ITổng Quan
Sthanakvasi nghĩa là người ở nhà hội. Đây là một nhánh của dòng Svetambara, tu sĩ mặc áo trắng, nhưng không thờ tượng. Họ sinh hoạt tôn giáo trong những gian nhà hội giản dị gọi là sthanak thay vì trong đền.
Tu sĩ Sthanakvasi đeo khăn che miệng muhpatti suốt ngày, trừ lúc ăn, để hơi thở và lời nói không làm hại sinh vật nhỏ trong không khí. Nhánh này nhận 32 bộ Agama, ít hơn 45 bộ của Svetambara thờ tượng, và coi thờ bằng tâm ý là cách thờ thích hợp nhất.
Cùng với Svetambara Terapanth, nhánh tách ra từ chính Sthanakvasi năm 1760, đây là hai nhánh không thờ tượng của dòng áo trắng.
IILịch Sử Hình Thành
Gốc của nhánh này là Lonka Shah, một người chép kinh ở Ahmedabad thế kỷ 15. Khi chép kinh, ông thấy các bộ Agama không nói tới thờ tượng như đang làm ở đền, và cho rằng việc xây đền, dâng hoa, tắm tượng gây hại những sinh vật rất nhỏ. Ông lập phong trào gọi là Lonka Gaccha.
Qua thời gian, chính Lonka Gaccha cũng có tu sĩ sống dễ dãi. Thế kỷ 17, những người muốn giữ giới nghiêm hơn, trong đó có Lava ở Surat, rời đi và lập lối tu mới. Họ ở trong nhà hội thay vì chùa đền, và cái tên Sthanakvasi ra đời từ đó.
- Thế kỷ 15Lonka ShahCư sĩ ở Ahmedabad phản đối thờ tượng. Nguồn ghi mốc khác nhau, có nơi nêu năm 1451, có nơi nêu quãng 1474 tới 1476.
- Thế kỷ 17Lava ở SuratLập lối tu nghiêm, là mốc thành hình của Sthanakvasi.
- Thế kỷ 17 tới 18Năm vị tổCác tu sĩ Jivraji, Harji Rishi, Dharmsinhji, Lavaji Rishi và Dharmadasji củng cố dòng, mỗi vị để lại một dòng đệ tử.
- 1760Terapanth tách raAcharya Bhikshu rời Sthanakvasi lập dòng Svetambara Terapanth ở Rajasthan.
- 1836Đổi lối gọi tênCác sampraday bắt đầu mang tên theo vùng như Gondal, Limbdi, Barwala thay vì theo tên thầy.
- 1952Shraman SanghTại hội nghị Sadri ở Rajasthan, nhiều sampraday hợp thành một tăng đoàn chung. Acharya Atmaram đứng đầu từ 1952 tới 1962.
IIIGiáo Lý Và Điểm Riêng
Người Sthanakvasi cho rằng thờ tượng không phải điều cần thiết trên đường thanh lọc linh hồn, và cho rằng nó được du nhập từ các đạo khác. Với họ, cách thờ đúng nhất là bhava puja, thờ bằng tâm ý: nhớ tới phẩm chất của các Tirthankara, tụng kinh, thiền và giữ giới.
Về kinh điển, Sthanakvasi nhận 32 bộ Agama và gạt ra các bộ có đoạn nói về thờ tượng mà họ cho là thêm vào về sau. Những điểm chung với các nhánh Kỳ Na khác vẫn là phần lớn: năm lời nguyện, thuyết nhiều mặt của chân lý, nghiệp như vật chất và con đường thấy đúng, biết đúng, làm đúng.
Cuộc tranh luận về thờ tượng chưa bao giờ ngã ngũ. Thế kỷ 19, tu sĩ Atmaram (1837 tới 1896), vốn thuộc Sthanakvasi, tìm thấy nhiều đoạn nói về tượng trong các bản Prakrit và chú giải Sanskrit, rồi chuyển sang Svetambara thờ tượng với tên Vijayanandasuri. Mỗi bên vẫn giữ cách đọc kinh của mình.
IVSthanak, Muhpatti Và Đời Sống Tu Tập
Sthanak là nhà hội không có bàn thờ tượng. Cư sĩ tới đó nghe giảng, tụng kinh, làm samayika là bốn mươi tám phút ngồi yên giữ tâm bình đẳng, và làm pratikramana là nghi thức sám hối buổi sáng, buổi tối. Tu sĩ tới đâu thì ở tạm trong sthanak của nơi ấy.
Muhpatti là miếng vải trắng nhỏ buộc hai dây ra sau tai, che miệng. Tu sĩ Sthanakvasi đeo suốt ngày, trừ lúc ăn. Tu sĩ Murtipujaka chỉ cầm nó trước miệng khi giảng hay đọc kinh.
| Điểm | Sthanakvasi | Murtipujaka |
|---|---|---|
| Thờ tượng | Không | Có |
| Nơi sinh hoạt | Nhà hội sthanak | Đền derasar |
| Số bộ Agama | 32 | 45 |
| Muhpatti | Đeo suốt ngày trừ lúc ăn | Cầm khi giảng hay đọc kinh |
| Cách thờ chính | Thờ bằng tâm ý | Lễ puja trước tượng và thờ bằng tâm ý |
Không phải. Khăn muhpatti có từ trước khi có khái niệm vệ sinh dịch tễ. Mục đích của nó là giữ lời nguyện bất hại, không để hơi thở và lời nói làm hại những sinh vật nhỏ trong không khí.
VSampraday Và Shraman Sangh
Sthanakvasi chia thành nhiều sampraday, tức các dòng tu sĩ. Những dòng cũ mang tên theo vị thầy, như Khambhat do đệ tử của Lavaji Rishi lập, Dariyapuri theo dòng Dharmsinhji, Bavish Tola ở Rajasthan theo dòng Dharmadasji. Từ năm 1836, ở Gujarat, các dòng mới mang tên theo vùng như Gondal, Limbdi, Barwala.
Năm 1952, hội nghị Sadri ở Rajasthan gom nhiều sampraday thành Shraman Sangh, một tăng đoàn chung có một acharya. Acharya Atmaram đứng đầu từ 1952 tới 1962, Acharya Anand Rishi từ 1964 tới 1992, vị hiện nay là Acharya Shiv Muni. Không phải mọi sampraday đều gia nhập, một số dòng ở Gujarat vẫn giữ tổ chức riêng.
Nhánh này đông ở Gujarat, Maharashtra, Punjab và Rajasthan. Điều tra dân số Ấn Độ không tách số theo nhánh, nên chưa có số liệu đáng tin về tín đồ.
VITại Việt Nam
Chưa có cộng đồng Sthanakvasi đáng kể tại Việt Nam, không có sthanak, không có tu sĩ. Tu sĩ nhánh này đi chân đất và không dùng xe, nên không có mặt ngoài tiểu lục địa Ấn Độ. Chưa tìm được nguồn nào ghi nhận một hội đoàn Sthanakvasi ở Việt Nam.
VIIBiểu Tượng Của Nhánh
Khăn che miệng
मुहपत्ती Muhapattī
VIIICác Nhánh Con
- Khambhat
- Dariyapuri
- Bavish Tola
- Gondal, Limbdi, Barwala và các sampraday vùng
IXCác Nhánh Khác Của Kỳ Na Giáo
Svetambara Murtipujakaश्वेताम्बर मूर्तिपूजक Śvetāmbara MūrtipūjakaNhánh đông nhất của dòng Svetambara, tu sĩ mặc áo trắng.
Digambaraदिगम्बर DigambaraDòng lớn thứ hai, tu sĩ nam không mặc y phục, chỉ mang chổi lông công rụng và bầu nước.Sthanakvasiस्थानकवासी SthānakavāsīNhánh Svetambara không thờ tượng, bắt nguồn từ Lonka Shah thế kỷ 15, thành hình thế kỷ 17 với Lava ở Surat.
Svetambara Terapanthश्वेताम्बर तेरापंथ Śvetāmbara TerāpanthNhánh Svetambara không thờ tượng, do Acharya Bhikshu lập ngày 28 tháng 6 năm 1760, tách từ Sthanakvasi.Dùng biểu tượng chung của đạoKanji Panth (Mumukshu)कानजी पंथ Kānjī PanthPhong trào cư sĩ theo Kanji Swami (1890 tới 1980), vốn là tu sĩ Sthanakvasi, năm 1934 chuyển sang theo Digambara, lấy Songadh ở Gujarat làm trung tâm.Dùng biểu tượng chung của đạoTaran Panthतारण पंथ Tāraṇ PanthNhánh Digambara do Taran Svami lập năm 1505 ở vùng Bundelkhand.Dùng biểu tượng chung của đạoXNguồn Tham Khảo
Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.
?Hỏi Đáp Nhanh
Sthanakvasi có nghĩa là gì?
Nghĩa là người ở nhà hội. Tên gọi chỉ việc nhánh này sinh hoạt tôn giáo trong nhà hội sthanak thay vì trong đền thờ tượng.
Vì sao tu sĩ Sthanakvasi đeo khăn che miệng?
Để giữ lời nguyện bất hại, không để hơi thở và lời nói làm hại sinh vật nhỏ trong không khí. Tu sĩ nhánh này đeo khăn muhpatti suốt ngày, chỉ tháo khi ăn.
Sthanakvasi và Terapanth khác nhau thế nào?
Cả hai đều không thờ tượng và nhận 32 bộ Agama. Terapanth tách ra từ Sthanakvasi năm 1760 và theo một acharya duy nhất cho toàn dòng, còn Sthanakvasi chia thành nhiều sampraday, một phần hợp lại trong Shraman Sangh năm 1952.