ITổng Quan
Ở vùng Kurdistan thuộc miền bắc Iraq, từ giữa thập niên 2010 có một phong trào người Kurd theo lại Bái Hỏa Giáo, coi đó là đạo của tổ tiên trước khi vùng này theo Hồi Giáo. Tháng 8 năm 2015, chính quyền khu tự trị Kurdistan chính thức công nhận đạo này. Trung tâm của phong trào là thành phố Sulaymaniyah, nơi có một đền lửa.
Đây là nhánh khác hẳn các nhánh còn lại của đạo. Người Parsi và người Bái Hỏa ở Iran là những cộng đồng đã giữ đạo liên tục qua nhiều thế kỷ, còn đây là những người mới đến với đạo, phần lớn sinh ra trong gia đình Hồi Giáo. Vì phần đông người Parsi không nhận người cải đạo, việc cộng đồng tín đồ lâu đời chấp nhận phong trào này tới đâu vẫn còn là câu hỏi.
IILịch Sử Hình Thành
Theo bài viết trên Projects21 năm 2015, tổ chức phi chính phủ Yasna do bà Awat Tayib cùng một đồng sự lập, khởi đầu ở London năm 2006 rồi mở chi nhánh ở Kurdistan tháng 3 năm 2015. Tháng 8 năm 2015, chính quyền khu tự trị công nhận Bái Hỏa Giáo là một tôn giáo. Theo Parsi Khabar, bà Awat Tayib trở thành người đại diện cho tín đồ Bái Hỏa tại Bộ Tài sản Tôn giáo và Các vấn đề Tôn giáo của chính quyền khu tự trị, và một đền lửa chính thức được mở ở Sulaymaniyah, nguồn dẫn là năm 2016.
- 2006Tổ chức Yasna khởi đầuBắt đầu ở London, theo Projects21.
- 3/2015Chi nhánh ở KurdistanYasna mở hoạt động tại Kurdistan Iraq.
- 8/2015Được công nhậnChính quyền khu tự trị Kurdistan công nhận Bái Hỏa Giáo.
- 2016Đền lửa ở SulaymaniyahĐền chính thức được mở, theo nguồn Parsi Khabar dẫn.
IIIĐộng Lực Và Quan Điểm
Người trong phong trào nói họ tìm tới đạo vì ba điều nghĩ tốt, nói tốt, làm tốt, vì tinh thần hòa bình, và vì coi đây là di sản tiền Hồi Giáo của người Kurd. Theo Parsi Khabar, bà Awat Tayib nêu sự trỗi dậy của nhóm Nhà nước Hồi giáo tự xưng và lối cực đoan của nhóm ấy là một nguyên nhân gốc của cuộc phục hưng.
Có nhiều tiếng nói khác nhau về phong trào. Theo Projects21, một giáo sĩ Hồi Giáo ở Sulaymaniyah đặt câu hỏi liệu đạo này có thật sự là đạo của người Kurd, vì theo ông tín đồ người Kurd trước đây vốn ở phía Iran. Người trong phong trào kể có nhận được lời đe dọa từ các nhóm Hồi Giáo. Một số người dân địa phương nghi ngờ việc cải đạo sẽ lan rộng như các tuyên bố. Về mối liên hệ lịch sử giữa người Kurd và Bái Hỏa Giáo, giới sử học còn bàn.
Hiểu lầm: đã có hàng chục nghìn người Kurd cải đạo. Sự thật: năm 2015 có những tuyên bố từ 10.000 tới 100.000 người, nhưng chưa có cuộc đếm độc lập nào xác nhận. Thư viện không dùng các con số ấy làm số tín đồ.
IVSinh Hoạt Và Quan Hệ Với Cộng Đồng Lâu Đời
Các nguồn báo chí được kiểm chưa mô tả chi tiết nghi lễ nhận người mới của Yasna, nên thư viện không tả lễ ấy. Trong các dịp lễ, biểu tượng của đạo và biểu tượng dân tộc Kurd được dùng song song. Về quan hệ với các cộng đồng lâu đời, Parsi Khabar ghi Trung tâm Bái Hỏa Giáo California đón nhận người Kurd theo đạo khá cởi mở. Phía đa số người Parsi, vốn giữ quan niệm không nhận người cải đạo, không công nhận việc cải đạo nói chung, nên với họ tư cách tín đồ của người Kurd mới theo đạo là vấn đề chưa được giải quyết.
VTổ Chức Và Phân Bố
Tổ chức chính là Yasna, với đền lửa và trung tâm ở Sulaymaniyah, và một đại diện tại bộ phụ trách tôn giáo của chính quyền khu tự trị. Phong trào hoạt động trong vùng Kurdistan Iraq, có liên hệ với một số hội Bái Hỏa Giáo ở phương Tây, nhất là các hội ở Bắc Mỹ có nhận người cải đạo. Thư viện chưa tìm được số liệu đáng tin về số người theo, và các tuyên bố năm 2015 chênh nhau tới mười lần.
VITại Việt Nam
Phong trào không có mặt tại Việt Nam, và thư viện chưa thấy nguồn nào ghi nhận người Việt tham gia.
VIIBiểu Tượng Của Nhánh
Nhánh này chưa có biểu tượng riêng được ghi nhận có nguồn, nên thư viện dùng biểu tượng chung của đạo.
VIIICác Nhánh Khác Của Bái Hỏa Giáo
Cộng đồng Parsiપારસી ParsiHậu duệ những tín đồ rời Iran sang Gujarat hơn một nghìn năm trước, nói tiếng Gujarati.
Người Bái Hỏa ở Iranزرتشتیان ZartoshtiyanNhững tín đồ ở lại Iran sau khi đất nước chuyển dần sang Hồi Giáo, tập trung ở Yazd, Kerman và nay ở Tehran.Người Irani ở Ấn ĐộIraniTín đồ từ Iran sang Ấn Độ thời Qajar, thế kỷ 19 và đầu 20, muộn hơn người Parsi cả nghìn năm.Dùng biểu tượng chung của đạoPhái lịch ShahenshahiShahanshahi, ShenshaiNhóm theo lịch truyền thống vốn có ở Ấn Độ, không nhận việc đổi lịch năm 1745.Dùng biểu tượng chung của đạoPhái lịch KadmiQadimi, KadmiMột nhóm người Parsi nhận lịch Qadimi ngày 6 tháng 6 năm 1745, sau khi một tư tế từ Iran sang chỉ ra chỗ lệch lịch.Dùng biểu tượng chung của đạoPhái lịch FasliFasli, ở Iran gọi là BastaniLịch theo mùa có thêm ngày nhuận bốn năm một lần, do hội Zarthosti Fasili Sal Mandal đề xuất năm 1906, được nhiều tín đồ Iran nhận sau cuộc vận động năm 1930, nay rất phổ biến ở phương Tây.Dùng biểu tượng chung của đạoDòng cải cáchReformistKhuynh hướng hình thành trong người Parsi từ giữa thế kỷ 19, sau khi Martin Haug nêu rằng Gathas là lời của chính Zarathustra.Dùng biểu tượng chung của đạoIlm-e KhshnoomIlm-e KhshnoomTrường phái huyền học do Behramshah Nowroji Shroff khởi xướng ở Ấn Độ sau năm 1875.Dùng biểu tượng chung của đạoPhong trào phục hưng ở Kurdistan IraqZardeshti (tiếng Kurd)Phong trào của người Kurd theo lại đạo, gắn với bản sắc dân tộc, được chính quyền khu tự trị Kurdistan công nhận tháng 8 năm 2015.Dùng biểu tượng chung của đạoKhuynh hướng Zurvan (lịch sử)ZurvanKhuynh hướng thời Sasanid đặt Zurvan, tức Thời Gian vô tận, làm nguồn của cả Ohrmazd lẫn Ahriman như hai anh em sinh đôi.Dùng biểu tượng chung của đạoIXNguồn Tham Khảo
Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.
?Hỏi Đáp Nhanh
Bái Hỏa Giáo được công nhận ở Kurdistan Iraq khi nào?
Tháng 8 năm 2015, chính quyền khu tự trị Kurdistan chính thức công nhận Bái Hỏa Giáo là một tôn giáo. Tổ chức Yasna có đại diện tại bộ phụ trách tôn giáo của chính quyền ấy.
Có bao nhiêu người Kurd theo Bái Hỏa Giáo?
Chưa có số liệu đáng tin. Năm 2015 có những tuyên bố từ 10.000 tới 100.000 người cải đạo, nhưng chưa có cuộc đếm độc lập nào xác nhận.
Người Parsi có công nhận những người Kurd mới theo đạo không?
Phần đông người Parsi giữ quan niệm không nhận người cải đạo, nên với họ vấn đề này chưa được giải quyết. Một số hội hải ngoại, như Trung tâm Bái Hỏa Giáo California, cởi mở hơn.