ITổng Quan
Chabad, còn gọi Chabad Lubavitch, là một nhóm Hasidic trong khối Chính thống Haredi. Tên Chabad ghép từ chữ đầu của ba chữ Hebrew chochmah, binah, da'at, nghĩa là trí tuệ, thấu hiểu và hiểu biết. Lubavitch là tên thị trấn ở vùng nay thuộc Nga, nơi dòng đặt trung tâm hơn một trăm năm.
Chabad nổi tiếng với các nhà Chabad: một cặp vợ chồng rabbi trẻ, gọi là shluchim, tức sứ giả, tới sống lâu dài ở một thành phố, kể cả nơi rất ít người Do Thái, để mở chỗ cầu nguyện, dạy học và nấu bữa ăn kosher. Công việc này nhắm tới người Do Thái ở mọi mức giữ đạo, không nhằm truyền đạo cho người ngoài.
IILịch Sử Hình Thành
Rabbi Shneur Zalman ở Liadi là học trò của rabbi Dov Ber ở Mezeritch, người kế thừa Baal Shem Tov. Ông soạn sách Tanya, in năm 1797, trình bày đường tu Hasidic bằng lối suy tư có hệ thống, và một bộ luật Shulchan Aruch HaRav. Sau ông, dòng truyền qua bảy đời rebbe. Con ông dời trung tâm về Lubavitch năm 1813, và dòng ở đó tới năm 1915.
Rebbe đời thứ sáu, rabbi Yosef Yitzchak Schneersohn, bị bắt ở Liên Xô năm 1927, sau được thả, rồi tới New York năm 1940. Rebbe đời thứ bảy, rabbi Menachem Mendel Schneerson, dẫn dắt từ năm 1951 tới khi mất năm 1994. Dưới thời ông, Chabad lập mạng lưới sứ giả toàn cầu và các chiến dịch như mời người Do Thái đặt tefillin, thắp nến Shabbat, thắp chân đèn Hanukkah nơi công cộng.
- 1797Sách TanyaTác phẩm nền của Chabad, do rabbi Shneur Zalman soạn.
- 1813Về LubavitchTrung tâm dòng đặt ở thị trấn này tới năm 1915.
- 1940Tới New YorkRebbe đời thứ sáu đặt trụ sở ở số 770 Eastern Parkway, Crown Heights.
- 1951Rebbe đời thứ bảyRabbi Menachem Mendel Schneerson nhận dẫn dắt, mở rộng mạng lưới sứ giả.
- 1994Rebbe qua đờiDòng không bầu rebbe kế nhiệm.
IIIGiáo Lý Và Điểm Riêng
- Trí tuệ dẫn cảm xúc: hiểu sâu về Thượng Đế bằng trí óc sẽ sinh ra tình yêu và lòng kính sợ thật.
- Hai linh hồn: sách Tanya dạy mỗi người có linh hồn thánh và linh hồn tự nhiên, và đời sống đạo là để linh hồn thánh dẫn đường.
- Mỗi mitzvah có giá trị: một việc lành, một lần đặt tefillin cũng làm thế giới gần thêm với sự cứu chuộc.
- Nơi ở cho Thượng Đế dưới trần: mục đích của sáng tạo là biến thế giới vật chất thành nơi Thượng Đế ngự.
Trong những năm cuối đời rebbe đời thứ bảy và sau khi ông mất, một bộ phận tín đồ tin rằng ông là Đấng Mê-si-a. Nhiều người khác trong Chabad không nói như vậy, và nhiều rabbi Chính thống ngoài Chabad phản đối niềm tin ấy. Thư viện ghi lại bất đồng này bằng lời mô tả, không phân xử.
Về luật, Chabad giữ halakha như mọi khối Haredi, và có những tục riêng như cách đặt tefillin, lối kinh nguyện Nusach Ari, và thói quen học một chương Tanya mỗi ngày.
IVTu Tập, Nghi Lễ Và Đời Sống
Một nhà Chabad thường là nhà ở của gia đình sứ giả, kiêm hội đường, lớp học và bếp kosher. Tối thứ Sáu có bữa ăn Shabbat mở cho mọi người Do Thái trong vùng và khách đi ngang. Các lễ lớn như Rosh Hashanah, Yom Kippur, Pesach có buổi lễ và bữa ăn chung. Dịp Hanukkah, Chabad thường thắp chân đèn lớn ở nơi công cộng.
Chân đèn của Chabad có nhánh thẳng chéo thay vì nhánh cong, theo chủ trương của rebbe đời thứ bảy dựa trên bản vẽ tay của Maimonides. Đây là dấu dễ nhận, không phải logo chính thức.
VTổ Chức Và Phân Bố
Trụ sở tinh thần là số 770 Eastern Parkway ở Crown Heights, Brooklyn. Các cơ quan trung ương gồm Merkos L'Inyonei Chinuch lo giáo dục và Machne Israel. Mỗi nhà Chabad tự lo tài chính, chủ yếu nhờ quyên góp tại chỗ. Mỗi năm các sứ giả họp hội nghị quốc tế ở New York.
Theo trang Chabad.org, 4.900 gia đình sứ giả điều hành 3.500 cơ sở ở 100 nước và vùng lãnh thổ, cùng hơn 1.000 trường học. Trang không ghi năm của số liệu. Thư viện chưa tìm được số người theo Chabad có nguồn, vì rất nhiều người dự sinh hoạt tại nhà Chabad không tự nhận là tín đồ Chabad.
VITại Việt Nam
Theo trang Chabad Vietnam, trung tâm đầu tiên mở tại Thành phố Hồ Chí Minh năm 2006 bởi vợ chồng rabbi Menachem Hartman, có nơi cầu nguyện, bữa ăn kosher, và năm 2012 mở hồ tắm nghi lễ mikveh. Chabad Hà Nội mở năm 2014. Trang Chabad Hà Nội ghi dòng có bốn nhà ở Việt Nam: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Hội An và Sa Pa.
| Điểm sinh hoạt | Năm mở | Ghi chú |
|---|---|---|
| Chabad Thành phố Hồ Chí Minh | 2006 | Nơi cầu nguyện, bữa ăn kosher, mikveh mở năm 2012 |
| Chabad Hà Nội | 2014 | Bữa ăn Shabbat và ngày lễ, suất ăn kosher |
| Chabad Hội An | 2018 | The Jewish Link tháng 7 năm 2021 ghi đã đóng trong thời dịch, trang Chabad Hà Nội vẫn liệt kê |
| Chabad Sa Pa | Chưa rõ | Chỉ thấy trên trang Chabad Hà Nội |
Về tư cách pháp lý, theo số liệu VietNamNet dẫn năm 2025, Việt Nam có mười sáu tôn giáo được Nhà nước công nhận và Do Thái Giáo không nằm trong số ấy. Thư viện chưa thấy văn bản công nhận tư cách pháp nhân cho một tổ chức Do Thái Giáo tại Việt Nam. Về số người, The Jewish Link tháng 7 năm 2021 ghi khoảng 350 người Do Thái sống tại Việt Nam, gốc từ nhiều nước. Đó là số người Do Thái, không phải số tín đồ Chabad.
VIIBiểu Tượng Của Nhánh
Chân đèn nhánh thẳng chéo
VIIICác Nhánh Khác Của Do Thái Giáo
Do Thái Giáo Cải Cáchיהדות רפורמית Yahadut ReformitThành hình ở Đức đầu thế kỷ 19, Đền Hamburg năm 1818, rồi lớn mạnh ở Bắc Mỹ.Dùng biểu tượng chung của đạoChính Thống Haredi Và Các Nhóm Hasidicחרדים Haredim, חסידות HasidutKhối Chính thống giữ tục xưa nghiêm ngặt, học Talmud làm trung tâm đời sống, trang phục riêng.Dùng biểu tượng chung của đạoChính Thống Hiện Đạiאורתודוקסיה מודרנית, דתי לאומי Dati LeumiThành hình ở Đức giữa thế kỷ 19 với rabbi Samson Raphael Hirsch.Dùng biểu tượng chung của đạoDo Thái Giáo Bảo Thủ (Masorti)יהדות מסורתית MasortiThành hình ở Đức giữa thế kỷ 19 với Zacharias Frankel, ở Bắc Mỹ từ năm 1886.Dùng biểu tượng chung của đạoDo Thái Giáo Tái Kiến ThiếtReconstructionist JudaismKhởi từ tư tưởng của rabbi Mordecai Kaplan ở Bắc Mỹ đầu thế kỷ 20.Dùng biểu tượng chung của đạoChabad Lubavitchחב״ד ChabadMột nhóm Hasidic do rabbi Shneur Zalman ở Liadi (1745 tới 1812) lập.Do Thái Giáo Karaiteיהדות קראית Yahadut Qara'itChỉ nhận Kinh viết Tanakh làm thẩm quyền tối cao, không nhận Torah Truyền Khẩu và Talmud của các rabbi.Dùng biểu tượng chung của đạoIXNguồn Tham Khảo
Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.
?Hỏi Đáp Nhanh
Chabad nghĩa là gì?
Chabad ghép từ chữ đầu của ba chữ Hebrew chochmah, binah, da'at, nghĩa là trí tuệ, thấu hiểu và hiểu biết. Tên ấy nói lên lối tu của dòng: hiểu biết về Thượng Đế bằng trí óc để nuôi tình yêu và lòng kính sợ.
Nhà Chabad có nhận người không phải Do Thái không?
Nhà Chabad phục vụ người Do Thái và không truyền đạo cho người ngoài. Nhiều nơi vẫn tiếp khách tìm hiểu, nhưng các sinh hoạt tôn giáo dành cho người Do Thái.
Ở Việt Nam có hội đường Do Thái không?
Có các nhà Chabad làm chỗ cầu nguyện ở Thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2006 và Hà Nội từ năm 2014, theo trang của Chabad. Trang Chabad Hà Nội còn liệt kê Hội An và Sa Pa.
Chabad có rebbe hiện nay không?
Không. Rebbe đời thứ bảy, rabbi Menachem Mendel Schneerson, mất năm 1994 và dòng không chọn người kế nhiệm. Một bộ phận tín đồ tin ông là Đấng Mê-si-a, nhiều người khác không tin như vậy.