ITổng Quan
Sunni là dòng đông người nhất của Hồi Giáo. Tên gọi rút từ cụm Ahl al-Sunna wa al-Jamāʿa, nghĩa là những người theo sunna, tức nếp sống, lời nói và việc làm của Muhammad, và theo cộng đồng. Theo ước tính của Pew Research Center năm 2009, dòng này chiếm khoảng 87 tới 90 phần trăm tín đồ Hồi Giáo trên thế giới.
Sunni không có giáo hoàng, không có hội đồng tối cao nào ra quyết định tín lý cho mọi tín đồ. Thẩm quyền tôn giáo nằm ở giới học giả, gọi chung là ulama, ở các trường đào tạo lớn và ở bốn trường phái luật. Người đọc Việt Nam gặp dòng này rõ nhất qua cộng đồng Chăm Islam ở An Giang và Thành phố Hồ Chí Minh.
Chữ Sunni không có nghĩa là chính thống hơn các dòng khác. Thư viện mô tả, không xếp hạng các dòng.
IILịch Sử Hình Thành
Khi Muhammad qua đời năm 632, một nhóm người thân cận họp lại và chọn ông Abu Bakr làm Khalifa, tức người kế nhiệm việc lãnh đạo cộng đồng. Cách hiểu cho rằng chức vụ ấy do cộng đồng chọn người xứng đáng về sau thành nét định danh của Sunni. Bốn Khalifa đầu, Abu Bakr, Umar, Uthman và Ali, được dòng này gọi là al-Rāshidūn, nghĩa là những người dẫn đường ngay thẳng.
Chữ Sunni như một tên dòng thì hình thành chậm hơn nhiều. Phải tới thế kỷ 9 và 10, khi các bộ sưu tập Hadith lớn được soạn xong, khi bốn trường phái luật và các trường phái thần học đã định hình, thì diện mạo Sunni mới rõ như ngày nay.
- 632Abu Bakr được chọn làm KhalifaMở đầu thời bốn Khalifa đầu, kéo dài tới năm 661.
- Thế kỷ 8 và 9Bốn trường phái luật hình thànhQuanh tên Abu Hanifa, Malik ibn Anas, al-Shafi'i và Ahmad ibn Hanbal.
- Thế kỷ 9Các bộ Hadith lớnAl-Bukhari mất năm 870 và Muslim mất năm 875 để lại hai bộ Sahih được dòng Sunni coi trọng nhất trong sáu bộ.
- Thế kỷ 10Hai trường phái thần họcAl-Ash'ari mất quãng năm 935 và al-Maturidi mất quãng năm 944 để lại hai hệ thần học được phần lớn Sunni theo.
- 1924Chế độ Khalifa bị bãi bỏQuốc hội Thổ Nhĩ Kỳ bãi bỏ chức Khalifa cuối cùng của nhà Ottoman.
IIIGiáo Lý Và Điểm Riêng
Về phần nền, Sunni chia sẻ với mọi dòng Hồi Giáo niềm tin vào một Thượng Đế duy nhất, gọi là tawhid, vào Kinh Qur'an và vào Muhammad là vị tiên tri cuối cùng. Chỗ riêng của dòng này nằm ở ba điểm.
- Quyền lãnh đạo. Người lãnh đạo cộng đồng không phải người được chỉ định sẵn theo dòng dõi mà là người được chọn.
- Nguồn giáo luật. Ngoài Kinh Qur'an, Sunni nhận sáu bộ Hadith, đứng đầu là hai bộ của al-Bukhari và Muslim, cùng sự đồng thuận của học giả, gọi là ijma, và phép suy luận loại suy, gọi là qiyas.
- Các bạn đồng hành. Sunni tôn trọng toàn bộ thế hệ những người sống cùng Muhammad, gọi là Sahaba, như những người truyền lại đạo đáng tin.
Theo cách trình bày phổ biến trong dòng Sunni, đức tin gồm sáu điều: tin Thượng Đế, tin các thiên thần, tin các kinh sách được ban xuống, tin các vị tiên tri, tin Ngày Phán Xét, và tin vào sự an bài của Thượng Đế, gọi là qadar.
| Trường phái | Người khai lập | Nơi phổ biến | Nét phương pháp |
|---|---|---|---|
| Hanafi | Abu Hanifa, mất quãng 767 | Thổ Nhĩ Kỳ, Trung Á, Nam Á, Balkan | Dành chỗ rộng cho suy xét của người luận luật |
| Maliki | Malik ibn Anas, mất quãng 795 | Bắc Phi, Tây Phi | Coi tập quán của cư dân Medina là chứng cứ |
| Shafi'i | al-Shafi'i, mất quãng 820 | Đông Phi, Yemen, Đông Nam Á | Hệ thống hóa phương pháp suy luận luật |
| Hanbali | Ahmad ibn Hanbal, mất quãng 855 | Bán đảo Ả Rập | Bám sát văn bản, dè dặt với suy xét |
IVTu Tập, Nghi Lễ Và Đời Sống
Đời sống đạo của người Sunni xoay quanh năm trụ cột: tuyên xưng đức tin, lễ nguyện năm lần mỗi ngày, bố thí bắt buộc gọi là zakat, nhịn ăn tháng Ramadan và hành hương Mecca một lần trong đời nếu đủ sức. Trưa thứ Sáu, nam giới dự lễ chung tại thánh đường và nghe bài giảng khutba. Hai ngày lễ lớn trong năm là Eid al-Fitr khi hết tháng chay và Eid al-Adha trong mùa hành hương.
Chi tiết thực hành, như tư thế tay khi đứng lễ hay cách tính zakat, khác nhau đôi chút giữa bốn trường phái. Người dẫn lễ, gọi là imam viết thường, là một vai trò trong cộng đồng chứ không phải một phẩm trật thiêng. Trong dòng Sunni cũng có chiều tu Sufi, và mức độ đón nhận nó khác nhau giữa các vùng và các nhóm học giả.
VTổ Chức Và Phân Bố
Không có một cơ quan nào nói thay cho mọi người Sunni. Ở nhiều nước, nhà nước lập một cơ quan tôn giáo, như Diyanet của Thổ Nhĩ Kỳ lập năm 1924, hay chức Đại Mufti ở nhiều nước Ả Rập. Các trường lớn như al-Azhar ở Cairo có tiếng nói rộng nhưng không có quyền ràng buộc. Một ý kiến pháp lý, gọi là fatwa, chỉ có sức nặng theo uy tín của người ra nó.
Theo Pew Research Center, trong báo cáo công bố ngày 9 tháng 6 năm 2025, thế giới có khoảng 2,0 tỷ người Hồi Giáo năm 2020, và nước đông tín đồ nhất là Indonesia với khoảng 240 triệu người. Pew không tách số Sunni trong báo cáo năm 2025. Tỷ lệ 87 tới 90 phần trăm là ước tính riêng của Pew năm 2009, vì rất ít nước hỏi về dòng trong điều tra dân số.
VITại Việt Nam
Phần lớn người Hồi Giáo có tổ chức ở Việt Nam theo dòng Sunni, trường phái Shafi'i, tức cộng đồng Chăm Islam. Theo Ban Tôn giáo Chính phủ, cộng đồng người Chăm theo Hồi Giáo định cư ở vùng Châu Đốc, An Giang từ khoảng năm 1840. Ở Sài Gòn, thương nhân gốc Mã Lai, Indonesia và Ấn Độ lập các thánh đường từ cuối thế kỷ 18 và thế kỷ 19. Ở Hà Nội, thánh đường Al-Noor số 12 phố Hàng Lược do thương nhân Hồi Giáo gốc Ấn Độ góp tiền dựng, khởi công năm 1885 và mở cửa năm 1890, theo báo Hà Nội Mới ngày 8 tháng 6 năm 2025.
Theo Ban Tôn giáo Chính phủ, số tín đồ Hồi Giáo Islam tại Việt Nam năm 2021 là khoảng 32.000 người ở 14 tỉnh thành. Số liệu chính thức dẫn trên báo VietNamNet ngày 20 tháng 7 năm 2025 ghi trên 37.000 người, tính tới tháng 6 năm 2025. Các tổ chức được công nhận, cùng lịch sử và đời sống của cộng đồng, được viết kỹ ở trang Chăm Islam.
VIIBiểu Tượng Của Nhánh
Nhánh này chưa có biểu tượng riêng được ghi nhận có nguồn, nên thư viện dùng biểu tượng chung của đạo.
VIIICác Nhánh Con
- Hanafi
- Maliki
- Shafi'i
- Hanbali
IXCác Nhánh Khác Của Hồi Giáo
Hồi Giáo Sunniأهل السنة والجماعة Ahl al-Sunna wa al-JamāʿaDòng đông nhất.Dùng biểu tượng chung của đạo
Hồi Giáo Shia Dòng Mười Hai Imamاثنا عشرية Ithnā ʿAshariyya, còn gọi Imāmiyya hay JaʿfariyyaDòng Shia đông nhất.Hồi Giáo Shia Dòng Zaydiالزيدية al-ZaydiyyaDòng Shia gọi theo tên ông Zayd ibn Ali, mất năm 740.Dùng biểu tượng chung của đạo
Hồi Giáo Shia Dòng Ismailiالإسماعيلية al-IsmāʿīliyyaTách ra năm 765 khi nhận ông Isma'il, con Imam Ja'far al-Sadiq, là người kế vị.Hồi Giáo Ibadiالإباضية al-IbāḍiyyaDòng thứ ba, không thuộc Sunni hay Shia.Dùng biểu tượng chung của đạo
Chiều Tu Sufiتصوف TaṣawwufKhông phải dòng thứ ba ngang Sunni và Shia, mà là chiều tu thân có mặt trong cả hai.
Chăm IslamIslam, trong văn bản nhà nước gọi là Hồi giáo IslamCộng đồng người Chăm theo Hồi Giáo chính thống dòng Sunni, trường phái Shafi'i.Chăm BàniBàni, Awal. Văn bản nhà nước gọi là Hồi giáo BàniHình thái riêng của người Chăm vùng Ninh Thuận và Bình Thuận cũ, có gốc Hồi Giáo và hòa với tín ngưỡng bản địa Chăm.Dùng biểu tượng chung của đạoXNguồn Tham Khảo
Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.
?Hỏi Đáp Nhanh
Sunni khác Shia ở điểm nào?
Hai dòng cùng tin một Thượng Đế, cùng Kinh Qur'an và cùng năm trụ cột. Chỗ khác chính nằm ở câu hỏi ai lãnh đạo cộng đồng sau năm 632, ở bộ Hadith được nhận và ở một số nghi thức tưởng niệm. Sunni cho rằng người lãnh đạo do cộng đồng chọn, Shia cho rằng quyền ấy thuộc về ông Ali và dòng dõi.
Bốn trường phái luật Sunni có phải bốn giáo phái không?
Không. Đó là bốn truyền thống phương pháp luật học, công nhận lẫn nhau. Một người có thể theo trường phái này ở quê và trường phái khác nơi mới chuyển tới mà vẫn là Sunni.
Người Hồi Giáo ở Việt Nam theo dòng nào?
Cộng đồng Chăm Islam theo Sunni, trường phái Shafi'i, giống phần lớn người Hồi Giáo ở Malaysia và Indonesia. Cộng đồng Chăm Bàni có hình thái riêng, được thư viện viết ở một trang khác.
Sunni có người đứng đầu không?
Không có một người đứng đầu chung. Từ khi chức Khalifa bị bãi bỏ năm 1924, thẩm quyền nằm ở giới học giả, các trường lớn và cơ quan tôn giáo của từng nước.