ITổng Quan
Tân Nho Gia là trào lưu triết học thế kỷ 20 muốn làm mới Nho học trước sức ép của phương Tây và của chính giới trí thức Trung Hoa. Nó nhận khoa học và dân chủ là cần, nhưng cho rằng Trung Hoa không cần bỏ gốc Nho để có hai thứ ấy. Cái gốc mà dòng này muốn giữ là học tâm tính, nối từ Mạnh Tử qua Tống Minh Lý học.
Tân Nho Gia là một dòng học thuật trong đại học và sách vở, không phải tổ chức tôn giáo. Tiếng Anh gọi là New Confucianism, dễ lẫn với Neo-Confucianism, tức Tống Nho. Trong tiếng Việt, chữ Tân Nho đôi khi cũng bị dùng lẫn cho Tống Nho, nên trang này dùng Tân Nho Gia cho trào lưu thế kỷ 20.
IILịch Sử Hình Thành
Khoa cử bị bãi năm 1905, nhà Thanh mất năm 1911. Phong trào Tân Văn Hóa và Ngũ Tứ năm 1919 coi lễ giáo Nho gia là trở lực của canh tân. Tân Nho Gia sinh ra như một lời đáp từ bên trong: chấp nhận phê phán phần thiết chế, nhưng bênh vực phần đạo đức và siêu hình học.
- 1921 tới 1949Thế hệ thứ nhấtLương Thấu Minh so sánh văn hóa Đông Tây, Hùng Thập Lực dựng Tân Duy Thức Luận, Phùng Hữu Lan viết Tân Lý Học theo mạch Chu Hy, Trương Quân Mại bàn về hiến chính.
- 1949Sang Hồng Kông, Đài LoanSau năm 1949 nhiều học giả rời đại lục. Tân Á thư viện ở Hồng Kông thành một trung tâm của dòng này.
- 1958Bản tuyên ngônĐường Quân Nghị, Mâu Tông Tam, Từ Phục Quan, Trương Quân Mại ký bản Tuyên ngôn văn hóa Trung Hoa kính cáo nhân sĩ thế giới, đăng đầu năm 1958.
- 1950 tới 1979Thế hệ thứ haiMâu Tông Tam, 1909 tới 1995, đối thoại sâu với Kant. Đường Quân Nghị, 1909 tới 1978, và Từ Phục Quan, 1904 tới 1982, đều là học trò Hùng Thập Lực.
- Từ 1980Thế hệ thứ baĐỗ Duy Minh ở Harvard đưa Nho học vào đối thoại quốc tế, nêu thuyết ba kỳ của Nho học.
- Sau 1978Tân Nho đại lụcSau cải cách ở Trung Quốc, Nho học hồi sinh. Tưởng Khánh đề xướng Chính trị Nho học, Trần Minh bàn Nho học với dân chủ.
IIIChủ Trương Và Điểm Riêng
Bản tuyên ngôn năm 1958 nói rằng văn hóa Trung Hoa có một sự thống nhất xuyên suốt, gốc ở học tâm tính, và người phương Tây không thể hiểu Trung Hoa nếu chỉ coi nó là đồ cổ để khảo. Văn hóa ấy không chống khoa học và dân chủ. Nó chỉ chưa phát triển hai thứ ấy, và có thể tự phát triển từ bên trong.
Mâu Tông Tam đưa ra một lập luận hay được dẫn: lương tri đạo đức muốn thành tựu trong thế giới hiện đại thì phải tự lùi một bước, tự giới hạn mình, để nhường chỗ cho tri thức khách quan và thể chế chính trị. Nhờ thế mà khoa học và dân chủ có thể mọc từ gốc Nho. Đỗ Duy Minh thì nhấn mạnh Nho học như một truyền thống tâm linh và nhân văn có thể góp tiếng vào đối thoại giữa các nền văn minh.
Có người nghĩ Tân Nho Gia muốn khôi phục chế độ phong kiến. Thế hệ thứ hai và thứ ba nhìn chung ủng hộ dân chủ, phê phán Tam Cương và chế độ quân chủ. Riêng một số người trong Tân Nho đại lục như Tưởng Khánh đề xuất những mô hình chính trị khác với dân chủ tự do, và chính điều này gây tranh luận ngay trong giới Tân Nho.
IVHoạt Động
Tân Nho Gia sống trong giảng đường, hội thảo, tạp chí và sách triết học. Ở đại lục sau năm 1978, Nho học còn trở lại qua các lớp đọc kinh cho trẻ em, các thư viện tư, và các lễ tế Khổng Tử được tổ chức lại. Những hoạt động đại chúng này có liên hệ với phong trào Tân Nho nhưng không phải ai tham gia cũng theo một học thuyết Tân Nho cụ thể.
VPhân Bố
Tân Nho Gia không có tổ chức trung ương. Các trung tâm học thuật chính nằm ở Hồng Kông, Đài Loan, các đại học Bắc Mỹ, và từ thập niên 1980 ở nhiều đại học đại lục. Ở Mỹ còn có nhóm học giả gọi là Nho học Boston, cho thấy dòng này đã có người theo ngoài cộng đồng gốc Hoa.
VITại Việt Nam
Chưa tìm được nguồn về một tổ chức hay nhóm tự nhận theo Tân Nho Gia ở Việt Nam. Các tác phẩm của Phùng Hữu Lan, Đỗ Duy Minh và các nhà Tân Nho khác có được giới nghiên cứu Việt Nam biết tới, dịch và bàn luận trong học thuật, nhất là quanh câu hỏi Nho học còn giá trị gì với đời sống hiện đại. Đó là tiếp nhận học thuật, không phải một cộng đồng.
VIIBiểu Tượng Của Nhánh
Nhánh này chưa có biểu tượng riêng được ghi nhận có nguồn, nên thư viện dùng biểu tượng chung của đạo.
VIIICác Nhánh Con
- Thế hệ thứ nhất
- Thế hệ thứ hai
- Thế hệ thứ ba
- Tân Nho đại lục
IXCác Nhánh Khác Của Nho Giáo
Tống Nho, Lý Học Trình Chu宋明理學 程朱學派, Trình Chu lý họcDòng dựng cặp lý và khí thành vũ trụ luận đầy đủ, đường tu là cách vật trí tri.
Nho Tiên Tần先秦儒家, Tiên Tần Nho giaNho thời Khổng Tử, Mạnh Tử, Tuân Tử, bàn đạo làm người và phép trị nước, chưa dựng siêu hình học.Tâm Học Lục Vương陸王心學, 陽明心學Chủ trương lý ở trong tâm chứ không ở ngoài vật.Dùng biểu tượng chung của đạoHán Nho漢儒, Hán đại Nho họcĐổng Trọng Thư đề nghị bãi bỏ bách gia, lấy Nho làm học thuyết chính thống.Dùng biểu tượng chung của đạoThanh Nho Khảo Chứng考證學, 樸學, Hán học 漢學Đời Thanh, giới học giả quay về khảo cứu văn tự để tìm đúng lời thánh hiền, gọi là Hán học, đối lại Tống học trọng nghĩa lý.Dùng biểu tượng chung của đạoTân Nho Gia新儒家, 當代新儒學Dòng thế kỷ 20 đáp lại phong trào Ngũ Tứ, nhận khoa học và dân chủ phương Tây mà vẫn giữ mạch học tâm tính.Dùng biểu tượng chung của đạo
Nho Học Việt NamNho học, Hội Tư văn, Văn MiếuNho ở Việt Nam thành hệ thống từ nhà Lý với Văn Miếu năm 1070, khoa thi 1075, Quốc Tử Giám 1076.Nho Giáo Hàn Quốc, Thành Quân Quán성균관 成均館 Seonggyungwan, 유교 YugyoThành Quân Quán lập ở Hán Dương ngày 25 tháng 9 năm 1398, nay là tổ chức Nho giáo của Hàn Quốc.Dùng biểu tượng chung của đạo
Khổng Giáo IndonesiaAgama Khonghucu, MATAKIN (Majelis Tinggi Agama Khonghucu Indonesia)Dạng Nho giáo được tổ chức như một tôn giáo có hội đồng, nơi thờ và nghi lễ riêng, là một trong sáu tôn giáo được Nhà nước Indonesia công nhận.XNguồn Tham Khảo
Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.
?Hỏi Đáp Nhanh
Tân Nho Gia và Tống Nho có phải một không?
Không. Tống Nho là Lý học đời Tống, thế kỷ 11 tới 13. Tân Nho Gia là trào lưu thế kỷ 20. Tân Nho Gia kế thừa Tống Minh Lý học nhưng đặt nó vào đối thoại với triết học phương Tây.
Ai là người tiêu biểu nhất?
Mâu Tông Tam thường được coi là triết gia có hệ thống nhất. Hùng Thập Lực là thầy của thế hệ thứ hai. Đỗ Duy Minh là người đưa dòng này ra quốc tế rõ nhất.
Tân Nho Gia có ủng hộ dân chủ không?
Phần lớn thế hệ thứ hai và thứ ba cho rằng dân chủ có thể và nên phát triển từ gốc Nho học. Một số tiếng nói ở đại lục như Tưởng Khánh đề xuất mô hình khác, và điều này đang được tranh luận.