Chính Thống Hiện Đại: Giữ Trọn Halakha Mà Vẫn Học Đại Học, Từ Frankfurt Tới Yeshiva University

ITổng Quan

Chỗ khác với khối Haredi không nằm ở mức giữ luật mà ở thái độ với thế giới bên ngoài. Haredi dựng hàng rào để giữ cộng đồng, còn Chính thống Hiện đại coi việc học đời và gắn bó với xã hội là điều có giá trị. Ở Israel, lối này gần như trùng với khối Tôn giáo Zion, tiếng Hebrew là Dati Leumi, vốn gắn đức tin với Nhà nước Israel.

IILịch Sử Hình Thành

Người đặt nền là rabbi Samson Raphael Hirsch, 1808 tới 1888, lãnh đạo cộng đồng Chính thống ở Frankfurt. Trước sức lan của dòng Cải Cách, ông chủ trương Torah im derech eretz, Torah cùng với nếp sống xã hội, nghĩa là giữ trọn luật trong khi học văn hóa và khoa học châu Âu. Năm 1873 rabbi Esriel Hildesheimer mở chủng viện rabbi Chính thống ở Berlin, dạy cả khoa học đại học.

Ở Hoa Kỳ, Liên hiệp Chính thống ra đời năm 1898. Yeshiva University ở New York trở thành trung tâm, với châm ngôn Torah Umadda, Torah và tri thức. Rabbi Joseph B. Soloveitchik, 1903 tới 1993, được học trò gọi là the Rav, là nhà tư tưởng và bậc thầy có ảnh hưởng lớn nhất. Ở đất Israel, rabbi Abraham Isaac Kook, 1865 tới 1935, đặt nền thần học cho khối Tôn giáo Zion.

• 1851Hirsch tới Frankfurt
  Bắt đầu lãnh đạo cộng đồng Chính thống ở đây.
• 1873Chủng viện Hildesheimer
  Chủng viện rabbi Chính thống ở Berlin, dạy cả khoa học đại học.
• 1898Liên hiệp Chính thống
  Lập tại Hoa Kỳ, về sau nổi tiếng với dấu chứng nhận kosher OU.
• 1902Phong trào Mizrachi
  Phong trào Tôn giáo Zion lập ở Vilna.
• 1928Yeshiva College
  Trường đại học mở tại New York, tiền thân của Yeshiva University.

IIIGiáo Lý Và Điểm Riêng

Trong khối này có tranh luận về mức độ mở rộng vai trò của nữ giới. Việc nữ giới học Talmud nay phổ biến. Từ năm 2009 có trường đào tạo nữ lãnh đạo tôn giáo ở New York, và một số hội đường cho nữ giới giữ chức vụ tôn giáo. Liên hiệp Chính thống năm 2017 ra hướng dẫn không để nữ giới giữ chức giáo sĩ. Đây là bất đồng nội bộ, được ghi lại mà không phân xử.

IVTu Tập, Nghi Lễ Và Đời Sống

Nhịp sống giống mọi khối Chính thống: cầu nguyện ba buổi mỗi ngày, Shabbat giữ trọn, kashrut, hội đường có vách ngăn nam nữ gọi là mechitzah, lời kinh bằng tiếng Hebrew. Nam giới đội kippah, ở Israel thường là loại đan móc gọi là kippah srugah, dấu nhận quen thuộc của khối Tôn giáo Zion.

Trẻ em học ở trường ban ngày dạy cả Torah lẫn chương trình phổ thông. Sau trung học, nhiều thanh niên học một năm ở yeshiva tại Israel rồi mới vào đại học. Ở Israel có mô hình yeshiva hesder, kết hợp học Torah với nghĩa vụ quân sự.

VTổ Chức Và Phân Bố

Ở Hoa Kỳ, các tổ chức chính là Liên hiệp Chính thống, Hội đồng Rabbi Hoa Kỳ lập năm 1935, và Yeshiva University. Ở Anh, Hiệp hội Hội đường Liên hiệp gần với lối này. Ở Israel, khối Tôn giáo Zion có hệ thống trường công lập tôn giáo riêng và các đảng chính trị riêng.

Không có số đếm riêng đáng tin cho Chính thống Hiện đại. Theo Pew Research Center năm 2016, 13 phần trăm người Do Thái ở Israel tự nhận là Dati, nhóm gần với lối này. Ở Hoa Kỳ, theo Pew năm 2021, 9 phần trăm người Do Thái trưởng thành là Chính thống, gồm cả Hiện đại lẫn Haredi.

VITại Việt Nam

Thư viện chưa tìm được nguồn về hội chúng Chính thống Hiện đại có tổ chức tại Việt Nam. Người Do Thái giữ đạo theo lối này khi sống hay đi qua Việt Nam thường sinh hoạt ở các nhà Chabad tại Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội, nơi có bữa ăn kosher và buổi cầu nguyện Shabbat. Xem trang nhánh Chabad. Theo số liệu VietNamNet dẫn năm 2025, Do Thái Giáo không nằm trong mười sáu tôn giáo được Nhà nước công nhận.

VIIBiểu Tượng Của Nhánh

Nhánh này chưa có biểu tượng riêng được ghi nhận có nguồn, nên thư viện dùng biểu tượng chung của đạo.

VIIICác Nhánh Con

• Tôn giáo Zion (Dati Leumi)

IXCác Nhánh Khác Của Do Thái Giáo

Do Thái Giáo Cải Cáchיהדות רפורמית Yahadut ReformitThành hình ở Đức đầu thế kỷ 19, Đền Hamburg năm 1818, rồi lớn mạnh ở Bắc Mỹ.Dùng biểu tượng chung của đạoChính Thống Haredi Và Các Nhóm Hasidicחרדים Haredim, חסידות HasidutKhối Chính thống giữ tục xưa nghiêm ngặt, học Talmud làm trung tâm đời sống, trang phục riêng.Dùng biểu tượng chung của đạoChính Thống Hiện Đạiאורתודוקסיה מודרנית, דתי לאומי Dati LeumiThành hình ở Đức giữa thế kỷ 19 với rabbi Samson Raphael Hirsch.Dùng biểu tượng chung của đạoDo Thái Giáo Bảo Thủ (Masorti)יהדות מסורתית MasortiThành hình ở Đức giữa thế kỷ 19 với Zacharias Frankel, ở Bắc Mỹ từ năm 1886.Dùng biểu tượng chung của đạoDo Thái Giáo Tái Kiến ThiếtReconstructionist JudaismKhởi từ tư tưởng của rabbi Mordecai Kaplan ở Bắc Mỹ đầu thế kỷ 20.Dùng biểu tượng chung của đạoChabad Lubavitchחב״ד ChabadMột nhóm Hasidic do rabbi Shneur Zalman ở Liadi (1745 tới 1812) lập.Do Thái Giáo Karaiteיהדות קראית Yahadut Qara'itChỉ nhận Kinh viết Tanakh làm thẩm quyền tối cao, không nhận Torah Truyền Khẩu và Talmud của các rabbi.Dùng biểu tượng chung của đạo

XNguồn Tham Khảo

Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.

1. Britannica, Orthodox Judaism
2. Pew Research Center, Israel's Religiously Divided Society (2016)
3. Pew Research Center, Jewish Americans in 2020 (2021)

?Hỏi Đáp Nhanh

›Đọc Tiếp