Nho Giáo: phẩm trật và truyền thừa

IMàu sắc

Màu dùng cho trang này của thư viện: Chu (đỏ son) #493131. Mọi mã màu là gần đúng, vì phần lớn các đạo chỉ gọi tên màu chứ không công bố mã.

Màu chủ đạo màu biểu trưng của đạo

Màu nơi thờ không gian thờ thật

Màu hành lễ theo dịp, theo mùa

Màu tang và kiêng

IIPhẩm trật

Nho Giáo không có giáo hội, không có tu sĩ và không có phẩm trật tôn giáo. Ở Việt Nam xưa, việc thờ Khổng Tử gắn với nhà nước (Văn Miếu, Quốc Tử Giám, quan Tế tửu chủ trì tế xuân thu) và với làng (Hội Tư văn tế ở văn chỉ, văn từ). Ngày nay Văn Miếu Quốc Tử Giám Hà Nội do Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu Quốc Tử Giám quản lý và đứng ra tổ chức lễ tế. Phẩm trật trong tệp này là tổ chức thực tế, không phải giáo phẩm.

1. 1
   Tế tửu Quốc Tử Giám 祭酒 · Rector of the Imperial Academy

   Quan đứng đầu Quốc Tử Giám, đặt thành lệ từ thời Lê Thái Tông (1434), hàm tòng tứ phẩm. Trông coi Văn Miếu và chủ trì tế xuân thu tại Văn Miếu. Nay không còn.

2. 2
   Tư nghiệp Quốc Tử Giám 司業 · Vice rector

   Quan thứ hai dưới Tế tửu từ thời Lê sơ, hàm tòng ngũ phẩm, giúp rèn tập học trò. Nay không còn.

3. 3
   Tiên chỉ, chủ tế Hội Tư văn 斯文會 · Head of the village literati association

   Người có khoa bảng cao nhất trong làng, làm chủ tế của Hội Tư văn khi tế ở văn chỉ.

4. 4
   Hội viên Hội Tư văn 斯文 · Literati members

   Người theo học chữ Thánh hiền, người đỗ đạt tiến sĩ, cử nhân, tú tài, và quan chức. Tế Khổng Tử và Tứ phối ở văn chỉ mỗi năm hai kỳ tháng hai, tháng tám.

5. 5
   Ban tế trong lễ tế hiện nay: chủ tế, bồi tế, đông xướng, tây xướng, chấp sự 主祭 陪祭 執事 · Ritual officiants

   Văn Miếu Quốc Tử Giám Hà Nội hiện do Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu tổ chức lễ tế, gồm rước văn, lễ tế tại điện Đại Thành. Chưa tìm được nguồn công bố ai làm chủ tế và cách chọn chủ tế hiện nay.

Tín đồ: Nho sĩ, nho sinh (người theo học Nho). Không có khái niệm tín đồ nhập đạo.. Xưa phân theo khoa bảng: tú tài, cử nhân, tiến sĩ. Đây là bậc học vị, không phải bậc tôn giáo.

IIIXưng hô

IVY phục theo cấp

Hình vẽ trải phẳng theo mô tả trong nguồn, không vẽ người. Màu là gần đúng.

VDòng truyền thừa

Nho Giáo không có giáo hội, không có người đứng đầu và không có phép truyền chức. Dòng truyền là dòng đạo thống: học trò nối thầy, đời sau nhận mình nối đạo của thánh hiền đời trước, và được triều đình đưa vào thờ ở Văn Miếu. Song song có dòng huyết thống họ Khổng giữ việc thờ Khổng Tử, và ở Việt Nam ngày nay việc thờ tế ở Văn Miếu do đơn vị nhà nước quản lý.

Đạo thống Nho Giáo ở Trung Hoa

1. 551 tới 479 TCNKhổng Tử 孔子 (孔丘)

   Người sáng lập Nho Giáo, được tôn là Chí Thánh Tiên Sư, thờ chính ở mọi Văn Miếu.

2. #Tứ phối · 521 tới 481 TCNNhan Hồi (Phục Thánh) 顏回 (復聖)

   Học trò giỏi nhất của Khổng Tử, đứng đầu Tứ phối.

3. #Tứ phối · 505 tới 435 TCNTăng Tử (Tông Thánh) 曾參 (宗聖)

   Học trò Khổng Tử, thầy của Tử Tư, truyền thống ghi là người soạn Đại Học.

4. #Tứ phối · khoảng 483 tới 402 TCNTử Tư (Thuật Thánh) 子思 (孔伋)

   Cháu nội Khổng Tử, học với Tăng Tử, truyền thống ghi là người soạn Trung Dung.

5. #Tứ phối · 372 tới 289 TCNMạnh Tử (Á Thánh) 孟子 (孟軻)

   Học với môn nhân của Tử Tư, phát triển thuyết tính thiện, được tôn là Á Thánh.

6. 179 tới 104 TCNĐổng Trọng Thư 董仲舒

   Đề nghị Hán Vũ Đế độc tôn Nho thuật, đưa Nho Giáo thành học thuyết chính thống của nhà nước.

7. 1130 tới 1200Chu Hy 朱熹

   Tập đại thành Lý học Tống, chú giải Tứ Thư, là nền cho khoa cử Trung Hoa, Triều Tiên và Việt Nam nhiều thế kỷ. Được phối thờ trong Khổng Miếu.

8. 1472 tới 1529Vương Dương Minh 王守仁 (陽明)

   Lập Tâm học, chủ trương tri hành hợp nhất, được tòng tự Khổng Miếu năm 1584.

9. Hiện nay: không có người đứng đầu chung

   Nho Giáo hiện không có tổ chức hay người đứng đầu chung. Việc thờ Khổng Tử do các Khổng Miếu, chính quyền địa phương và dòng họ Khổng giữ.

Dòng đích tôn họ Khổng: Diễn Thánh Công và Phụng Tự Quan

1. #1 · 551 tới 479 TCNKhổng Tử 孔子

   Đời thứ nhất của dòng họ Khổng.

2. #2 · 532 tới 483 TCNKhổng Lý (Bá Ngư) 孔鯉

   Con Khổng Tử, mất trước cha.

3. #3 · khoảng 483 tới 402 TCNTử Tư 孔伋

   Cháu nội Khổng Tử, cũng là một trong Tứ phối.

4. #46 · được phong năm 1055Khổng Tông Nguyện 孔宗願

   Được Tống Nhân Tông phong tước Diễn Thánh Công năm 1055, tước này truyền trong dòng đích gần chín trăm năm.

5. #77 · 1920 tới 2008Khổng Đức Thành 孔德成

   Diễn Thánh Công cuối cùng. Năm 1935 tước đổi thành Đại Thành Chí Thánh Tiên Sư Phụng Tự Quan. Sang Đài Loan năm 1949.

6. #78 · 1939 tới 1989Khổng Duy Ích 孔維益

   Con trưởng Khổng Đức Thành, mất trước cha nên không giữ chức.

7. #79 · sinh 1975, Phụng Tự Quan từ 2009Khổng Thùy Trường 孔垂長

   Cháu đích tôn đời 79, nhậm chức Phụng Tự Quan năm 2009, chủ tế lễ Thích điện ở Khổng Miếu Đài Bắc hằng năm, còn tại vị năm 2025.

Danh sách đầy đủ ở nguồn

Nho Giáo ở Việt Nam: Văn Miếu và các bậc được thờ

1. 1023 tới 1072Lý Thánh Tông 李聖宗

   Dựng Văn Miếu ở Thăng Long năm 1070, tô tượng Khổng Tử, Chu Công, Tứ phối, vẽ tượng 72 tiên hiền. Nay được thờ ở nhà Thái Học.

2. khoa thi 1075Lê Văn Thịnh 黎文盛

   Đỗ đầu khoa thi Nho học đầu tiên của nước ta năm 1075.

3. 1066 tới 1128Lý Nhân Tông 李仁宗

   Lập Quốc Tử Giám năm 1076, trường đại học đầu tiên. Nay được thờ ở nhà Thái Học.

4. 1292 tới 1370Chu Văn An 朱文安

   Tư nghiệp Quốc Tử Giám thời Trần, dâng Thất trảm sớ. Được tòng tự ở Văn Miếu, được tôn là người thầy của muôn đời.

5. 1442 tới 1497Lê Thánh Tông 黎聖宗

   Cho dựng bia tiến sĩ ở Văn Miếu từ năm 1484. Nay được thờ ở nhà Thái Học.

6. từ 1434 tới đầu thế kỷ 19Tế tửu và Tư nghiệp Quốc Tử Giám 祭酒 司業

   Hai chức quan đứng đầu Quốc Tử Giám, trông coi Văn Miếu và chủ trì tế xuân thu. Ở làng xã, Hội Tư văn do Tiên chỉ đứng đầu tế Khổng Tử ở văn chỉ.

7. 1919Khoa thi Nho học cuối cùng

   Triều Nguyễn mở khoa thi Hội cuối cùng năm 1919, chấm dứt khoa cử Nho học.

8. giữ chức ít nhất tới tháng 2/2026Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu Quốc Tử Giám

   Đơn vị trực thuộc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội quản lý Văn Miếu, tổ chức lễ tế Khổng Tử và lễ hội. Không phải chức sắc tôn giáo. Cả nước hiện không có Hội Tư văn chung.

Bậc được tôn thờ: thư viện không dùng chân dung, chỉ ghi tên trong ấn tròn.

VICách thụ phong và truyền thừa

Nho Giáo không có thụ giới hay phong chức. Việc truyền thừa là truyền học: thầy dạy trò, thi cử, đỗ đạt. Tư cách đứng tế do chức quan (Tế tửu) hoặc khoa bảng (Tiên chỉ Hội Tư văn) quyết định. Nay không còn cơ chế này, người đứng tế do đơn vị quản lý di tích hoặc cộng đồng chọn.

1. Học chữ Thánh hiềnĐiều kiện: Theo học thầyNghi thức: chưa tìm được nguồn cho nghi thức nhập học chuẩn
2. Đỗ đạt, vào Hội Tư vănĐiều kiện: Có chân khoa bảng hoặc làm quanNghi thức: Dự tế xuân thu ở văn chỉ
3. Làm chủ tế Hội Tư vănĐiều kiện: Khoa bảng cao nhất trong làngNghi thức: Chủ trì tế Khổng Tử và Tứ phối

VIIChỗ các nguồn còn vênh nhau

• Nho Giáo không có màu cờ hay màu nhận diện chính thức. Mọi màu chủ đạo ở đây là suy từ kinh điển (Luận Ngữ) và từ màu nơi thờ, không phải do một tổ chức định.
• Màu cũ trong mau-sac.json (#2C3A34, căn cứ áo the đen, mực nho, giấy dó) không mang tên màu gốc nào. Gần nhất có tên là mặc 墨 #50616D hoặc truy 緇 #493131. Chưa tìm được nguồn trực tuyến mô tả áo the thâm của nho sĩ Việt trong đợt này.
• Màu áo bồi tế: một nguồn ghi xanh, một nguồn ghi tím. Cả hai nguồn mô tả lễ tế đình làng, chưa tìm được nguồn mô tả riêng trang phục ban tế Văn Miếu hiện nay.
• Ngũ phục theo Thọ Mai gia lễ gốc Nho gia, nhưng nay được dùng chung trong tang lễ người Việt, không riêng người theo Nho.
• Mã hex của đỏ son và gỗ lim là tên màu Trung Hoa gần nhất, chưa đo trên ảnh Văn Miếu.
• bac_thieng để true cho Khổng Tử, Tứ phối, Đổng Trọng Thư, Chu Hy, Vương Dương Minh vì cả năm đều được thờ trong Khổng Miếu Trung Hoa. Chu Văn An và ba vị vua Lý Thánh Tông, Lý Nhân Tông, Lê Thánh Tông để true vì được thờ ở Văn Miếu Hà Nội.
• Danh sách đủ 79 đời họ Khổng có ở Wikipedia tiếng Trung nhưng không đọc được trang để đối chiếu từng tên, nên chỉ ghi URL.
• Năm tòng tự Chu Văn An ở Văn Miếu: phần đông nguồn ghi thời Trần Nghệ Tông sau khi ông mất năm 1370, chưa rõ năm chính xác.
• Chưa tìm được năm ông Lê Xuân Kiêu nhận chức và chưa có nguồn sau tháng 2/2026. Không có nguồn công bố ai làm chủ tế lễ tế Khổng Tử hiện nay.
• Ảnh: không mở được trang tệp Wikimedia Commons (tên miền bị chặn), mọi trường anh để null. Ứng viên cần kiểm tay: File:Kung Te-cheng 20070528.jpg, File:Kung Te-cheng 20051229.jpg, File:孔垂長（2011年）.jpg, File:奉祀官孔垂長，於孔子誕辰2566周年釋奠典禮.jpg.

VIIINguồn tư liệu

?Hỏi Đáp Nhanh

›Đọc Tiếp