phút và dừng tại Bến xe buýt San Lorenzo de El Escorial (Calle Juan de Toledo), từ đó quý vị chỉ cần đi bộ khoảng 5 đến 7 phút là tới thẳng quảng trường Lonja trước cổng Đan viện. Ngoài ra, du khách có thể đi tàu hỏa ngoại ô Cercanías Madrid tuyến C-3a hoặc C-8a từ ga Atocha, Sol hoặc Chamartín đến Ga El Escorial (mất khoảng 1 giờ), sau đó đón xe buýt trung chuyển địa phương L1 lên đồi hoặc đi bộ khoảng 20 đến 25 phút xuyên qua công viên Jardín de la Casita del Príncipe lên tới Đan viện.
- Toạ độ
- 40.5891, -4.1477
Đan viện Hoàng gia San Lorenzo de El Escorial là một di tích quốc gia do Cơ quan Di sản Quốc gia Tây Ban Nha (Patrimonio Nacional) quản lý, đồng thời Vương cung thánh đường vẫn là nơi cử hành phụng vụ hằng ngày của các tu sĩ Dòng Thánh Âu Tinh. Khi tham quan, du khách cần mặc trang phục lịch sự kín đáo, không mang ba lô lớn (phải gửi tại tủ khóa ở lối vào), và tuyệt đối không được chụp ảnh hoặc quay phim bên trong Thư viện Hoàng gia, Phòng Các Trận Đánh, khu Cung điện và dưới hầm mộ Lăng tẩm các Vua (Panteón de los Reyes) để bảo vệ các bức bích họa thế kỷ 16 và giữ sự tôn nghiêm cho nơi an nghỉ. Do cầu thang dẫn xuống hầm mộ Lăng tẩm các Vua khá hẹp và dốc bằng đá cẩm thạch trơn bóng, quý vị nên đi giày đế bám tốt và lưu ý thời tiết trên núi cao 1.028 mét luôn mát hơn trung tâm Madrid từ 4 đến 6 độ C.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Đan viện Hoàng gia San Lorenzo de El Escorial
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao Quốc vương Felipe II lại xây dựng Đan viện Hoàng gia San Lorenzo de El Escorial và mặt bằng công trình lại có hình chiếc vỉ nướng?
Quốc vương Felipe II quyết định xây dựng El Escorial vì hai lý do chính: thứ nhất là để tạ ơn chiến thắng quyết định của quân đội Tây Ban Nha trước quân Pháp trong trận Saint-Quentin vào ngày 10 tháng 8 năm 1557 (đúng ngày lễ kính Thánh Phó tế Tử đạo Laurensô / San Lorenzo) và đền bù cho một tu viện Thánh Laurensô bị pháo binh Tây Ban Nha bắn hỏng trong trận đánh; thứ hai là để thực hiện di chúc của vua cha là Hoàng đế Carlos V về việc lập một lăng tẩm hoàng gia xứng tầm cho vương triều Tây Ban Nha. Vì Thánh Laurensô chịu tử đạo trên một chiếc vỉ nướng bằng sắt rực lửa tại Roma năm 258, toàn bộ mặt bằng chữ nhật 207 x 161 mét của đan viện (cùng phần cung điện nhà vua nhô ra ở phía đông như tay cầm) được thiết kế theo hình một chiếc vỉ nướng khổng lồ.
Ai là kiến trúc sư thiết kế El Escorial và phong cách kiến trúc Herrerian có đặc điểm gì?
Đan viện El Escorial được khởi công ngày 23 tháng 4 năm 1563 dưới sự thiết kế của kiến trúc sư Juan Bautista de Toledo (người từng làm việc cùng Michelangelo tại Đền thờ Thánh Phêrô ở Roma). Sau khi ông mất năm 1567, người học trò kiêm nhà toán học Juan de Herrera đã tiếp quản và hoàn thành toàn bộ công trình vào ngày 13 tháng 9 năm 1584. Thiết kế của Juan de Herrera đã khai sinh ra phong cách kiến trúc Herrerian (Estilo Herreriano): đề cao sự cân xứng hình học thuần khiết, khối lượng đá hoa cương xám hùng vĩ, loại bỏ các chi tiết chạm trổ rườm rà và điểm xuyết bằng những quả cầu đá hoa cương cùng các tháp chóp kim tự tháp lợp đá phiến đen.
Những vị vua nào được an táng bên trong Lăng tẩm các Vua (Panteón de los Reyes) tại El Escorial?
Nằm ngay bên dưới bàn thờ chính của Vương cung thánh đường là phòng Lăng tẩm các Vua hình bát giác bằng đá cẩm thạch đen và đồng mạ vàng (hoàn thành năm 1654 dưới thời vua Felipe IV). Tại đây có 26 chiếc quách đá cẩm thạch xám xếp thành 4 tầng lưu giữ thi hài của hầu hết các vị vua Tây Ban Nha thuộc hai vương triều Habsburg và Bourbon suốt năm thế kỷ qua, bắt đầu từ Hoàng đế Carlos V, Felipe II, Felipe III, Felipe IV, Carlos II, Carlos III, Carlos IV cho đến Alfonso XII, Alfonso XIII (và bá tước vùng Barcelona Juan de Borbón), cùng các Hoàng hậu là mẹ của các vị vua kế vị.
Thư viện Hoàng gia (Real Biblioteca) của Đan viện El Escorial có điểm gì độc đáo?
Được vua Felipe II thành lập như một trung tâm tri thức nhân văn học toàn diện với vòm trần dài 54 mét được Pellegrino Tibaldi vẽ bích họa Bảy Nghệ thuật Tự do, Thư viện Hoàng gia El Escorial lưu giữ hơn 40.000 cuốn sách in cổ và hơn 4.700 bản thảo viết tay vô giá bằng tiếng Latinh, Tây Ban Nha, Hy Lạp, Do Thái và Ả Rập (bao gồm bộ Cantigas de Santa María thế kỷ 13 của vua Alfonso X Thông Thái và các bản thảo viết tay của Thánh nữ Têrêsa thành Ávila). Đây là thư viện đầu tiên ở phương Tây thiết kế kệ sách gỗ chạy dọc theo tường thay vì bàn đọc xích sách, và các cuốn sách được đặt quay phần cạnh giấy mạ vàng ra ngoài để thông khí bảo quản giấy và dễ dàng nhận biết.
Từ thủ đô Madrid làm thế nào để đi đến Đan viện Hoàng gia San Lorenzo de El Escorial nhanh nhất?
Cách thuận tiện và nhanh nhất từ trung tâm Madrid là đến Trạm trung chuyển Moncloa (Intercambiador de Moncloa) và bắt xe buýt tuyến số 661 hoặc 664 của hãng ALSA; xe chạy mất khoảng 50 phút và dừng tại bến xe thị trấn San Lorenzo de El Escorial, chỉ cách cổng Đan viện khoảng 5 phút đi bộ. Ngoài ra, du khách có thể đi tàu ngoại ô Cercanías tuyến C-3a hoặc C-8a từ ga Atocha, Sol hoặc Chamartín đến Ga El Escorial rồi đi xe buýt trung chuyển L1 lên Đan viện.