ITổng Quan
Taran Panth là một nhánh nhỏ của dòng Digambara, hình thành ở vùng Bundelkhand, miền trung Ấn Độ, từ lời dạy của Taran Svami (1448 tới 1515). Người theo gọi là Taranpanthi.
Nét riêng dễ thấy nhất là nhánh này không thờ tượng, dù thuộc Digambara, dòng vốn thờ tượng. Trong nơi sinh hoạt gọi là chaityalaya, trên bệ thờ đặt kinh sách thay cho tượng Tirthankara. Nhánh này cũng không nhận quyền của các bhattaraka, những vị quản đền có mặc áo từng giữ vai trò lớn trong Digambara thời trung đại.
Wikipedia mục các tông phái Kỳ Na ghi số người Taranpanthi rất ít.
IILịch Sử Hình Thành
Taran Svami sinh ngày 2 tháng 12 năm 1448 ở làng Pushpavati, được xác định là Bilhari gần Katni, nay thuộc Madhya Pradesh. Theo tiểu sử truyền thống, ông bắt đầu học từ năm mười một tuổi, giữ phạm hạnh từ năm ba mươi tuổi và thọ giới tu sĩ Digambara năm sáu mươi tuổi. Ông sống đời tu sĩ hơn sáu năm rưỡi và mất ngày 5 tháng 5 năm 1515.
Thế kỷ 15 và 16 là thời nhiều phong trào ở Ấn Độ đề cao tu tập nội tâm hơn nghi lễ và hình tượng. Lời dạy của Taran Svami nằm trong khung cảnh ấy. Những người theo ông lập các chaityalaya đặt kinh sách trên bệ thờ.
- 1448Taran Svami ra đờiNgày 2 tháng 12, ở Pushpavati, tức Bilhari, Madhya Pradesh. Năm Vikram Samvat 1505.
- 1505Mốc lập nhánh theo WikipediaWikipedia mục các tông phái ghi Taran Svami lập nhánh ở Bundelkhand năm 1505.
- Quãng 1508Thọ giới tu sĩNăm sáu mươi tuổi, Taran Svami thành tu sĩ Digambara.
- 1515Taran Svami mấtNgày 5 tháng 5, năm Vikram Samvat 1572.
- 1989Số liệu chaityalayaTheo Wikipedia, tư liệu năm 1989 ghi nhận 131 chaityalaya của nhánh.
IIIGiáo Lý Và Kinh Điển
Taranpanthi theo triết học Digambara nhưng nhấn vào chứng ngộ nội tâm. Theo họ, cái cần tôn thờ là lời dạy dẫn tới hiểu biết về linh hồn, nên đặt kinh sách lên bệ thờ là đặt tri thức vào đúng chỗ trang trọng nhất.
Taran Svami được ghi là tác giả của mười bốn tác phẩm, chia thành năm nhóm theo nội dung. Một số tác phẩm hay được nhắc:
- Malarohana, được tụng trong lễ cưới của cộng đồng.
- Shravakachara, về giới hạnh của cư sĩ.
- Chadmastha Vani, lời của người chưa giải thoát.
- Nama Mala và Sara mata, về giáo lý cốt yếu.
Các tác phẩm bàn về siêu hình học Digambara và con đường giải thoát, với giọng huyền nghiệm rõ.
Không liên quan. Tarn Taran là tên một thành phố và một gurdwara lớn của người Sikh ở Punjab. Taran Panth là nhánh Kỳ Na Digambara ở miền trung Ấn Độ, mang tên Taran Svami.
IVChaityalaya, Nơi Hành Hương Và Cộng Đồng
Nơi sinh hoạt gọi là chaityalaya, có nơi gọi là nisai hay nasia. Trên bệ thờ là kinh sách bọc vải, người đến đảnh lễ kinh, tụng đọc và nghe giảng. Đời sống thường ngày theo nếp Kỳ Na chung: ăn chay, giữ bất hại, giữ lễ Paryushan.
| Nơi | Vì sao quan trọng |
|---|---|
| Nisaiji, làng Malhargadh, huyện Guna | Đền chính của nhánh, bên sông Betwa. |
| Semarkheri, huyện Vidisha | Một trong các nơi hành hương lớn. |
| Sukha, huyện Damoh | Một trong các nơi hành hương lớn. |
| Bilhari, huyện Jabalpur | Gắn với nơi sinh của Taran Svami. |
Cộng đồng gồm sáu nhóm thương nhân. Theo Wikipedia, ba nhóm Samaiya, Dosakhe, Gulalare vốn là người Kỳ Na thờ tượng, còn ba nhóm Asethi, Ayodhyavasi, Carnagar vốn theo Vaishnava của Ấn Độ Giáo trước khi theo Taran Svami.
VTổ Chức Và Phân Bố
Taran Panth không có một người đứng đầu chung cho toàn nhánh. Việc thờ và việc tụng giảng do cộng đồng từng nơi lo quanh các chaityalaya. Vì không nhận quyền bhattaraka, nhánh này không có hệ thống quản đền theo kiểu ấy.
Người Taranpanthi tập trung ở Bundelkhand, bang Madhya Pradesh, có ở phía nam Uttar Pradesh và tây bắc Maharashtra. Theo Wikipedia, tư liệu năm 1989 ghi nhận 131 chaityalaya. Về số người theo, các ước lượng chênh nhau rất xa và không kèm năm, nên chưa có số liệu đáng tin.
VITại Việt Nam
Chưa có cộng đồng Taran Panth tại Việt Nam, và chưa tìm được nguồn nào ghi nhận người Taranpanthi sinh sống hay sinh hoạt ở đây. Nhánh này nhỏ, gắn với một vùng cụ thể ở miền trung Ấn Độ, và ít có mặt ngay cả trong cộng đồng Kỳ Na hải ngoại.
VIIBiểu Tượng Của Nhánh
Nhánh này chưa có biểu tượng riêng được ghi nhận có nguồn, nên thư viện dùng biểu tượng chung của đạo.
VIIICác Nhánh Khác Của Kỳ Na Giáo
Svetambara Murtipujakaश्वेताम्बर मूर्तिपूजक Śvetāmbara MūrtipūjakaNhánh đông nhất của dòng Svetambara, tu sĩ mặc áo trắng.
Digambaraदिगम्बर DigambaraDòng lớn thứ hai, tu sĩ nam không mặc y phục, chỉ mang chổi lông công rụng và bầu nước.
Sthanakvasiस्थानकवासी SthānakavāsīNhánh Svetambara không thờ tượng, bắt nguồn từ Lonka Shah thế kỷ 15, thành hình thế kỷ 17 với Lava ở Surat.Svetambara Terapanthश्वेताम्बर तेरापंथ Śvetāmbara TerāpanthNhánh Svetambara không thờ tượng, do Acharya Bhikshu lập ngày 28 tháng 6 năm 1760, tách từ Sthanakvasi.Dùng biểu tượng chung của đạoKanji Panth (Mumukshu)कानजी पंथ Kānjī PanthPhong trào cư sĩ theo Kanji Swami (1890 tới 1980), vốn là tu sĩ Sthanakvasi, năm 1934 chuyển sang theo Digambara, lấy Songadh ở Gujarat làm trung tâm.Dùng biểu tượng chung của đạoTaran Panthतारण पंथ Tāraṇ PanthNhánh Digambara do Taran Svami lập năm 1505 ở vùng Bundelkhand.Dùng biểu tượng chung của đạoIXNguồn Tham Khảo
Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.
?Hỏi Đáp Nhanh
Taran Panth thờ gì nếu không thờ tượng?
Người Taranpanthi đặt kinh sách trên bệ thờ trong chaityalaya và đảnh lễ kinh. Theo họ, tôn thờ lời dạy dẫn tới hiểu biết về linh hồn là cách thờ đúng nhất.
Taran Svami là ai?
Một nhà cải cách Digambara ở vùng Bundelkhand (1448 tới 1515). Ông được ghi là tác giả mười bốn tác phẩm, không nhận quyền các bhattaraka và đề cao chứng ngộ nội tâm hơn hình tượng.
Taran Panth có phải một đạo riêng không?
Không. Đây là một nhánh trong dòng Digambara của Kỳ Na Giáo, chung phần lớn triết học Digambara, chỉ khác ở việc không thờ tượng và không nhận quyền bhattaraka.