ITổng Quan
Do Thái Giáo Bảo Thủ ở Bắc Mỹ và Masorti ở Israel, châu Âu, Mỹ Latinh là cùng một dòng. Chữ Masorti trong tiếng Hebrew nghĩa là truyền thống. Chữ Bảo Thủ ở đây nghĩa là bảo tồn truyền thống, không mang nghĩa chính trị.
Dòng này đứng giữa hai đầu. Với Chính thống, dòng chia niềm tin rằng halakha ràng buộc. Với Cải Cách, dòng chia cách đọc truyền thống bằng khoa học lịch sử. Từ hai điều ấy ra lập trường riêng: luật Do Thái luôn phát triển theo lịch sử, và các học giả rabbi có thể tiếp tục phát triển nó bằng chính phương pháp của luật.
IILịch Sử Hình Thành
Rabbi Zacharias Frankel, 1801 tới 1875, dự hội nghị rabbi cải cách ở Frankfurt năm 1845 rồi bỏ về khi hội nghị bàn giảm vai trò tiếng Hebrew trong kinh nguyện. Ông gọi lập trường của mình là trường phái lịch sử tích cực: nghiên cứu lịch sử một cách khoa học nhưng giữ thái độ tích cực với truyền thống. Năm 1854 ông đứng đầu Chủng viện Thần học Do Thái ở Breslau.
Ở Hoa Kỳ, Chủng viện Thần học Do Thái mở tại New York năm 1886. Học giả Solomon Schechter tới từ Cambridge năm 1902 và dựng lại chủng viện, rồi lập Liên hiệp Hội đường năm 1913. Giữa thế kỷ 20, khi con cháu di dân Đông Âu dời ra ngoại ô, Bảo Thủ trở thành dòng đông nhất Hoa Kỳ một thời gian, trước khi Cải Cách vượt lên.
- 1845Frankel rời hội nghị FrankfurtBất đồng về tiếng Hebrew trong kinh nguyện, mốc quen dùng cho khởi đầu dòng.
- 1854Chủng viện BreslauFrankel đứng đầu chủng viện theo lối lịch sử tích cực.
- 1886Chủng viện Thần học Do Thái Hoa KỳMở tại New York, về sau là trung tâm của dòng.
- 1957Masorti OlamiTổ chức quốc tế của dòng lập tại New York.
- 1985Nữ rabbi đầu tiên của dòngAmy Eilberg được Chủng viện Thần học Do Thái phong rabbi.
IIIGiáo Lý Và Điểm Riêng
- Halakha ràng buộc: người Do Thái có bổn phận giữ luật, không chỉ tham khảo.
- Luật có lịch sử: Talmud và các bộ luật đời sau cho thấy luật đã thích ứng với hoàn cảnh, và điều ấy hợp lẽ.
- Phán quyết có phương pháp: thay đổi đi qua các văn bản trả lời luật, gọi là responsa, dựa trên nguồn cổ.
- Tiếng Hebrew và cộng đồng toàn dân Do Thái: giữ tiếng Hebrew trong kinh nguyện và gắn bó với Israel.
Ủy ban Luật và Chuẩn mực Do Thái của Hội đồng Rabbi là nơi ra các phán quyết cho dòng. Ủy ban có thể thông qua hai ý kiến khác nhau cho cùng một câu hỏi, và rabbi mỗi hội đường chọn ý kiến áp dụng. Các phán quyết đáng nhớ gồm việc cho phép lái xe tới hội đường ngày Shabbat năm 1950, phong nữ rabbi, và năm 2006 mở đường phong chức cho người đồng tính.
Không. Tên gọi chỉ việc bảo tồn truyền thống trước làn sóng cải cách thế kỷ 19. Về xã hội, lập trường của dòng hiện nay nhìn chung ở khoảng giữa hai dòng Cải Cách và Chính thống.
IVTu Tập, Nghi Lễ Và Đời Sống
Hội đường Bảo Thủ dùng phần lớn lời kinh bằng tiếng Hebrew, giữ cấu trúc buổi lễ truyền thống, thường có buổi lễ sáng thứ Bảy làm chính. Phần lớn hội đường cho nam nữ ngồi chung và cho nữ giới đọc Torah, dù vẫn có hội đường giữ lối truyền thống hơn. Sách kinh ở Bắc Mỹ là Siddur Lev Shalem.
Dòng khuyến khích giữ kashrut và Shabbat, và các tổ chức của dòng đều giữ kashrut. Trên thực tế, mức giữ của tín hữu rất khác nhau. Các trại hè Ramah và trường ban ngày Schechter là nơi nuôi dưỡng thế hệ trẻ.
VTổ Chức Và Phân Bố
Ở Bắc Mỹ, các hội đường thuộc Liên hiệp Hội đường Do Thái Giáo Bảo Thủ, rabbi thuộc Hội đồng Rabbi, đào tạo tại Chủng viện Thần học Do Thái ở New York và các trường khác. Ngoài Bắc Mỹ, phong trào mang tên Masorti, quy tụ trong Masorti Olami lập năm 1957. Ở Israel có Viện Schechter tại Jerusalem. Ở châu Âu có trường rabbi Zacharias Frankel College ở Berlin, mở năm 2013.
Theo Pew Research Center năm 2021, 17 phần trăm người Do Thái trưởng thành ở Hoa Kỳ nhận mình thuộc dòng Bảo Thủ, giảm so với các khảo sát giữa thế kỷ 20. Thư viện chưa tìm được số toàn cầu có nguồn và năm rõ ràng.
VITại Việt Nam
Thư viện chưa tìm được nguồn về hội chúng Bảo Thủ hay Masorti có tổ chức tại Việt Nam. Các điểm sinh hoạt Do Thái Giáo có tổ chức thư viện tìm được đều thuộc Chabad, xem trang nhánh Chabad. Theo số liệu VietNamNet dẫn năm 2025, Do Thái Giáo không nằm trong mười sáu tôn giáo được Nhà nước công nhận.
VIIBiểu Tượng Của Nhánh
Nhánh này chưa có biểu tượng riêng được ghi nhận có nguồn, nên thư viện dùng biểu tượng chung của đạo.
VIIICác Nhánh Khác Của Do Thái Giáo
Do Thái Giáo Cải Cáchיהדות רפורמית Yahadut ReformitThành hình ở Đức đầu thế kỷ 19, Đền Hamburg năm 1818, rồi lớn mạnh ở Bắc Mỹ.Dùng biểu tượng chung của đạoChính Thống Haredi Và Các Nhóm Hasidicחרדים Haredim, חסידות HasidutKhối Chính thống giữ tục xưa nghiêm ngặt, học Talmud làm trung tâm đời sống, trang phục riêng.Dùng biểu tượng chung của đạoChính Thống Hiện Đạiאורתודוקסיה מודרנית, דתי לאומי Dati LeumiThành hình ở Đức giữa thế kỷ 19 với rabbi Samson Raphael Hirsch.Dùng biểu tượng chung của đạoDo Thái Giáo Bảo Thủ (Masorti)יהדות מסורתית MasortiThành hình ở Đức giữa thế kỷ 19 với Zacharias Frankel, ở Bắc Mỹ từ năm 1886.Dùng biểu tượng chung của đạoDo Thái Giáo Tái Kiến ThiếtReconstructionist JudaismKhởi từ tư tưởng của rabbi Mordecai Kaplan ở Bắc Mỹ đầu thế kỷ 20.Dùng biểu tượng chung của đạo
Chabad Lubavitchחב״ד ChabadMột nhóm Hasidic do rabbi Shneur Zalman ở Liadi (1745 tới 1812) lập.Do Thái Giáo Karaiteיהדות קראית Yahadut Qara'itChỉ nhận Kinh viết Tanakh làm thẩm quyền tối cao, không nhận Torah Truyền Khẩu và Talmud của các rabbi.Dùng biểu tượng chung của đạoIXNguồn Tham Khảo
Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.
?Hỏi Đáp Nhanh
Do Thái Giáo Bảo Thủ khác Cải Cách và Chính thống thế nào?
Giống Chính thống ở chỗ xem halakha là ràng buộc, giống Cải Cách ở chỗ đọc truyền thống bằng khoa học lịch sử. Vì thế dòng cho rằng luật phát triển được, nhưng phải qua phán quyết của học giả rabbi theo phương pháp của luật.
Masorti là gì?
Masorti nghĩa là truyền thống, là tên dòng Bảo Thủ dùng ở Israel, châu Âu và Mỹ Latinh. Tổ chức quốc tế của dòng là Masorti Olami, lập năm 1957.
Dòng Bảo Thủ có nữ rabbi không?
Có. Chủng viện Thần học Do Thái phong nữ rabbi đầu tiên năm 1985. Nhiều hội đường của dòng có nữ rabbi và cho nữ giới đọc Torah.