Đạo Giáo: phẩm trật và truyền thừa

IMàu sắc

Màu dùng cho trang này của thư viện: Tàng thanh #2E4E7E. Mọi mã màu là gần đúng, vì phần lớn các đạo chỉ gọi tên màu chứ không công bố mã.

Màu chủ đạo màu biểu trưng của đạo

Màu nơi thờ không gian thờ thật

Màu hành lễ theo dịp, theo mùa

Màu tang và kiêng

IIPhẩm trật

Đạo Giáo không có một giáo hội trung ương toàn cầu. Hai phái lớn còn lại là Toàn Chân (xuất gia, sống ở tùng lâm, trung tâm là Bạch Vân Quán Bắc Kinh, truyền giới Tam đàn đại giới) và Chính Nhất (phần lớn tu tại gia, lấy Long Hổ Sơn và dòng Thiên Sư làm gốc, vào đạo bằng thụ lục). Ở Trung Quốc đại lục, việc truyền giới và thụ lục do Hiệp hội Đạo giáo Trung Quốc tổ chức và cấp giấy. Ở Việt Nam, Đạo giáo không có giáo hội, chỉ còn một số đạo quán như Quán Thánh, Bích Câu và các yếu tố hòa vào tín ngưỡng dân gian.

1. 1
   Phương trượng (Toàn Chân) 方丈 · Abbot

   Người đứng đầu một thập phương tùng lâm, cũng gọi trụ trì. Phải đã thụ Tam đàn đại giới, giới hạnh tinh nghiêm, đức cao vọng trọng.

2. 2
   Giám viện, tục gọi Đương gia (Toàn Chân) 監院 · Prior, temple manager

   Chủ trì mọi việc thường trụ, do đạo chúng bầu. Dưới có Tam đô, Ngũ chủ, Thập bát đầu.

3. 3
   Chấp sự (Toàn Chân): Cao công, Đề khoa, Biểu bạch, Tri khách, Tuần chiếu, Kinh chủ... 執事 高功 知客 · Temple officers

   Hai mươi bốn đại chấp sự gồm Tam đô (đô quản, đô giảng, đô trù), Ngũ chủ (tĩnh, đường, điện, kinh, hóa), Thập bát đầu cùng Cao công, Đề khoa, Biểu bạch. Cao công là người chủ lễ trong trai tiếu.

4. 4
   Đạo sĩ đã thụ giới (Toàn Chân) 受戒道士 · Ordained Quanzhen priest

   Đã qua Tam đàn đại giới gồm Sơ chân giới, Trung cực giới, Thiên tiên giới, được cấp Tịnh giới điệp có dấu của Hiệp hội Đạo giáo Trung Quốc.

5. 5
   Đạo sĩ mới quan cân (Toàn Chân) 冠巾道士 · Novice priest

   Quan cân là lễ nhập đạo xuất gia, sau lễ này đã là đạo sĩ và có đạo hiệu. Phải quan cân hai năm trở lên mới xin thụ giới.

6. 1
   Thiên Sư (Chính Nhất) 天師 · Celestial Master

   Lãnh tụ tinh thần của Chính Nhất, truyền từ dòng Trương Đạo Lăng, đặt tổ đình ở Long Hổ Sơn từ sau đời Đường.

7. 2
   Tấn thăng: Thượng Thanh Tam Động kinh lục (Chính Nhất) 上清三洞經籙 · Highest register

   Bậc lục cao nhất trong quy định thụ lục hiện hành.

8. 3
   Gia thăng: Thượng Thanh Đại Động kinh lục (Chính Nhất) 上清大洞經籙 · Great Cavern register

   Xin được sau khi gia thụ đủ mười hai năm.

9. 4
   Gia thụ: Thượng Thanh Tam Động Ngũ Lôi kinh lục (Chính Nhất) 上清三洞五雷經籙 · Five Thunders register

   Xin được sau khi thăng thụ đủ tám năm và thông kinh Thượng Thanh.

10. 5
    Thăng thụ: Thái Thượng Chính Nhất Minh Uy kinh lục (Chính Nhất) 太上正一盟威經籙 · Covenant register

    Xin được sau khi sơ thụ đủ ba năm, giữ giới, đạo hạnh thuần chính.

11. 6
    Sơ thụ: Thái Thượng Tam Ngũ Đô Công kinh lục (Chính Nhất) 太上三五都功經籙 · Initial register

    Bậc vào đạo. Chỉ sau khi thụ lục mới là đạo sĩ chính thức, văn thư mới có hiệu lực.

12. 7
    Đạo đồng đã truyền độ (Chính Nhất) 道童 · Acolyte

    Người đã truyền độ nhưng chưa thụ lục, chưa có đạo hiệu. Phải truyền độ hai năm trở lên mới xin thụ lục.

Tín đồ: Tín sĩ, thiện tín, đạo hữu. Người xuất gia gọi là đạo sĩ, nữ gọi là khôn đạo hay nữ quan (tên gọi nữ chưa kiểm được nguồn trong đợt này).. Chính Nhất có lục bậc dành cho người thường theo trình độ hiểu biết. Tín đồ thường không có bậc chính thức ở Việt Nam.

IIIXưng hô

IVY phục theo cấp

Hình vẽ trải phẳng theo mô tả trong nguồn, không vẽ người. Màu là gần đúng.

VDòng truyền thừa

Đạo Giáo không có một người đứng đầu chung cho mọi phái. Chính Nhất truyền theo huyết thống họ Trương ở Long Hổ Sơn, cha truyền con hoặc truyền trong họ, gọi là Thiên Sư. Toàn Chân truyền theo thầy trò và giới đàn, mỗi tùng lâm có Phương trượng riêng, còn ở Trung Quốc ngày nay Hiệp hội Đạo giáo Trung Quốc là tổ chức chung của cả hai phái.

Chính Nhất: dòng Thiên Sư họ Trương ở Long Hổ Sơn

1. thế kỷ 6 TCN theo truyền thốngLão Tử (Thái Thượng Lão Quân) 老子 (太上老君)

   Được tôn làm đạo tổ. Theo truyền thuyết của Chính Nhất, Thái Thượng Lão Quân hiện ra trao đạo cho Trương Đạo Lăng năm 142.

2. #1 · 34 tới 156Trương Đạo Lăng (Tổ Thiên Sư) 張道陵

   Lập Ngũ Đấu Mễ Đạo, tức Thiên Sư Đạo, ở đất Thục, là Thiên Sư đời thứ nhất.

3. #2 · thế kỷ 2Trương Hành 張衡

   Con Trương Đạo Lăng, Thiên Sư đời 2, gọi là Tự Sư.

4. #3 · ? tới 216Trương Lỗ 張魯

   Thiên Sư đời 3, lập chính quyền giáo đoàn ở Hán Trung gần ba mươi năm rồi quy thuận Tào Tháo năm 215.

5. #4 · thời Tam QuốcTrương Thịnh 張盛

   Thiên Sư đời 4, theo truyền thống là người dời về Long Hổ Sơn, Giang Tây, nơi dòng họ ở từ đó.

6. #30 · 1092 tới 1127Trương Kế Tiên 張繼先

   Thiên Sư đời 30, được Tống Huy Tông trọng dụng, nổi tiếng về lôi pháp.

7. #36 · 1244 tới 1291Trương Tông Diễn 張宗演

   Thiên Sư đời 36. Năm 1276 được Hốt Tất Liệt cho chưởng quản Đạo giáo Giang Nam, mở đầu vị thế chính thức của dòng dưới triều Nguyên.

8. #42 · 1335 tới 1377Trương Chính Thường 張正常

   Thiên Sư đời 42. Minh Thái Tổ bỏ danh hiệu Thiên Sư, đổi gọi là Chân nhân, nhưng trong đạo vẫn gọi là Thiên Sư.

9. #43 · 1361 tới 1410Trương Vũ Sơ 張宇初

   Thiên Sư đời 43, được giao chủ biên bộ Đạo Tạng thời Minh.

10. #50 · ? tới 1611Trương Quốc Tường 張國祥

    Thiên Sư đời 50, biên Vạn Lịch tục Đạo Tạng năm 1607.

11. #62 · 1862 tới 1924Trương Nguyên Húc 張元旭

    Thiên Sư đời 62, lập Hội Đạo giáo Trung Hoa thời Dân Quốc.

12. #63 · 1904 tới 1969Trương Ân Phổ 張恩溥

    Thiên Sư đời 63, rời Long Hổ Sơn sang Đài Loan năm 1949, lập lại Tự Hán Thiên Sư Phủ ở Đài Bắc. Là Thiên Sư cuối cùng được hai bờ cùng thừa nhận.

13. #64 · 1930 tới 2008, kế vị 1971Trương Nguyên Tiên 張源先

    Cháu họ của Trương Ân Phổ, được họ Trương ở Đài Loan tôn làm Thiên Sư đời 64 năm 1971. Sau khi ông mất năm 2008 thì việc kế vị bị tranh chấp.

14. #65 · chủ trì Thiên Sư Phủ Long Hổ Sơn, còn hoạt động năm 2024Trương Kim Đào (phía đại lục) 張金濤

    Hậu duệ họ Trương, chủ trì Tự Hán Thiên Sư Phủ ở Long Hổ Sơn, từng là Phó Hội trưởng Hiệp hội Đạo giáo Trung Quốc và ủy viên Chính hiệp toàn quốc. Báo chí đại lục thường gọi ông là Thiên Sư đời 65, nhà nước không phong danh hiệu này.

15. #65 · từ 2008Trương Ý Tương và các người tranh vị ở Đài Loan 張意將

    Ở Đài Loan có nhiều người trong họ Trương cùng xưng Thiên Sư đời 65 hoặc đời 64, trong đó có Trương Ý Tương và Trương Tiệp Tường (張捷翔). Chưa có người được mọi bên thừa nhận.

Toàn Chân: tổ sư, Thất Chân và dòng Long Môn ở Bạch Vân Quán

1. 1113 tới 1170Vương Trùng Dương 王重陽 (王嚞)

   Khai sáng Toàn Chân Đạo năm 1167 ở Sơn Đông, được tôn làm tổ sư Toàn Chân.

2. 1123 tới 1184Mã Ngọc (Đan Dương Tử) 馬鈺

   Đệ tử đầu của Vương Trùng Dương, chưởng giáo đời 2, lập phái Ngộ Tiên. Một trong Thất Chân.

3. 1123 tới 1185Đàm Xứ Đoan 譚處端

   Chưởng giáo đời 3, lập phái Nam Vô. Một trong Thất Chân.

4. 1147 tới 1203Lưu Xứ Huyền 劉處玄

   Chưởng giáo đời 4, lập phái Tùy Sơn. Một trong Thất Chân.

5. 1148 tới 1227Khâu Xứ Cơ (Trường Xuân Chân Nhân) 丘處機

   Chưởng giáo đời 5, lập phái Long Môn. Năm 1222 gặp Thành Cát Tư Hãn ở Trung Á, được giao quản đạo giáo, về ở Trường Xuân Cung, tức Bạch Vân Quán ngày nay, và mất tại đó.

6. 1142 tới 1217, 1140 tới 1212, 1119 tới 1183Vương Xứ Nhất, Hách Đại Thông, Tôn Bất Nhị 王處一 郝大通 孫不二

   Ba vị còn lại trong Thất Chân, lập các phái Du Sơn, Hoa Sơn và Thanh Tịnh. Tôn Bất Nhị là nữ, vợ Mã Ngọc.

7. #7 · ? tới 1680Vương Thường Nguyệt 王常月

   Luật sư đời 7 Long Môn, phương trượng Bạch Vân Quán, mở đàn truyền giới công khai năm 1656, phục hưng Toàn Chân thời Thanh.

8. phương trượng từ 11/9/2021Mạnh Chí Lĩnh 孟至嶺

   Phương trượng Bạch Vân Quán Bắc Kinh hiện nay, thụ giới tại Bạch Vân Quán năm 1989, Phó Hội trưởng Hiệp hội Đạo giáo Trung Quốc khóa 11. Giám viện là Lý Tín Quân (李信軍).

Hiệp hội Đạo giáo Trung Quốc: các Hội trưởng

1. #1 · khóa 1, 1957 tới 1958Nhạc Sùng Đại 岳崇岱

   Hội trưởng đầu tiên khi Hiệp hội lập năm 1957 tại Bạch Vân Quán.

2. #2 · 1880 tới 1969, khóa 2 từ 1961Trần Anh Ninh 陳攖寧

   Học giả nội đan, Hội trưởng khóa 2. Hiệp hội ngưng hoạt động từ Cách mạng Văn hóa tới 1980.

3. #3 · khóa 3 và 4, 1980 tới 1992Lê Ngộ Hàng 黎遇航

   Hội trưởng hai khóa khi Hiệp hội khôi phục.

4. #5 · khóa 5, 1992 tới 1998Phó Viên Thiên 傅圓天

   Hội trưởng khóa 5.

5. #6 · khóa 6, 1998 tới 2005Mân Trí Đình 閔智亭

   Hội trưởng khóa 6, đạo sĩ Toàn Chân.

6. #7 · khóa 7 và 8, 2005 tới 2015Nhậm Pháp Dung 任法融

   Hội trưởng hai khóa, đạo sĩ Toàn Chân ở Lâu Quan Đài.

7. #9 · tại vị từ 2015, tái cử 12/2025Lý Quang Phú 李光富

   Hội trưởng hiện nay, gốc Võ Đang Sơn. Tái cử Hội trưởng khóa 11 tại đại hội ngày 29 và 30 tháng 12 năm 2025.

Đạo Giáo ở Việt Nam: các mốc và đạo quán

1. 1011Cung Thái Thanh ở Thăng Long 太清宮

   Lý Thái Tổ cho dựng cung Thái Thanh bên cạnh chùa Vạn Tuế, đạo quán lớn đầu tiên ở kinh đô mới.

2. 1016Lý Thái Tổ độ tăng đạo 李太祖

   Độ hơn một nghìn người ở kinh sư làm tăng và đạo sĩ, cho thấy đạo sĩ được triều đình thừa nhận.

3. 1027Đạo sĩ Trần Tuệ Long 陳慧龍

   Đạo sĩ ở quán Nam Đế, được sử chép tên, một trong những đạo sĩ Việt sớm nhất có tên.

4. 1031Đạo sĩ Trịnh Trí Không 鄭智空

   Xin triều đình cho đạo sĩ được nhận ký lục, tức được cấp chứng thư như tăng sĩ.

5. 1195Thi Tam giáo 三教科

   Triều Lý mở khoa thi Tam giáo gồm Nho, Đạo, Phật để chọn kẻ sĩ.

6. sang Việt Nam năm 1302Hứa Tông Đạo 許宗道

   Đạo sĩ phương Bắc sang Đại Việt thời Trần, truyền phù lục khoa nghi.

7. dựng thời Lý, tượng đồng đúc 1677Đền Quán Thánh (Trấn Vũ Quán), Hà Nội 鎮武觀 真武觀

   Đạo quán thờ Huyền Thiên Trấn Vũ, trấn phía bắc Thăng Long. Tượng đồng đen cao 3,96 mét đúc năm 1677 thời Lê Hy Tông. Triều Nguyễn đổi tên nhiều lần. Là nơi giữ rõ nhất nét Đạo giáo ở Hà Nội.

8. xếp hạng di tích 1962Hiện nay: đền Quán Thánh là di tích quốc gia

   Việt Nam hiện không có tổ chức Đạo giáo được nhà nước công nhận, không có dòng đạo sĩ truyền thừa công khai. Đền Quán Thánh được xếp hạng di tích quốc gia năm 1962. Chưa tìm được nguồn công bố tên người trông coi đền hiện nay.

Bậc được tôn thờ: thư viện không dùng chân dung, chỉ ghi tên trong ấn tròn.

VICách thụ phong và truyền thừa

Toàn Chân truyền bằng giới: xuất gia, quan cân, rồi thụ Tam đàn đại giới tại một đàn truyền giới do Hiệp hội Đạo giáo Trung Quốc chủ trì, nhận Tịnh giới điệp. Chính Nhất truyền bằng lục: truyền độ, rồi thụ lục theo năm bậc, mỗi bậc cách nhau số năm quy định. Hai phái đều cần có thầy truyền, quy y Tam bảo của Đạo (Đạo, Kinh, Sư) và qua nghi thức tương ứng.

1. Toàn Chân 1: Quan cân (nhập đạo)Điều kiện: Xuất gia, có thầy truyềnNghi thức: Lễ quan cân, búi tóc đội khăn, nhận đạo hiệu. Từ đây đã là đạo sĩ.
2. Toàn Chân 2: Thụ Tam đàn đại giớiĐiều kiện: Quan cân hai năm trở lên, có giấy chứng nhận nhân sự tôn giáo. Người quan cân đủ ba mươi năm và từ bảy mươi lăm tuổi có thể xin phương tiện giới.Nghi thức: Đàn truyền giới kéo dài ít nhất hai mươi tám ngày, gồm Sơ chân giới, Trung cực giới, Thiên tiên giới. Có Luật sư, Thủ tọa, Chứng minh, Giám giới, Bảo cử, Diễn lễ và các chức khác. Người thụ giới nhận Tịnh giới điệp đóng dấu truyền giới.
3. Toàn Chân 3: Làm phương trượngĐiều kiện: Đã thụ Tam đàn đại giới, đức cao, giới hạnh tinh nghiêmNghi thức: chưa tìm được nguồn mô tả nghi thức thăng tọa phương trượng
4. Chính Nhất 1: Truyền độĐiều kiện: Qua khảo hạch của thầy về khoa nghi, kinh sáchNghi thức: Lễ truyền độ. Trước khi thụ lục chỉ là đạo đồng, chưa có đạo hiệu.
5. Chính Nhất 2: Sơ thụ Đô Công lụcĐiều kiện: Truyền độ hai năm trở lên, đạo trang chỉnh tềNghi thức: Lục đàn do Hiệp hội Đạo giáo Trung Quốc chủ trì, cung quán thụ lục đứng ra tổ chức. Ba đại sư Giám độ, Truyền độ, Bảo cử và sáu đại sư hộ đàn.
6. Chính Nhất 3: Thăng thụ, gia thụ, gia thăng, tấn thăngĐiều kiện: Sơ thụ ba năm lên Minh Uy, thăng thụ tám năm lên Ngũ Lôi, gia thụ mười hai năm lên Đại Động. Hết năm mà không có công đức thì không được thăng, công đức vượt trội có thể thăng vượt.Nghi thức: Phải được Hiệp hội và các đại sư lục đàn phúc khảo.

VIIChỗ các nguồn còn vênh nhau

• Bảng bảy màu pháp y (hoàng, tử, hồng, thanh, lục, hắc, bạch) chỉ thấy trên các trang phổ thông và báo mạng Trung Quốc. Chưa tìm được văn bản của Hiệp hội Đạo giáo Trung Quốc quy định màu theo cấp. Nên coi là tập quán, không phải luật.
• Wikipedia viết đạo bào đỏ là của đạo sĩ bậc trung, còn giáng y là của bậc cao nhất. Các nguồn Trung Quốc lại xếp vàng cao nhất, tía thứ hai, đỏ thứ ba. Hai cách xếp không khớp nhau.
• Wikipedia gọi đắc la là màu indigo (chàm). Nguồn sqs373 gọi là lam. Tàng thanh 藏青 và chàm 靛藍 là hai tên màu khác nhau, cần Thầy chọn một.
• Phẩm trật Toàn Chân và Chính Nhất là hai trục khác nhau: Toàn Chân xếp theo chức vụ tùng lâm và giới, Chính Nhất xếp theo bậc lục. Số bậc trong tệp này ghi riêng từng phái, không nên cộng gộp.
• Chưa tìm được nguồn trong đợt này để xác định Thiên Sư đương nhiệm được các bên cùng công nhận. Nên ghi Thiên Sư là danh vị, không ghi tên người.
• Màu nơi thờ trong mau-that.json lấy Hoàng Đại Tiên Từ Hồng Kông làm mẫu. Nơi này do Sắc Sắc Viên quản lý và thờ cả Nho, Phật, Đạo, nên không đại diện trọn cho đạo quán Toàn Chân hay Chính Nhất. Chưa tìm được nguồn mô tả màu của Bạch Vân Quán hay Long Hổ Sơn.
• Quán Thánh Hà Nội đã bị Phật hóa từ thời Lê trung hưng, có thêm tượng Phật. Màu ngói Quán Thánh chỉ có mô tả chữ, mã hex là tên màu gần nhất, chưa đo.
• Màu cũ trong mau-sac.json (tàng thanh #2e4e7e) khớp với kết quả mới. Ghi chú cũ nói giới y màu vàng cũng khớp với sqs373.
• Thiên Sư đời 65 đang tranh chấp từ năm 2008. Ở đại lục, Trương Kim Đào chủ trì Thiên Sư Phủ Long Hổ Sơn và được báo chí gọi là Thiên Sư đời 65, nhưng nhà nước Trung Quốc không phong danh hiệu Thiên Sư. Ở Đài Loan có ít nhất Trương Ý Tương, Trương Tiệp Tường, và Trương Đạo Trinh (xưng đời 64), Trương Mỹ Lương (xưng con Thiên Sư đời 63). Trang ghi cả hai phía, không chọn bên.
• Trương Kim Đào không có tên trong danh sách Phó Hội trưởng khóa 11 (12/2025) của Hiệp hội Đạo giáo Trung Quốc. Chưa xác minh được ông còn chủ trì Thiên Sư Phủ tới tháng 9/2026, nguồn gần nhất là tháng 3/2024.
• Danh sách 64 đời Thiên Sư ghi theo bảng thông dụng (Hán Thiên Sư thế gia, Wikipedia tiếng Trung). Năm sinh mất của nhiều đời trước thời Tống không chắc nên để trống. Năm sinh Trương Ân Phổ có nguồn ghi 1904, có nguồn ghi 1913.
• Các nguồn Việt vênh nhau về năm đổi tên Trấn Vũ Quán thời Nguyễn (1823, 1840, 1842).
• Ảnh: máy không mở được trang tệp Wikimedia Commons (tên miền bị chặn và chỉ đọc bộ nhớ đệm), nên không kiểm được giấy phép. Mọi trường anh để null. Cần kiểm tay trước khi dùng ảnh Lý Quang Phú, Mạnh Chí Lĩnh, Trương Ân Phổ, Trương Nguyên Tiên.

VIIINguồn tư liệu

?Hỏi Đáp Nhanh

›Đọc Tiếp