ITổng Quan
Chữ Melkite gốc từ tiếng Syriac malka, nghĩa là vua. Ban đầu đây là tên người ta gọi các Kitô hữu vùng Syria và Ai Cập theo Công đồng Canxêđônia năm 451 và theo phía hoàng đế Byzantine, có phần chê bai. Về sau chính cộng đoàn nhận tên ấy.
Giáo hội Công Giáo Hy Lạp Melkite theo nghi lễ Byzantine, phụng vụ chủ yếu bằng tiếng Ả Rập, có phần tiếng Hy Lạp. Người đứng đầu mang tước Thượng phụ Antiochia và toàn Đông Phương, Alexandria và Jerusalem, tòa đặt tại nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Ngủ ở Damascus. Linh mục có thể lập gia đình trước khi chịu chức, theo truyền thống Đông Phương.
IILịch Sử Hình Thành
Trong nhiều thế kỷ, Kitô hữu Melkite thuộc các tòa thượng phụ Chính Thống Antiochia, Alexandria và Jerusalem. Từ thế kỷ 17, các thừa sai Latinh hoạt động mạnh ở Aleppo và Damascus, và một phe trong giáo hội Antiochia ngày càng nghiêng về Rôma. Năm 1724, phe này bầu Cyril VI Tanas làm thượng phụ. Thượng phụ Constantinôpôli không nhận cuộc bầu và đặt một người khác. Từ đó Tòa Antiochia chia hai dòng: một dòng Chính Thống, một dòng hiệp thông với Rôma.
- 451Công đồng CanxêđôniaNhững người nhận công đồng này ở vùng Syria và Ai Cập bị gọi là Melkite, tức người theo vua.
- 1724Cuộc tách ở AntiochiaCyril VI Tanas được bầu làm thượng phụ, Constantinôpôli không công nhận.
- 1729Rôma công nhậnĐức Bênêđictô XIII nhận Cyril VI và những người theo ông vào hiệp thông trọn vẹn.
- thế kỷ 19Thêm hai tước thượng phụThời Thượng phụ Maximos III Mazloum, Tòa Thánh cho vị đứng đầu mang thêm tước Alexandria và Jerusalem.
- 1962 tới 1965Tiếng nói ở Vaticanô IIThượng phụ Maximos IV Sayegh lên tiếng bảo vệ truyền thống Đông Phương tại công đồng.
- 2017Thượng phụ Youssef AbsiThượng phụ Grêgôriô III Laham từ nhiệm, Đức Youssef Absi được bầu năm 2017.
IIIGiáo Lý Và Điểm Riêng
Giáo hội Melkite tự coi mình là cầu nối giữa Công Giáo và Chính Thống. Cộng đoàn nhấn mạnh rằng mình giữ nguyên di sản Byzantine của Antiochia, và hiệp thông với Rôma không đòi phải Latinh hóa.
Năm 1995, Tổng giám mục Elias Zoghby đề nghị một công thức cho phép người Melkite vừa hiệp thông với Rôma vừa hiệp thông với Tòa Chính Thống Antiochia. Thượng hội đồng Melkite ủng hộ ý tưởng này, nhưng Tòa Thánh đáp rằng đề nghị còn quá sớm. Sáng kiến không được thực hiện, song vẫn thường được nhắc khi bàn về đối thoại Công Giáo và Chính Thống.
Về tín lý, giáo hội tin như toàn thể Công Giáo. Về kỷ luật: trẻ sơ sinh nhận Rửa Tội, Thêm Sức và Rước Lễ cùng lúc, Thánh Lễ dùng bánh có men, người đã lập gia đình có thể chịu chức linh mục, còn giám mục chọn trong hàng độc thân.
IVTu Tập, Nghi Lễ Và Đời Sống
Lễ chính là Phụng vụ Thánh của thánh Gioan Kim Khẩu, trong một số ngày dùng Phụng vụ của thánh Basiliô. Nhà thờ có vách ikon, thánh ca Byzantine hát bằng tiếng Ả Rập với những giai điệu gốc Hy Lạp. Ở hải ngoại, phụng vụ dùng thêm tiếng Anh, Bồ Đào Nha, Pháp. Các dòng tu Basiliô, gồm dòng Chouerite và dòng Salvatorian, lập từ đầu thế kỷ 18, giữ vai trò lớn trong giáo dục và mục vụ ở Liban và Syria.
Năm phụng vụ theo lịch Byzantine, mở đầu ngày 1 tháng Chín. Các lễ lớn gồm Giáng Sinh, lễ Hiển Linh với nghi thức làm phép nước, Mùa Chay Cả và Phục Sinh. Trong nhà, nhiều gia đình giữ một góc ikon với đèn dầu nhỏ.
VTổ Chức Và Phân Bố
Thượng hội đồng bầu Thượng phụ, rồi xin Giáo hoàng hiệp thông giáo hội. Theo Niên giám Tòa Thánh 2023, giáo hội có 1.545.990 tín hữu. Tín hữu tập trung ở Liban và Syria, cùng các cộng đoàn ở Israel, Palestine, Jordan và Ai Cập. Wikipedia ghi cộng đồng Melkite ở Brasil đông ngang cộng đồng ở Liban, chưa rõ năm số liệu. Hoa Kỳ có giáo phận Newton, Canada, Úc, Mexico, Argentina và Venezuela cũng có giáo phận hoặc hạt riêng.
Chiến tranh ở Syria từ năm 2011 khiến nhiều gia đình Melkite rời Aleppo, Homs và Damascus. Trang này ghi sự kiện, không đi vào các khía cạnh chính trị.
VITại Việt Nam
Chưa có cộng đồng Melkite đáng kể tại Việt Nam, và chưa tìm được nguồn về giáo xứ hay linh mục Melkite ở đây. Theo giáo luật Đông Phương, tín hữu sống ở nơi không có giáo phận của giáo hội mình thì thuộc quyền giám mục sở tại, nên người Melkite ở Việt Nam, nếu có, thường tham dự Thánh Lễ tại giáo xứ Latinh.
VIIBiểu Tượng Của Nhánh
Nhánh này chưa có biểu tượng riêng được ghi nhận có nguồn, nên thư viện dùng biểu tượng chung của đạo.
VIIICác Nhánh Khác Của Công Giáo
Giáo Hội LatinhEcclesia LatinaGiáo hội tự trị lớn nhất trong 24 giáo hội hợp thành Giáo hội Công Giáo, do chính Giám mục Rôma coi sóc trực tiếp.
Giáo Hội Công Giáo Syro MalabarSyro-Malabar SabhaGiáo hội Công Giáo Đông Phương đông nhất, gốc từ cộng đoàn Kitô hữu Thánh Tôma ở Kerala, Ấn Độ.
Giáo Hội Công Giáo Hy Lạp UkrainaУкраїнська греко-католицька церкваGiáo hội Công Giáo Đông Phương lớn nhất theo nghi lễ Byzantine.
Giáo Hội Maroniteالكنيسة المارونيةGiáo hội gốc Syria theo nghi lễ Syria Tây, mang tên thánh ẩn tu Maron.Giáo Hội Công Giáo Hy Lạp Melkiteكنيسة الروم الملكيين الكاثوليكGiáo hội theo nghi lễ Byzantine, phụng vụ bằng tiếng Ả Rập và Hy Lạp, gốc từ Tòa Antiochia.Dùng biểu tượng chung của đạoGiáo Hội Công Giáo ArmeniaՀայ Կաթողիկե ԵկեղեցիGiáo hội theo nghi lễ Armenia, hiệp thông với Rôma, do Thượng phụ Cilicia của người Armenia Công Giáo đứng đầu, đặt tòa ở Beirut.Dùng biểu tượng chung của đạoGiáo Hội Công Giáo Chaldeaܥܕܬܐ ܟܠܕܝܬܐ ܩܬܘܠܝܩܝܬܐGiáo hội theo nghi lễ Syria Đông, phụng vụ bằng tiếng Syriac và Ả Rập, do Thượng phụ Babylon của người Chaldea đứng đầu, đặt tòa ở Baghdad.Dùng biểu tượng chung của đạo
Giáo Hội Công Giáo Syro MalankaraMalankara Suriyani Katholika SabhaGiáo hội gốc Kitô hữu Thánh Tôma ở Kerala, theo nghi lễ Syria Tây, hiệp thông với Rôma từ năm 1930.IXNguồn Tham Khảo
Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.
?Hỏi Đáp Nhanh
Melkite có phải là Chính Thống không?
Không. Giáo hội Công Giáo Hy Lạp Melkite hiệp thông với Rôma. Ở Trung Đông còn có Giáo hội Chính Thống Hy Lạp Antiochia, cùng gốc và cùng nghi lễ, nhưng không hiệp thông với Rôma.
Vì sao gọi là Hy Lạp khi phụng vụ bằng tiếng Ả Rập?
Chữ Hy Lạp chỉ nghi lễ Byzantine có gốc Hy Lạp, không chỉ ngôn ngữ hay dân tộc. Phần lớn tín hữu là người nói tiếng Ả Rập.
Thượng phụ Melkite hiện nay là ai?
Đức Youssef Absi, được bầu năm 2017 sau khi Thượng phụ Grêgôriô III Laham từ nhiệm. Tòa đặt ở Damascus, Syria.