Chăm Islam: Cộng Đồng Hồi Giáo Sunni Của Người Chăm Ở An Giang, Thành Phố Hồ Chí Minh Và Ninh Thuận

ITổng Quan

Cơ quan quản lý nhà nước dùng tên Hồi giáo Islam để phân biệt nhánh này với Hồi giáo Bàni của người Chăm vùng Ninh Thuận và Bình Thuận cũ. Hai cộng đồng cùng là người Chăm, cùng có gốc Hồi Giáo, nhưng lớn lên theo hai con đường khác nhau. Thư viện viết mỗi nhánh một trang và mô tả khác biệt chứ không xếp hạng.

IILịch Sử Hình Thành

Theo Ban Tôn giáo Chính phủ, Hồi Giáo có dấu hiệu ở Champa từ thế kỷ 10 nhưng không phát triển mạnh khi Bà La Môn, Phật Giáo và tín ngưỡng bản địa còn giữ vai chủ đạo. Sau năm 1470, nhiều người Chăm lưu tán sang Campuchia và các vùng Mã Lai, tiếp xúc sâu với Hồi Giáo ở đó. Cộng đồng Chăm Islam ngày nay phần lớn có gốc từ những nhóm người Chăm từ Campuchia trở về định cư dọc sông Hậu, cùng người Mã Lai, ở vùng Châu Đốc từ khoảng năm 1840.

Ở Sài Gòn và Gia Định, thương nhân Hồi Giáo gốc Mã Lai, Indonesia và Ấn Độ tới từ cuối thế kỷ 18, dựng các thánh đường, rồi người Chăm từ An Giang lên làm ăn và định cư. Ở Ninh Thuận, theo một khảo cứu đăng trên trang Nghiên cứu Lịch sử năm 2013, ông Mã Thành Lâm ở làng Phước Nhơn là người đầu tiên trong vùng theo Islam, năm 1959, khi làm việc ở Sài Gòn. Thánh đường Islam đầu tiên của vùng dựng năm 1962 ở làng Văn Lâm.

• Khoảng năm 1750Thánh đường Mubarak
  Dựng ở Châu Giang, xây lại nhiều lần, lần gần nhất năm 1965, theo báo Dân tộc và Miền núi năm 2021.
• Khoảng năm 1840Định cư ở Châu Đốc
  Người Chăm theo Hồi Giáo cùng người Mã Lai lập làng dọc sông Hậu, theo Ban Tôn giáo Chính phủ.
• 1890Thánh đường Al-Noor, Hà Nội
  Do thương nhân gốc Ấn Độ dựng ở phố Hàng Lược, mở cửa năm 1890.
• 1935Jamia Al Musulman
  Thánh đường trên đường Đông Du, Sài Gòn, do cộng đồng gốc Nam Á dựng.
• 1962Thánh đường Islam đầu tiên ở Ninh Thuận
  Dựng ở làng Văn Lâm, nay thuộc tỉnh Khánh Hòa.
• 1989Mubarak thành di tích quốc gia
  Được công nhận di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia.

IIIĐức Tin Và Điểm Riêng

Điểm làm nhánh này khác với cộng đồng Chăm Bàni nằm ở chỗ mọi tín đồ trưởng thành tự mình giữ năm trụ cột, và nghi lễ theo lịch Hijri chung của thế giới Hồi Giáo. Kinh Qur'an được học bằng tiếng Ả Rập theo chuẩn quốc tế. Trong lịch sử, cộng đồng ở An Giang dùng nhiều sách đạo viết bằng tiếng Mã Lai chữ Jawi, tức chữ Ả Rập ghi tiếng Mã Lai, và mối liên hệ với Malaysia, Indonesia còn rõ tới nay qua việc học hành, sách vở và các chuyến thăm viếng.

IVNghi Lễ Và Đời Sống

Người Chăm Islam lễ nguyện năm lần mỗi ngày, nam giới dự lễ trưa thứ Sáu tại thánh đường. Trong tháng Ramadan, mọi người trưởng thành đủ sức khỏe đều nhịn ăn uống từ rạng sáng tới hoàng hôn. Các dịp lớn trong năm gồm lễ kết thúc tháng chay mà người Chăm gọi là Hari Raya, lễ Hari Raya Haji vào mùa hành hương, và lễ kỷ niệm ngày sinh Muhammad. Mỗi năm có những người trong cộng đồng đi hành hương Mecca.

Trẻ em học chữ Ả Rập và Kinh Qur'an tại thánh đường hoặc tiểu thánh đường, người Chăm gọi là surau. Việc ăn uống theo luật halal. Phụ nữ thường che tóc. Làng Chăm Islam ở An Giang dựng nhà sàn dọc sông, quanh một thánh đường làm trung tâm sinh hoạt.

VTổ Chức Được Công Nhận

Mỗi thánh đường có một ban quản trị, đứng đầu là vị Hakim, cùng các chức việc như Imam dẫn lễ, Khatib giảng thuyết và Bilal gọi cầu nguyện. Ở cấp tỉnh thành có các ban đại diện cộng đồng. Theo Ban Tôn giáo Chính phủ, năm 2021 Hồi giáo Islam có trên 60 cơ sở thờ tự ở 14 tỉnh thành.

VINgày Nay

Theo số liệu chính thức dẫn trên VietNamNet ngày 20 tháng 7 năm 2025, tính tới tháng 6 năm 2025, Hồi giáo Islam có trên 37.000 tín đồ. Theo Ban Tôn giáo Chính phủ, con số năm 2021 là khoảng 32.000. Nơi tập trung đông nhất là vùng Châu Đốc, Tân Châu, An Phú của An Giang, rồi Thành phố Hồ Chí Minh, Tây Ninh và vùng Ninh Thuận cũ.

Thánh đường Mubarak ở Châu Giang, xã Châu Phong, là trung tâm của cộng đồng An Giang và là di tích quốc gia từ năm 1989. Ở Thành phố Hồ Chí Minh, thánh đường Jamia Al Musulman trên đường Đông Du là nơi đông người dự lễ thứ Sáu, cả người Chăm lẫn người Hồi Giáo nước ngoài. Ở Hà Nội, thánh đường Al-Noor phục vụ người Việt theo đạo và cộng đồng Hồi Giáo quốc tế. Nhiều thanh niên Chăm Islam sang Malaysia, Indonesia hay các nước Trung Đông học đạo rồi trở về dạy lại.

VIIBiểu Tượng Của Nhánh

Trăng lưỡi liềm và sao trên mái thánh đường

VIIICác Nhánh Khác Của Hồi Giáo

Hồi Giáo Sunniأهل السنة والجماعة Ahl al-Sunna wa al-JamāʿaDòng đông nhất.Dùng biểu tượng chung của đạoHồi Giáo Shia Dòng Mười Hai Imamاثنا عشرية Ithnā ʿAshariyya, còn gọi Imāmiyya hay JaʿfariyyaDòng Shia đông nhất.Hồi Giáo Shia Dòng Zaydiالزيدية al-ZaydiyyaDòng Shia gọi theo tên ông Zayd ibn Ali, mất năm 740.Dùng biểu tượng chung của đạoHồi Giáo Shia Dòng Ismailiالإسماعيلية al-IsmāʿīliyyaTách ra năm 765 khi nhận ông Isma'il, con Imam Ja'far al-Sadiq, là người kế vị.Hồi Giáo Ibadiالإباضية al-IbāḍiyyaDòng thứ ba, không thuộc Sunni hay Shia.Dùng biểu tượng chung của đạoChiều Tu Sufiتصوف TaṣawwufKhông phải dòng thứ ba ngang Sunni và Shia, mà là chiều tu thân có mặt trong cả hai.Chăm IslamIslam, trong văn bản nhà nước gọi là Hồi giáo IslamCộng đồng người Chăm theo Hồi Giáo chính thống dòng Sunni, trường phái Shafi'i.Chăm BàniBàni, Awal. Văn bản nhà nước gọi là Hồi giáo BàniHình thái riêng của người Chăm vùng Ninh Thuận và Bình Thuận cũ, có gốc Hồi Giáo và hòa với tín ngưỡng bản địa Chăm.Dùng biểu tượng chung của đạo

IXNguồn Tham Khảo

Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.

1. Ban Tôn giáo Chính phủ, Khái quát Hồi giáo ở Việt Nam
2. VietNamNet, 16 tôn giáo được công nhận tại Việt Nam, 20/7/2025
3. Báo Dân tộc và Miền núi, Thánh đường Hồi giáo Mubarak, 19/4/2021
4. VOV5, Thánh đường Hồi giáo Mubarak
5. Nghiên cứu Lịch sử, Sự phát triển của đạo Islam ở người Chăm thuộc hai tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận, 2013
6. Hà Nội Mới, Thánh đường Al-Noor, 8/6/2025
7. Tia Sáng, Kiến trúc tôn giáo Chăm, 2014

?Hỏi Đáp Nhanh

›Đọc Tiếp