Giáo Hội Công Giáo Chaldea: Di Sản Giáo Hội Phương Đông Và Kitô Hữu Iraq

ITổng Quan

Giáo hội theo nghi lễ Syria Đông, cùng gốc với Giáo hội Assyria Phương Đông và Giáo hội Syro Malabar ở Ấn Độ. Phụng vụ dùng tiếng Syriac cổ, tiếng Aram hiện đại mà người Chaldea gọi là Sureth, và tiếng Ả Rập. Người đứng đầu mang tước Thượng phụ Babylon của người Chaldea, tòa đặt ở Baghdad. Đây là giáo hội Kitô Giáo đông nhất ở Iraq.

IILịch Sử Hình Thành

Giáo hội Phương Đông từng là giáo hội truyền giáo rộng nhất châu Á thời trung đại, từ Lưỡng Hà sang Ba Tư, Trung Á, Ấn Độ và tới cả Trung Hoa đời Đường. Giữa thế kỷ 16, một cuộc tranh chấp về việc truyền ngôi thượng phụ theo dòng họ khiến một nhóm giám mục bầu Yohannan Sulaqa và gửi ông sang Rôma. Từ đó hình thành dòng thượng phụ hiệp thông với Rôma, trải qua nhiều lần đứt nối trước khi ổn định.

• 1553Yohannan Sulaqa
  Được Đức Giáo hoàng Giuliô III nhận vào hiệp thông và xác nhận làm thượng phụ.
• 1681Dòng Diyarbakir
  Rôma công nhận Joseph I ở Amid, nay là Diyarbakir, mở một dòng thượng phụ Công Giáo khác.
• 1830Hợp nhất
  Đức Piô VIII công nhận Yohannan VIII Hormizd làm thượng phụ, từ đây dòng kế vị liên tục.
• 1846Ottoman công nhận
  Người Chaldea được đế quốc Ottoman công nhận là một cộng đồng riêng.
• 1950Về Baghdad
  Tòa thượng phụ chuyển về Baghdad.
• 2013 và 2026Hai đời Thượng phụ gần đây
  Đức Louis Raphaël I Sako làm Thượng phụ từ năm 2013, lên Hồng y năm 2018, từ nhiệm ngày 10 tháng Ba năm 2026. Ngày 12 tháng Tư năm 2026, Thượng hội đồng họp ở Rôma bầu Tổng giám mục Amel Nona, lấy hiệu Phaolô III.

IIIGiáo Lý Và Điểm Riêng

Về tín lý, giáo hội tin như toàn thể Công Giáo. Di sản riêng là thần học và thi ca Syria Đông, với các tác giả như thánh Ephrem. Lời nguyện Thánh Thể chính là bản của hai thánh Addai và Mari, một trong những bản cổ nhất còn được dùng.

IVTu Tập, Nghi Lễ Và Đời Sống

Thánh Lễ gọi là Qurbana. Năm phụng vụ chia thành các mùa bảy tuần theo truyền thống Syria Đông. Một lễ riêng đáng chú ý là lễ Ba Ngày Cầu Xin của người Nineveh, gọi là Ba'utha, một kỳ chay ngắn trước Mùa Chay, gợi lại lời kêu gọi sám hối trong sách Giôna. Linh mục có thể là người đã lập gia đình, còn giám mục chọn trong hàng độc thân.

Tháng Ba năm 2021, Đức Giáo hoàng Phanxicô đến Iraq và cử hành Thánh Lễ theo nghi lễ Chaldea tại nhà thờ chính tòa thánh Giuse ở Baghdad, lần đầu một Giáo hoàng tới thăm nước này.

VTổ Chức Và Phân Bố

Thượng hội đồng bầu Thượng phụ, rồi xin Giáo hoàng hiệp thông giáo hội. Theo Niên giám Tòa Thánh 2023, giáo hội có 646.581 tín hữu. Ở Iraq, tín hữu tập trung ở Baghdad, vùng Mosul và đồng bằng Nineveh, và vùng Kurdistan quanh Erbil. Cộng đồng Kitô hữu Iraq đã giảm mạnh sau năm 2003 và sau khi nhóm Nhà nước Hồi Giáo chiếm Mosul và đồng bằng Nineveh năm 2014. Chưa có số liệu đáng tin về số tín hữu Chaldea còn ở Iraq hiện nay.

Ở hải ngoại, cộng đồng lớn nhất ở bang Michigan quanh Detroit, thuộc giáo phận Thánh Tôma Tông đồ, rồi giáo phận Thánh Phêrô ở San Diego, và các giáo phận ở Úc, Canada. Nhiều cộng đoàn khác ở châu Âu, nhất là Thụy Điển và Đức.

VITại Việt Nam

Chưa có cộng đồng Chaldea đáng kể tại Việt Nam, và chưa tìm được nguồn về giáo xứ hay linh mục Chaldea ở đây. Theo giáo luật Đông Phương, tín hữu sống ở nơi không có giáo phận của giáo hội mình thì thuộc quyền giám mục sở tại, nên người Chaldea ở Việt Nam, nếu có, thường tham dự Thánh Lễ tại giáo xứ Latinh. Với người đọc Việt, đáng nhớ rằng chính truyền thống Syria Đông mà giáo hội này thừa hưởng đã tới Trung Hoa đời Đường, để lại tấm bia Đại Tần Cảnh Giáo dựng năm 781 ở Tây An.

VIIBiểu Tượng Của Nhánh

Nhánh này chưa có biểu tượng riêng được ghi nhận có nguồn, nên thư viện dùng biểu tượng chung của đạo.

VIIICác Nhánh Khác Của Công Giáo

Giáo Hội LatinhEcclesia LatinaGiáo hội tự trị lớn nhất trong 24 giáo hội hợp thành Giáo hội Công Giáo, do chính Giám mục Rôma coi sóc trực tiếp.Giáo Hội Công Giáo Syro MalabarSyro-Malabar SabhaGiáo hội Công Giáo Đông Phương đông nhất, gốc từ cộng đoàn Kitô hữu Thánh Tôma ở Kerala, Ấn Độ.Giáo Hội Công Giáo Hy Lạp UkrainaУкраїнська греко-католицька церкваGiáo hội Công Giáo Đông Phương lớn nhất theo nghi lễ Byzantine.Giáo Hội Maroniteالكنيسة المارونيةGiáo hội gốc Syria theo nghi lễ Syria Tây, mang tên thánh ẩn tu Maron.Giáo Hội Công Giáo Hy Lạp Melkiteكنيسة الروم الملكيين الكاثوليكGiáo hội theo nghi lễ Byzantine, phụng vụ bằng tiếng Ả Rập và Hy Lạp, gốc từ Tòa Antiochia.Dùng biểu tượng chung của đạoGiáo Hội Công Giáo ArmeniaՀայ Կաթողիկե ԵկեղեցիGiáo hội theo nghi lễ Armenia, hiệp thông với Rôma, do Thượng phụ Cilicia của người Armenia Công Giáo đứng đầu, đặt tòa ở Beirut.Dùng biểu tượng chung của đạoGiáo Hội Công Giáo Chaldeaܥܕܬܐ ܟܠܕܝܬܐ ܩܬܘܠܝܩܝܬܐGiáo hội theo nghi lễ Syria Đông, phụng vụ bằng tiếng Syriac và Ả Rập, do Thượng phụ Babylon của người Chaldea đứng đầu, đặt tòa ở Baghdad.Dùng biểu tượng chung của đạoGiáo Hội Công Giáo Syro MalankaraMalankara Suriyani Katholika SabhaGiáo hội gốc Kitô hữu Thánh Tôma ở Kerala, theo nghi lễ Syria Tây, hiệp thông với Rôma từ năm 1930.

IXNguồn Tham Khảo

Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.

1. Wikipedia, Chaldean Catholic Church
2. Vatican News, Archbishop Nona elected new Patriarch of the Chaldean Catholic Church (2026)
3. Wikipedia, Paul III Nona
4. Vatican, Guidelines for admission to the Eucharist between the Chaldean Church and the Assyrian Church of the East (2001)
5. Wikipedia, Eastern Catholic Churches

?Hỏi Đáp Nhanh

›Đọc Tiếp