Nho Tiên Tần: Khổng Tử, Mạnh Tử, Tuân Tử Và Cội Nguồn Của Mọi Dòng Nho Học

ITổng Quan

Thời ấy Nho gia chỉ là một trong Bách Gia Chư Tử, cạnh tranh với Mặc gia, Đạo gia, Pháp gia. Nó không có triều đình đỡ lưng, không có miếu thờ, không có khoa cử. Nó là một nhóm thầy trò truyền nhau cách đọc sách cổ và cách giữ lễ. Mọi dòng Nho về sau, từ Hán Nho tới Tân Nho Gia, đều tự nhận là quay về đọc cho đúng các vị thầy của giai đoạn này.

IILịch Sử Hình Thành

• 551 tới 479 TCNKhổng Tử
  Dạy học ở nước Lỗ, chu du các nước khoảng mười bốn năm mà không được dùng, về Lỗ dạy học tới khi mất.
• Thế kỷ 5 TCNThế hệ học trò
  Tăng Tử, Tử Tư và các môn đồ khác chép lời thầy. Luận Ngữ hình thành dần qua nhiều lớp người chép.
• 371 tới 289 TCNMạnh Tử
  Học với môn đồ của Tử Tư, cháu Khổng Tử. Đi thuyết các vua Tề, Lương, nêu tính người vốn thiện và thuyết dân quý quân khinh.
• Khoảng 300 tới 237 TCNTuân Tử
  Nhiều lần đứng đầu học cung Tắc Hạ ở nước Tề. Học trò ông có Hàn Phi Tử và Lý Tư, hai người về sau thuộc Pháp gia.
• 213 TCNĐốt sách
  Nhà Tần đốt sách các nhà, khép lại giai đoạn Tiên Tần. Nho học phải chờ tới đời Hán mới hồi phục.

IIIGiáo Lý Và Điểm Riêng

Khổng Tử để lại bộ khái niệm nền: nhân là lòng coi người khác cũng là người, lễ là cái khuôn giữ quan hệ khỏi đổ vỡ, chính danh là mỗi cái danh kèm một bó bổn phận, quân tử là người tự sửa mình. Hai người kế tục lớn nhất đồng ý với những điều ấy nhưng tách nhau ở một câu hỏi gốc: bản tính con người ra sao.

IVHọc, Lễ Và Việc Làm Quan

Thực hành của Nho Tiên Tần gói trong ba việc. Thứ nhất là học: học Thi, Thư, lễ, nhạc, cùng sáu nghệ lễ, nhạc, bắn, cưỡi, viết, tính. Thứ hai là giữ lễ trong đời thường, từ cách để tang cha mẹ tới cách tiếp khách. Thứ ba là ra làm quan để đem đạo vào việc trị dân. Khổng Tử, Mạnh Tử, Tuân Tử đều từng đi thuyết các vua, và cả ba đều ít được dùng như ý.

VTruyền Thừa

Nho Tiên Tần không có tổ chức theo nghĩa giáo hội. Nó truyền qua các nhóm thầy trò, qua những nơi như học cung Tắc Hạ ở nước Tề, nơi vua nuôi học giả nhiều phái để bàn luận. Kinh điển của thời này còn lại tới nay là Luận Ngữ, Mạnh Tử, Tuân Tử, cùng các phần trong Lễ Ký như Đại Học, Trung Dung, được đời sau gán cho Tăng Tử và Tử Tư.

VITại Việt Nam

Nho Tiên Tần không có mặt ở Việt Nam như một cộng đồng, vì chính nó cũng không phải cộng đồng. Nó có mặt qua sách. Luận Ngữ và Mạnh Tử nằm trong Tứ Thư mà sĩ tử Việt học suốt 844 năm khoa cử, từ năm 1075 tới năm 1919. Ở Văn Miếu Hà Nội, Khổng Tử được thờ chính giữa, Mạnh Tử và Tử Tư nằm trong hàng Tứ Phối. Nhiều câu người Việt nói hằng ngày như điều mình không muốn thì đừng làm cho người, hay dân vi quý, đều đi thẳng từ các sách của giai đoạn này.

VIIBiểu Tượng Của Nhánh

Hạnh Đàn

杏壇

VIIICác Nhánh Con

• Khổng Tử
• Mạnh Tử
• Tuân Tử

IXCác Nhánh Khác Của Nho Giáo

Tống Nho, Lý Học Trình Chu宋明理學 程朱學派, Trình Chu lý họcDòng dựng cặp lý và khí thành vũ trụ luận đầy đủ, đường tu là cách vật trí tri.Nho Tiên Tần先秦儒家, Tiên Tần Nho giaNho thời Khổng Tử, Mạnh Tử, Tuân Tử, bàn đạo làm người và phép trị nước, chưa dựng siêu hình học.Tâm Học Lục Vương陸王心學, 陽明心學Chủ trương lý ở trong tâm chứ không ở ngoài vật.Dùng biểu tượng chung của đạoHán Nho漢儒, Hán đại Nho họcĐổng Trọng Thư đề nghị bãi bỏ bách gia, lấy Nho làm học thuyết chính thống.Dùng biểu tượng chung của đạoThanh Nho Khảo Chứng考證學, 樸學, Hán học 漢學Đời Thanh, giới học giả quay về khảo cứu văn tự để tìm đúng lời thánh hiền, gọi là Hán học, đối lại Tống học trọng nghĩa lý.Dùng biểu tượng chung của đạoTân Nho Gia新儒家, 當代新儒學Dòng thế kỷ 20 đáp lại phong trào Ngũ Tứ, nhận khoa học và dân chủ phương Tây mà vẫn giữ mạch học tâm tính.Dùng biểu tượng chung của đạoNho Học Việt NamNho học, Hội Tư văn, Văn MiếuNho ở Việt Nam thành hệ thống từ nhà Lý với Văn Miếu năm 1070, khoa thi 1075, Quốc Tử Giám 1076.Nho Giáo Hàn Quốc, Thành Quân Quán성균관 成均館 Seonggyungwan, 유교 YugyoThành Quân Quán lập ở Hán Dương ngày 25 tháng 9 năm 1398, nay là tổ chức Nho giáo của Hàn Quốc.Dùng biểu tượng chung của đạoKhổng Giáo IndonesiaAgama Khonghucu, MATAKIN (Majelis Tinggi Agama Khonghucu Indonesia)Dạng Nho giáo được tổ chức như một tôn giáo có hội đồng, nơi thờ và nghi lễ riêng, là một trong sáu tôn giáo được Nhà nước Indonesia công nhận.

XNguồn Tham Khảo

Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.

1. Wikipedia, Confucianism
2. Stanford Encyclopedia of Philosophy, Mencius
3. Stanford Encyclopedia of Philosophy, Xunzi
4. Wikipedia, Guodian Chu Slips

?Hỏi Đáp Nhanh

›Đọc Tiếp