ITổng Quan
Do Thái Giáo Tái Kiến Thiết là dòng đi ra từ tư tưởng của rabbi Mordecai Kaplan ở New York. Ý chính của ông: Do Thái Giáo không chỉ là một bộ niềm tin hay luật lệ mà là nền văn minh đang tiến hóa của dân Do Thái, gồm ngôn ngữ, lịch sử, văn học, nghệ thuật, đất đai và tôn giáo.
Từ ý ấy ra hai hệ quả. Mỗi thế hệ có trách nhiệm dựng lại, tức tái kiến thiết, truyền thống cho hợp với đời mình. Và cộng đồng quyết định bằng dân chủ, rabbi là người dẫn dắt và dạy học chứ không phải người phán quyết. Đây là dòng nhỏ nhất trong năm dòng lớn, nhưng nhiều sáng kiến của dòng về sau lan sang các dòng khác.
IILịch Sử Hình Thành
Mordecai Kaplan, 1881 tới 1983, lớn lên trong gia đình Chính thống, được phong rabbi, rồi dạy nhiều thập niên tại Chủng viện Thần học Do Thái của dòng Bảo Thủ. Năm 1922 ông lập Hội vì sự Thăng tiến Do Thái Giáo ở New York. Cũng năm ấy con gái ông, Judith Kaplan, làm lễ bat mitzvah, thường được xem là lễ bat mitzvah công khai đầu tiên ở Hoa Kỳ. Năm 1934 ông cho in cuốn Do Thái Giáo Như Một Nền Văn Minh.
Suốt nhiều năm Kaplan coi tư tưởng của mình là một trường phái trong các dòng có sẵn chứ không phải dòng mới. Tới năm 1955 mới có Liên đoàn Tái Kiến Thiết, và năm 1968 mở Học viện Rabbi Tái Kiến Thiết ở vùng Philadelphia. Năm 2012 hai tổ chức nhập làm một, năm 2018 đổi tên là Reconstructing Judaism.
- 1922Hội vì sự Thăng tiến Do Thái GiáoKaplan lập ở New York. Cùng năm, lễ bat mitzvah của Judith Kaplan.
- 1934Do Thái Giáo Như Một Nền Văn MinhTác phẩm nền của dòng.
- 1955Liên đoàn Tái Kiến ThiếtTổ chức các hội chúng thành một dòng riêng.
- 1968Học viện Rabbi Tái Kiến ThiếtChủng viện riêng mở ở vùng Philadelphia.
- 2018Reconstructing JudaismTên mới của tổ chức hợp nhất.
IIIGiáo Lý Và Điểm Riêng
- Nền văn minh tiến hóa: Do Thái Giáo là sự sống của một dân tộc, luôn thay đổi.
- Quá khứ có phiếu bầu, không có quyền phủ quyết: câu nói gắn với Kaplan, nghĩa là truyền thống được lắng nghe nghiêm túc nhưng không trói buộc.
- Quan niệm về Thượng Đế: Kaplan mô tả Thượng Đế như sức mạnh trong vũ trụ giúp con người đạt tới sự viên mãn, không phải một đấng can thiệp theo ý riêng. Tín hữu ngày nay giữ nhiều quan niệm khác nhau.
- Dân chủ: cộng đồng cùng bàn và biểu quyết về cách thực hành.
Kaplan bỏ ý niệm dân được chọn khỏi sách kinh của mình, vì cho rằng nó có thể hiểu thành sự hơn kém giữa các dân. Đây là điểm khác rõ với các dòng khác. Dòng này sớm nhận nam nữ bình đẳng, nhận người Do Thái có cha là người Do Thái, và mở cửa cho người đồng tính làm rabbi.
Không hẳn. Dòng giữ kinh nguyện, Shabbat, lễ trọng và việc học Torah, chỉ hiểu chúng theo cách khác. Do Thái Giáo Nhân Văn, một phong trào nhỏ khác, mới là lối không đặt Thượng Đế vào trung tâm.
IVTu Tập, Nghi Lễ Và Đời Sống
Buổi lễ của hội chúng Tái Kiến Thiết dùng nhiều tiếng Hebrew, kèm bản dịch và các bài suy niệm hiện đại. Sách kinh của dòng thay những câu về dân được chọn bằng lời nói về sứ mệnh của dân Do Thái. Nhiều hội chúng nhỏ, sinh hoạt thân mật, thành viên thay nhau dẫn lễ và giảng.
Cách giữ kashrut hay Shabbat là do từng gia đình quyết sau khi học, trong tinh thần cộng đồng cùng bàn. Nhiều hội chúng gắn đời sống đạo với các việc công lý xã hội và môi trường.
VTổ Chức Và Phân Bố
Tổ chức trung tâm hiện nay là Reconstructing Judaism, gồm cả chủng viện và liên hiệp hội chúng. Theo Wikipedia tiếng Anh, truy cập năm 2026, tổ chức phục vụ hơn 100 hội chúng ở 7 nước, phần lớn ở Hoa Kỳ và Canada. Năm 2025 hội chúng Kehillat Israel ở Pacific Palisades, được mô tả là hội chúng Tái Kiến Thiết lớn nhất Hoa Kỳ, tuyên bố rời tổ chức vì bất đồng về lập trường với chủ nghĩa Zion.
Pew Research Center năm 2021 không tách riêng dòng này mà gộp vào nhóm các dòng khác cùng Do Thái Giáo Nhân Văn, tổng cộng 4 phần trăm người Do Thái trưởng thành ở Hoa Kỳ.
VITại Việt Nam
Thư viện chưa tìm được nguồn về hội chúng hay nhóm Tái Kiến Thiết có tổ chức tại Việt Nam. Các điểm sinh hoạt Do Thái Giáo có tổ chức thư viện tìm được đều thuộc Chabad, xem trang nhánh Chabad. Theo số liệu VietNamNet dẫn năm 2025, Do Thái Giáo không nằm trong mười sáu tôn giáo được Nhà nước công nhận.
VIIBiểu Tượng Của Nhánh
Nhánh này chưa có biểu tượng riêng được ghi nhận có nguồn, nên thư viện dùng biểu tượng chung của đạo.
VIIICác Nhánh Khác Của Do Thái Giáo
Do Thái Giáo Cải Cáchיהדות רפורמית Yahadut ReformitThành hình ở Đức đầu thế kỷ 19, Đền Hamburg năm 1818, rồi lớn mạnh ở Bắc Mỹ.Dùng biểu tượng chung của đạoChính Thống Haredi Và Các Nhóm Hasidicחרדים Haredim, חסידות HasidutKhối Chính thống giữ tục xưa nghiêm ngặt, học Talmud làm trung tâm đời sống, trang phục riêng.Dùng biểu tượng chung của đạoChính Thống Hiện Đạiאורתודוקסיה מודרנית, דתי לאומי Dati LeumiThành hình ở Đức giữa thế kỷ 19 với rabbi Samson Raphael Hirsch.Dùng biểu tượng chung của đạoDo Thái Giáo Bảo Thủ (Masorti)יהדות מסורתית MasortiThành hình ở Đức giữa thế kỷ 19 với Zacharias Frankel, ở Bắc Mỹ từ năm 1886.Dùng biểu tượng chung của đạoDo Thái Giáo Tái Kiến ThiếtReconstructionist JudaismKhởi từ tư tưởng của rabbi Mordecai Kaplan ở Bắc Mỹ đầu thế kỷ 20.Dùng biểu tượng chung của đạo
Chabad Lubavitchחב״ד ChabadMột nhóm Hasidic do rabbi Shneur Zalman ở Liadi (1745 tới 1812) lập.Do Thái Giáo Karaiteיהדות קראית Yahadut Qara'itChỉ nhận Kinh viết Tanakh làm thẩm quyền tối cao, không nhận Torah Truyền Khẩu và Talmud của các rabbi.Dùng biểu tượng chung của đạoIXNguồn Tham Khảo
Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.
?Hỏi Đáp Nhanh
Do Thái Giáo Tái Kiến Thiết tin gì về Thượng Đế?
Người sáng lập Mordecai Kaplan mô tả Thượng Đế như sức mạnh trong vũ trụ giúp con người đạt tới sự viên mãn, không phải một đấng can thiệp theo ý riêng. Tín hữu ngày nay giữ nhiều quan niệm khác nhau, và dòng không bắt một định nghĩa duy nhất.
Lễ bat mitzvah đầu tiên là khi nào?
Lễ bat mitzvah của Judith Kaplan, con gái Mordecai Kaplan, năm 1922 tại New York thường được xem là lễ bat mitzvah công khai đầu tiên ở Hoa Kỳ.
Dòng Tái Kiến Thiết lớn cỡ nào?
Đây là dòng nhỏ nhất trong năm dòng lớn, với hơn 100 hội chúng theo Wikipedia tiếng Anh. Pew Research Center năm 2021 gộp dòng này vào nhóm các dòng khác, chiếm 4 phần trăm người Do Thái trưởng thành ở Hoa Kỳ.