ITổng Quan
Murtipujaka nghĩa là người thờ tượng. Đây là nhánh đông nhất của dòng Svetambara, dòng Kỳ Na có tu sĩ mặc áo trắng. Nhánh này còn được gọi là Deravasi, người đi đền, hay Mandir Margi, người theo đường đền.
Điều phân biệt nhánh này với hai nhánh Svetambara còn lại là Sthanakvasi và Terapanth nằm ngay ở tên gọi: họ thờ tượng các Tirthankara trong đền và làm lễ puja trước tượng. Tu sĩ nhánh này cầm khăn che miệng muhpatti trước miệng khi giảng hay đọc kinh, còn tu sĩ hai nhánh kia đeo khăn ấy suốt ngày.
Phần lớn các đền Kỳ Na nổi tiếng nhất, từ núi Shatrunjaya ở Palitana tới đền Dilwara ở núi Abu, thuộc về truyền thống này.
IILịch Sử Hình Thành
Svetambara và Digambara tách nhau dần qua nhiều thế kỷ đầu Công nguyên. Hội nghị Valabhi năm 453 hoặc 466, nơi tu sĩ Svetambara chép kinh Agama thành văn, là lúc dòng áo trắng định hình rõ. Trong suốt thời gian ấy, thờ tượng là thực hành chung của dòng. Vì thế Murtipujaka tự coi mình là dòng chính nối tiếp, không phải một nhánh mới.
Từ quãng thế kỷ 11, tăng đoàn Svetambara chia thành các gaccha, tức các dòng thầy truyền đệ tử. Có tới hàng chục gaccha từng xuất hiện, nay chỉ còn bốn.
Thế kỷ 15, cư sĩ Lonka Shah ở Gujarat phản đối thờ tượng, cho rằng xây đền và làm lễ gây hại sinh vật nhỏ. Từ đó mới có các nhánh không thờ tượng, và cái tên Murtipujaka dùng để phân biệt phần còn lại.
- 453 hoặc 466Hội nghị ValabhiTu sĩ Svetambara chép kinh Agama thành văn.
- 1023Kharatara GacchaTu sĩ Jineshvara thắng một cuộc tranh luận ở Anahilvada Patan, được gọi là Kharatara, người sắc bén. Dòng này truy gốc về thầy của ông là Vardhamana Suri.
- 1156Achal GacchaMốc theo Wikipedia mục các tông phái Kỳ Na. Một mục khác ghi năm 1079 với vị lập dòng Aryarakshitsuri.
- 1228Tapa GacchaAcharya Jagatchandrasuri được vua xứ Mewar ban danh hiệu Tapa vì khổ hạnh. Dòng này nay lớn nhất.
- 1515Parshvachandra GacchaGaccha trẻ nhất trong bốn gaccha còn lại.
- Thế kỷ 19VijayanandasuriTu sĩ Atmaram (1837 tới 1896), vốn thuộc Sthanakvasi, tìm thấy nhiều đoạn kinh nói về thờ tượng, chuyển sang Murtipujaka và chấn hưng dòng tu.
IIIGiáo Lý Và Điểm Riêng
Về giáo lý cốt lõi, Murtipujaka chung với mọi người Kỳ Na: bất hại, nhiều mặt của chân lý, không chiếm giữ, và con đường thấy đúng, biết đúng, làm đúng. Chỗ riêng là kinh điển và vai trò của tượng.
Nhánh này nhận 45 bộ Agama, nhiều hơn 32 bộ mà Sthanakvasi và Terapanth nhận. Phần chênh lệch gồm một số bộ có đoạn nói về đền và tượng.
Người Murtipujaka giải thích rằng Tirthankara đã giải thoát, không nhận lễ và không ban ơn. Thờ tượng là để nhìn vào phẩm chất của các ngài, tập trung tâm ý và nuôi đức hạnh, nhất là với cư sĩ. Tượng được ví như tấm gương, không phải vị thần để cầu xin.
Theo giáo nghĩa Kỳ Na, Tirthankara đã vào cõi giải thoát và không can thiệp vào đời người. Lễ puja là việc tu dưỡng của chính người làm lễ. Các vị thần hộ pháp nhỏ trong đền thì được một số người cầu xin, và việc này là chỗ bàn cãi ngay trong cộng đồng.
IVĐền, Puja Và Lễ Trong Năm
Đền của nhánh này gọi là derasar. Lễ quen nhất là ashtaprakari puja, dâng tám thứ: nước, trầm hương, hoa, hương đốt, đèn, gạo, bánh và trái cây. Người làm lễ tắm rửa, mặc đồ riêng không khâu, bịt miệng bằng khăn khi chạm vào tượng.
Tu sĩ nam gọi là sadhu, nữ gọi là sadhvi, đi chân đất, ở mỗi nơi một thời gian ngắn, trừ bốn tháng mùa mưa gọi là chaturmas thì ở yên một chỗ. Theo Wikipedia mục các tông phái Kỳ Na, trong Tapa Gaccha thời nay số tu sĩ nữ gấp quãng 3,5 lần tu sĩ nam.
| Lễ | Nội dung |
|---|---|
| Paryushan | Tám ngày sám hối và giữ chay vào mùa mưa, kết bằng ngày xin lỗi mọi chúng sinh. |
| Mahavir Jayanti | Mừng ngày sinh Mahavira, tháng Chaitra. |
| Jnan Panchami | Ngày tôn kính tri thức và kinh sách. |
| Diwali | Kỷ niệm Mahavira nhập Niết Bàn. |
Núi Shatrunjaya ở Palitana, núi Girnar, đền Dilwara ở núi Abu dựng năm 1031 và 1230, đền Ranakpur là những nơi hành hương lớn của nhánh này.
VTổ Chức Và Phân Bố
Mỗi gaccha có các acharya đứng đầu từng nhóm tu sĩ, và có khi một gacchadhipati đứng đầu cả gaccha. Không có một người đứng đầu chung cho mọi gaccha. Cư sĩ tổ chức thành sangh theo từng thành phố, lo xây đền, nuôi tu sĩ và quản lý quỹ. Nhiều đền lớn do các quỹ tín thác của cư sĩ quản lý.
Nhánh này đông nhất ở Gujarat, Rajasthan và Mumbai, và chiếm phần lớn cộng đồng Kỳ Na ở Anh, Mỹ, Kenya. Điều tra dân số Ấn Độ không tách số theo nhánh, nên chưa có số liệu đáng tin cho riêng Murtipujaka.
VITại Việt Nam
Chưa có cộng đồng Murtipujaka đáng kể tại Việt Nam, không có derasar, không có tu sĩ thường trú. Tu sĩ nhánh này giữ giới đi chân đất và không dùng xe, nên không truyền đạo ra ngoài Ấn Độ theo lối thường. Một số người Kỳ Na trong cộng đồng người Ấn làm ăn tại Việt Nam giữ đạo trong gia đình, không lập nơi thờ công cộng.
VIIBiểu Tượng Của Nhánh
Siddhachakra
सिद्धचक्र
VIIICác Nhánh Con
- Tapa Gaccha (lớn nhất)
- Kharatara Gaccha
- Achal Gaccha
- Parshvachandra Gaccha
IXCác Nhánh Khác Của Kỳ Na Giáo
Svetambara Murtipujakaश्वेताम्बर मूर्तिपूजक Śvetāmbara MūrtipūjakaNhánh đông nhất của dòng Svetambara, tu sĩ mặc áo trắng.
Digambaraदिगम्बर DigambaraDòng lớn thứ hai, tu sĩ nam không mặc y phục, chỉ mang chổi lông công rụng và bầu nước.
Sthanakvasiस्थानकवासी SthānakavāsīNhánh Svetambara không thờ tượng, bắt nguồn từ Lonka Shah thế kỷ 15, thành hình thế kỷ 17 với Lava ở Surat.
Svetambara Terapanthश्वेताम्बर तेरापंथ Śvetāmbara TerāpanthNhánh Svetambara không thờ tượng, do Acharya Bhikshu lập ngày 28 tháng 6 năm 1760, tách từ Sthanakvasi.Dùng biểu tượng chung của đạoKanji Panth (Mumukshu)कानजी पंथ Kānjī PanthPhong trào cư sĩ theo Kanji Swami (1890 tới 1980), vốn là tu sĩ Sthanakvasi, năm 1934 chuyển sang theo Digambara, lấy Songadh ở Gujarat làm trung tâm.Dùng biểu tượng chung của đạoTaran Panthतारण पंथ Tāraṇ PanthNhánh Digambara do Taran Svami lập năm 1505 ở vùng Bundelkhand.Dùng biểu tượng chung của đạoXNguồn Tham Khảo
Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.
?Hỏi Đáp Nhanh
Murtipujaka khác Sthanakvasi thế nào?
Murtipujaka thờ tượng Tirthankara trong đền và nhận 45 bộ Agama. Sthanakvasi không thờ tượng, sinh hoạt ở nhà hội sthanak và nhận 32 bộ. Tu sĩ Murtipujaka chỉ cầm khăn che miệng khi giảng, còn tu sĩ Sthanakvasi đeo suốt ngày.
Gaccha là gì?
Gaccha là một dòng tu sĩ truyền từ thầy sang trò trong Svetambara Murtipujaka. Hiện còn bốn gaccha là Tapa, Kharatara, Achal và Parshvachandra, trong đó Tapa Gaccha lớn nhất.
Người Kỳ Na thờ tượng để làm gì?
Theo giáo nghĩa, Tirthankara đã giải thoát và không ban ơn. Tượng là chỗ để nhìn vào phẩm chất của các ngài và tu dưỡng tâm mình. Lễ puja vì thế là việc tu tập của người làm lễ.