Chính Thống Giáo: phẩm trật và truyền thừa

IMàu sắc

Màu dùng cho trang này của thư viện: Vàng kim #B8862B. Mọi mã màu là gần đúng, vì phần lớn các đạo chỉ gọi tên màu chứ không công bố mã.

Màu chủ đạo màu biểu trưng của đạo

Màu nơi thờ không gian thờ thật

Màu hành lễ theo dịp, theo mùa

Màu tang và kiêng

IIPhẩm trật

Chính Thống Giáo là một hiệp thông gồm nhiều giáo hội tự trị (autocephalous) như Constantinopolis, Nga, Hy Lạp, Serbia, Romania, không có giáo quyền trung ương. Thượng phụ Đại kết Constantinopolis giữ ngôi danh dự thứ nhất nhưng không cai quản các giáo hội khác. Ở Việt Nam có 4 giáo xứ thuộc Giáo hội Chính Thống Nga (Vũng Tàu, Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Nha Trang), trực thuộc Tòa Exarchate Đông Nam Á lập năm 2018.

1. 1
   Thượng phụ Πατριάρχης, Патриарх · Patriarch

   Giám mục đứng đầu một giáo hội tự trị lớn (Constantinopolis, Nga, Serbia...). Vẫn cùng bậc chức thánh giám mục.

2. 2
   Tổng giám mục (gồm Tổng giám mục Đô thành, Metropolit) Μητροπολίτης, Αρχιεπίσκοπος, Митрополит, Архиепископ · Metropolitan, Archbishop

   Giám mục coi một giáo tỉnh hoặc giáo phận lớn. Thứ bậc giữa Metropolit và Tổng giám mục khác nhau giữa truyền thống Nga và Hy Lạp.

3. 3
   Giám mục Ἐπίσκοπος, Епископ · Bishop

   Bậc cao nhất của chức thánh. Thường chọn từ hàng tu sĩ, phải độc thân.

4. 4
   Linh mục Πρεσβύτερος, Иерей, Священник · Priest, Presbyter

   Cử hành Phụng vụ Thánh và các bí tích. Có thể lập gia đình trước khi chịu chức. Tước thưởng: linh mục trưởng (archpriest), protopresbyter. Linh mục tu sĩ: hieromonk, hegumen (viện phụ), archimandrite.

5. 5
   Phó tế Διάκονος, Диакон · Deacon

   Phục vụ phụng vụ. Tước thưởng: phó tế trưởng (protodeacon), archdeacon. Phó tế tu sĩ gọi là hierodeacon.

6. 6
   Chức nhỏ: phụ phó tế, đọc sách Ὑποδιάκονος, Ἀναγνώστης · Subdeacon, Reader

   Được đặt tay kiểu cheirothesia ngoài Phụng vụ Thánh, không thuộc bí tích truyền chức.

Tín đồ: Tín hữu Chính Thống, Kitô hữu Chính Thống. Người dự tòng, tín hữu đã chịu rửa tội và xức dầu thánh (chrismation)

IIIXưng hô

IVY phục theo cấp

Hình vẽ trải phẳng theo mô tả trong nguồn, không vẽ người. Màu là gần đúng.

VDòng truyền thừa

Chính Thống giáo là một hiệp thông các giáo hội tự trị, mỗi giáo hội có Thượng phụ hoặc Tổng giám mục riêng, không có một người đứng đầu chung. Thượng phụ Đại kết Constantinopolis đứng hàng danh dự thứ nhất. Mỗi tòa có chuỗi kế vị riêng, giám mục được truyền chức nối tiếp các Tông đồ. Tại Việt Nam, các giáo xứ Chính Thống thuộc Giáo hội Chính Thống Nga, qua Tổng trấn phủ Đông Nam Á.

Thượng phụ Đại kết Constantinopolis

1. #1 · thế kỷ 1Thánh Anrê Tông đồ Ἀνδρέας ὁ Πρωτόκλητος

   Tông đồ được gọi đầu tiên, được Tòa Constantinopolis tôn kính là đấng sáng lập tòa giám mục Byzantium.

2. #26 · tại vị 306 tới 314Thánh Mêtrôphanê Μητροφάνης

   Giám mục Byzantium đầu tiên có chứng cứ lịch sử chắc chắn, được tôn kính là thánh.

3. #34 · tại vị 379 tới 381Thánh Grêgôriô Nazianzênô Γρηγόριος ὁ Θεολόγος

   Nhà Thần học, chủ trì một phần Công đồng Constantinopolis I năm 381.

4. #37 · tại vị 398 tới 404Thánh Gioan Kim Khẩu Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος

   Nhà giảng thuyết lớn, tên ngài gắn với Phụng vụ Thánh dùng hằng tuần trong Chính Thống giáo.

5. #86 · tại vị 858 tới 867 và 877 tới 886Thánh Phôtiô I Φώτιος Α΄

   Học giả lớn, sai hai thánh Kyrillô và Mêtôđiô truyền giáo cho người Slav.

6. #102 · tại vị 1043 tới 1058Michael I Kêrulariô Μιχαήλ Α΄ Κηρουλάριος

   Thượng phụ trong biến cố rút phép thông công lẫn nhau với các sứ thần Rôma năm 1054.

7. #159 · tại vị 1454 tới 1456Gennađiô II Scholariô Γεννάδιος Β΄ Σχολάριος

   Thượng phụ đầu tiên sau khi Constantinopolis thất thủ năm 1453, do Sultan Mehmed II công nhận.

8. #178 · tại vị ba lần giữa 1572 và 1595Giêrêmia II Tranos Ἱερεμίας Β΄ Τρανός

   Năm 1589 lập Thượng phụ Moskva đầu tiên, nâng Giáo hội Nga lên hàng Thượng phụ.

9. #187 · tại vị nhiều lần giữa 1612 và 1638Thánh Kyrillô I Lukaris Κύριλλος Α΄ Λούκαρις

   Học giả, bị xử tử năm 1638, được Tòa Thượng phụ Alexandria tôn phong thánh năm 2009.

10. 

    #253 · tại vị 1878 tới 1884 và 1901 tới 1912Giôakim III Ἰωακεὶμ Γ΄

    Thượng phụ cải cách nổi bật cuối thời Ottoman.

    Ảnh: Không rõ, giấy phép Public domain

11. 

    #267 · tại vị 1948 tới 1972Athênagôra I Ἀθηναγόρας Α΄

    Gặp Giáo hoàng Phaolô VI năm 1964, cùng xóa bỏ các vạ tuyệt thông năm 1054 vào năm 1965.

    Ảnh: Los Angeles Times, giấy phép CC BY 4.0
12. #268 · tại vị 1972 tới 1991Đimitriô I Δημήτριος Α΄

    Mở cuộc đối thoại thần học chính thức với Công Giáo năm 1979.

13. 

    #270 (theo Tòa Thượng phụ) · tại vị từ ngày 2/11/1991Bartôlômêô I Βαρθολομαῖος Α΄

    Thượng phụ Đại kết đương nhiệm tính tới tháng 9/2026, đứng hàng danh dự thứ nhất trong các giáo hội Chính Thống, được gọi là Thượng phụ xanh vì môi sinh.

    Ảnh: Υπουργείο Εξωτερικών (Bộ Ngoại giao Hy Lạp), giấy phép CC BY-SA 2.0

Danh sách đầy đủ ở nguồn

Thượng phụ Moskva và toàn nước Nga

1. #1 · tại vị 1589 tới 1605Thánh Giôp Иов

   Thượng phụ Moskva đầu tiên, do Thượng phụ Giêrêmia II lập năm 1589, được tôn kính là thánh.

2. #2 · tại vị 1606 tới 1612Thánh Hermôgen Гермоген

   Tử đạo trong Thời Loạn, được tôn kính là thánh.

3. 

   #6 · tại vị 1652 tới 1666Nikon Никон

   Cải cách sách lễ theo mẫu Hy Lạp, dẫn tới cuộc ly khai Cựu Tín đồ.

   Ảnh: Ivan Bezmin, giấy phép Public domain
4. #10 · tại vị 1690 tới 1700Ađrianô Адриан

   Thượng phụ cuối trước khi Pyotr Đại đế bãi chức Thượng phụ, từ 1721 tới 1917 Giáo hội do Thánh Công Nghị cai quản.

5. #11 · tại vị 1917 tới 1925Thánh Tikhôn Тихон

   Thượng phụ đầu tiên khi tái lập chức năm 1917, chịu bách hại thời Xô viết, được tôn kính là thánh.

6. 

   #12 · tại vị 1943 tới 1944Sergiy Сергий (Страгородский)

   Được bầu năm 1943 khi Nhà nước Xô viết nới lỏng với Giáo hội.

   Ảnh: Không rõ, giấy phép Public domain

7. 

   #13 · tại vị 1945 tới 1970Alexiy I Алексий I

   Dẫn dắt Giáo hội thời hậu chiến Xô viết.

   Ảnh: Không rõ, giấy phép Public domain

8. 

   #14 · tại vị 1971 tới 1990Pimen Пимен

   Thượng phụ thời mừng ngàn năm Rửa tội nước Rus năm 1988.

   Ảnh: Kari Hakli, giấy phép CC BY-SA 4.0

9. 

   #15 · tại vị 1990 tới 2008Alexiy II Алексий II

   Phục hồi Giáo hội sau thời Xô viết.

   Ảnh: Александр Стручков, giấy phép CC BY-SA 3.0

10. 

    #16 · tại vị từ ngày 1/2/2009Kirill Кирилл

    Thượng phụ Moskva và toàn nước Nga đương nhiệm tính tới tháng 9/2026, Giáo hội Nga cai quản các giáo xứ Chính Thống ở Việt Nam.

    Ảnh: Press Service of the President of the Republic of Azerbaijan, giấy phép CC BY 4.0

Chính Thống giáo tại Việt Nam: Giáo phận Philippines và Việt Nam (Giáo hội Nga)

1. tháng 11/2001Tổng giám mục Đô thành Kirill (nay là Thượng phụ) Митрополит Кирилл

   Giáo phẩm Chính Thống Nga đầu tiên đến Việt Nam, cử hành phụng vụ ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Vũng Tàu.

2. thành lập 2002Giáo xứ Đức Mẹ Kazan, Vũng Tàu Приход Казанской иконы Божией Матери

   Giáo xứ Chính Thống đầu tiên ở Việt Nam, phục vụ cộng đồng người Nga của liên doanh Vietsovpetro.

3. 

   Tổng trấn phủ từ 28/12/2018Tổng giám mục Đô thành Sergiy (Chashin) Митрополит Сергий (Чашин)

   Tổng trấn phủ Thượng phụ vùng Đông Nam Á, Tổng giám mục Singapore, tạm quản giáo phận Philippines và Việt Nam đầu năm 2019.

   Ảnh: Столичный Благовестник, giấy phép CC0
4. cộng đoàn từ 2016, giáo xứ từ 2019Giáo xứ Thánh Xenia thành Petersburg, Hà Nội Приход блаженной Ксении Петербургской

   Giáo xứ Chính Thống ở thủ đô.

5. thành lập 2019Giáo xứ Đức Mẹ Che chở, Thành phố Hồ Chí Minh Приход Покрова Пресвятой Богородицы

   Giáo xứ thứ ba của Giáo hội Nga ở Việt Nam.

6. 

   cai quản từ 30/8/2019Tổng giám mục Đô thành Pavel (Fokin) Митрополит Павел (Фокин)

   Giám mục cai quản Giáo phận Philippines và Việt Nam, tước hiệu Manila và Hà Nội, người đứng đầu cộng đoàn Chính Thống tại Việt Nam hiện nay (chưa kiểm được tin thay đổi tới 9/2026).

   Ảnh: Saint-Petersburg Theological Academy, giấy phép CC BY 2.0
7. thành lập 2024Giáo xứ Thánh Nicôla, Nha Trang Приход святителя Николая Чудотворца

   Giáo xứ thứ tư của Chính Thống giáo tại Việt Nam.

Bậc được tôn thờ: thư viện không dùng chân dung, chỉ ghi tên trong ấn tròn.

VICách thụ phong và truyền thừa

Truyền chức bằng đặt tay (cheirotonia) cho ba bậc lớn: phó tế, linh mục, giám mục, trong Phụng vụ Thánh, tại cung thánh. Chuỗi giám mục được coi là nối tiếp các Tông đồ. Chức nhỏ nhận bằng cheirothesia ngoài Phụng vụ.

1. Đọc sách, phụ phó tếĐiều kiện: Nam giới, được cắt tóc (tonsure)Nghi thức: Cheirothesia ở gian giữa nhà thờ, ngoài Phụng vụ Thánh.
2. Phó tếĐiều kiện: Nam giới. Nếu muốn lập gia đình phải cưới trước khi chịu chứcNghi thức: Một giám mục đặt tay trong Phụng vụ Thánh. Giáo dân tung hô Axios (Xứng đáng).
3. Linh mụcĐiều kiện: Đã là phó tế. Thường học chủng viện khoảng 3 nămNghi thức: Một giám mục đặt tay trong Phụng vụ Thánh, giáo dân tung hô Axios.
4. Giám mụcĐiều kiện: Thường chọn từ tu sĩ, độc thânNghi thức: Ba giám mục, ít nhất là hai, cùng đặt tay truyền chức.

VIIChỗ các nguồn còn vênh nhau

• Màu cũ ngày 15/09 lấy tía hoàng đế Byzantine #6B2E5F. Tía porphyra là màu của hoàng triều Byzantine, không phải màu Giáo hội tự coi là của mình. Trong phụng vụ, tím chỉ dùng cho Mùa Chay và lễ Thánh Giá. Căn cứ yếu cho màu chủ đạo.
• Màu cũ nơi thờ ngày 25/09 (#8A6A2A, iconostasis thếp vàng) phù hợp với nguồn. Wikipedia Iconostasis không nói tới vàng thếp, nguồn xác nhận là trang nhà thờ Thánh Gioan Tiền Hô Washington (khung thếp vàng hoặc sơn).
• Typikon chỉ phân phẩm phục sáng và tối. Bảng màu nhiều màu là thực hành Slav muộn. Nguồn Hy Lạp (Orthodox Times) nói Giáo hội Hy Lạp không có quy định chính thức về màu.
• Màu Mùa Vọng Giáng Sinh (Nativity Fast): ROCOR châu Âu ghi đỏ. Nhiều nơi khác dùng màu khác. Phục Sinh: phần lớn nguồn ghi trắng, có nơi dùng đỏ.
• Màu mantiya giám mục theo lối Nga: Giám mục đỏ hoặc tím, Tổng giám mục tím, Metropolit xanh lam, Thượng phụ xanh lá. Lối Hy Lạp: mọi giám mục đỏ. Trang phục dưới đây theo lối Nga vì các giáo xứ ở Việt Nam thuộc Giáo hội Nga.
• Cờ Giáo hội Hy Lạp: Flags of the World mô tả một cờ nền đỏ có thập tự vàng và đại bàng trắng. Greek City Times mô tả cờ đại bàng đen nền vàng là dạng phổ biến. Nguồn vênh, và nguồn Greek City Times nói không có bằng chứng cờ vàng có từ Byzantine.
• Chưa tìm được nguồn về cách xưng hô bằng tiếng Việt trong các giáo xứ Chính Thống ở Việt Nam (tín đồ chủ yếu là người Nga). Chưa tìm được nguồn mô tả màu nội thất nhà thờ Đức Mẹ Kazan ở Vũng Tàu.
• Tên tiếng Việt Tổng giám mục Đô thành cho Metropolit là đề xuất. Chưa tìm được cách dịch chuẩn tiếng Việt.
• Danh sách Thượng phụ Đại kết có hơn 300 mục (tính cả các lần tái nhiệm) nên chỉ ghi đường dẫn. Bảng Wikipedia đánh số Bartôlômêô I là 269, Tòa Thượng phụ gọi ngài là vị thứ 270. Các giám mục trước Mêtrôphanê bị giới sử học xem là truyền thuyết.
• Gennađiô II được ghi bậc thiêng vì một số nơi tôn kính, chưa chắc có phong thánh chính thức.
• Thượng phụ Moskva: Ignatiy (1605 tới 1606) không được Giáo hội Nga tính số, nên Kirill là vị thứ 16.
• Việt Nam: nguồn Nga ghi cộng đoàn Hà Nội có từ 2016, nguồn Anh ghi giáo xứ lập 2019. Trang tổng trấn phủ chỉ liệt kê ba giáo xứ, Wikipedia ghi thêm giáo xứ Nha Trang (2024). Tòa Thượng phụ Đại kết cũng xếp Việt Nam vào Tổng giáo phận Hồng Kông và Đông Nam Á, nhưng chưa thấy hoạt động.
• Chưa kiểm được Tổng giám mục Pavel (Fokin) còn cai quản giáo phận vào tháng 9/2026 hay không.

VIIINguồn tư liệu

?Hỏi Đáp Nhanh

›Đọc Tiếp