Giáo Hội Chính Thống Nga: Tòa Thượng Phụ Moskva, Lịch Julius Và Bốn Giáo Xứ Tại Việt Nam

ITổng Quan

Giáo hội giữ lịch Julius cũ nên mừng Giáng Sinh vào ngày 7 tháng 1 dương lịch. Phụng vụ dùng tiếng Slavonic Giáo hội, một ngôn ngữ cổ gần với tiếng Nga nhưng không giống hẳn. Ngoài nước Nga, giáo hội còn coi sóc tín hữu ở Belarus, các nước Trung Á, các nước Baltic và nhiều cộng đồng hải ngoại.

IILịch Sử Hình Thành

Gốc của giáo hội là cuộc rửa tội của Rus Kiev năm 988 dưới thời đại vương công Vladimir. Suốt mấy thế kỷ đầu, giáo hội vùng Rus là một giáo tỉnh của Tòa Constantinople, vị đứng đầu mang tước Thủ đô Kiev. Sau các cuộc xâm lăng của người Mông Cổ, tòa thủ đô dời dần về phía bắc, tới Vladimir rồi Moskva.

Năm 1448, các giám mục ở Moskva tự bầu Thủ đô Iona mà không chờ Constantinople phê chuẩn. Đó là mốc tự chủ trên thực tế. Năm 1589, với sự đồng ý của Thượng phụ Constantinople Jeremias II, Moskva có tòa thượng phụ riêng.

• 1721Thánh Công Đồng thay thượng phụ
  Pyotr I bỏ chức thượng phụ, giáo hội do một Thánh Công Đồng điều hành dưới sự giám sát của nhà nước.
• 1917 tới 1918Công đồng địa phương lập lại tòa thượng phụ
  Thánh Tikhon được bầu làm thượng phụ ngay trong những tháng đầu của chính quyền Xô viết.
• 17 tháng 5 năm 2007Tái hiệp nhất với Giáo hội Hải ngoại
  Giáo hội Chính Thống Nga Hải ngoại ký Văn kiện Hiệp thông Giáo luật với Tòa Moskva.

IIITruyền Thống Và Điểm Riêng

Về giáo lý, giáo hội tuyên xưng cùng một đức tin với các giáo hội Chính Thống khác: bảy công đồng chung, Kinh Tin Kính không có chữ Filioque, các mầu nhiệm và việc tôn kính thánh tượng. Điểm riêng nằm ở truyền thống sống.

• Lịch Julius cũ. Giáng Sinh rơi vào 7 tháng 1, Hiển Linh vào 19 tháng 1 dương lịch.
• Tiếng Slavonic Giáo hội trong phụng vụ.
• Thánh giá tám nhánh, tức thánh giá ba thanh ngang với thanh dưới xiên, dựng trên mái vòm củ hành.

IVPhụng Vụ Và Đời Sống

Trung tâm đời sống là Phụng Vụ Thánh theo nghi thức thánh Gioan Kim Khẩu. Người dự lễ thường đứng suốt buổi, nhà thờ ít ghế ngồi. Ca đoàn hát không nhạc cụ, và nghệ thuật hợp xướng Nga được xem là một đỉnh cao của âm nhạc nhà thờ. Bốn mùa chay trong năm được giữ khá nghiêm, lớn nhất là Mùa Chay Cả trước Phục Sinh.

Lễ Phục Sinh là lễ lớn nhất. Đêm canh thức kết thúc bằng lời chào Христос воскресе, Chúa Kitô đã sống lại, và lời đáp Воистину воскресе, Ngài đã sống lại thật. Đời sống đan tu gắn với các đại tu viện như Ba Ngôi thánh Sergius ở Sergiev Posad và Hang Động Pskov.

VTổ Chức Và Phân Bố

Thượng phụ điều hành cùng Thánh Công Đồng. Quyền cao nhất thuộc công đồng giám mục và công đồng địa phương. Theo số Giáo hội công bố năm 2019, có 314 giáo phận, 382 giám mục, 38.649 giáo xứ và 972 tu viện, theo Wikipedia tổng hợp. Dưới giáo hội có các giáo hội tự quản như ở Belarus, Latvia, Moldova, Estonia, và các giáo hội tự trị ở Nhật Bản và Trung Hoa. Giáo hội Chính Thống Nga Hải ngoại, lập sau cách mạng 1917, tái hiệp nhất năm 2007 và giữ quyền tự quản rộng.

VITại Việt Nam

Mọi giáo xứ Chính Thống có tổ chức ở Việt Nam hiện thuộc Giáo hội Nga, qua giáo phận Philippines và Việt Nam trong Hạt Trưởng Thượng phụ Đông Nam Á, lập ngày 28 tháng 12 năm 2018.

Chính Thống Giáo không có tên trong danh sách 16 tôn giáo được Nhà nước công nhận. Thư viện chưa tìm thấy văn bản công khai nào công nhận tư cách pháp nhân cho giáo xứ nào, và không có số tín đồ do cơ quan Việt Nam công bố.

VIIBiểu Tượng Của Nhánh

Thánh giá ba thanh

Восьмиконечный крест

VIIICác Nhánh Con

• Giáo hội Chính Thống Nga Hải ngoại (tự trị, tái hiệp nhất năm 2007)
• Giáo hội Chính Thống Nhật Bản (tự trị)
• Giáo hội Chính Thống Trung Hoa (tự trị)

IXCác Nhánh Khác Của Chính Thống Giáo

Giáo Hội Chính Thống NgaРусская православная церковьGiáo hội tự chủ đông tín hữu nhất, tự chủ trên thực tế từ năm 1448, thành tòa thượng phụ năm 1589, đặt tòa ở Moskva.Giáo Hội Chính Thống RumaniBiserica Ortodoxă RomânăGiáo hội Chính Thống duy nhất có phụng vụ bằng một ngôn ngữ gốc Latinh.Giáo Hội Chính Thống Hy LạpΕκκλησία της ΕλλάδοςGiáo hội tự chủ của nước Hy Lạp, đặt tòa ở Athens.Giáo Hội Chính Thống SerbiaСрпска православна цркваTự chủ từ năm 1219 với thánh Sava, đặt tòa ở Beograd.Tòa Thượng Phụ Đại Kết ConstantinopleΟικουμενικό Πατριαρχείο ΚωνσταντινουπόλεωςMột trong năm tòa cổ, đứng đầu về danh dự giữa các giáo hội Chính Thống theo công thức người thứ nhất giữa những người ngang hàng, đặt tòa ở Istanbul.Tòa Thượng Phụ Chính Thống Antiochiaبطريركية أنطاكية وسائر المشرق للروم الأرثوذكسTòa cổ nơi các môn đệ lần đầu được gọi là Kitô hữu, dời tòa về Damascus từ năm 1342.Dùng biểu tượng chung của đạoGiáo Hội Chính Thống BungariБългарска православна църкваCó tòa thượng phụ từ thế kỷ 10, lập lại tổ chức tự chủ vào thế kỷ 19 và 20, đặt tòa ở Sofia.Dùng biểu tượng chung của đạoGiáo Hội Chính Thống Gruziaსაქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიაMột trong những giáo hội cổ nhất, đức tin được thánh nữ Nino đem tới vương quốc Iberia vào thế kỷ 4, truyền thống Gruzia đặt mốc tự chủ vào thế kỷ 5.Tòa Thượng Phụ Chính Thống AlexandriaΠατριαρχείο Αλεξανδρείας και πάσης ΑφρικήςTòa cổ theo truyền thống do thánh Máccô lập, coi sóc các cộng đồng Chính Thống trên toàn châu Phi.Các Giáo Hội Chính Thống Cổ Đông PhươngOriental OrthodoxyGia đình thứ hai cũng mang chữ Chính Thống nhưng không thuộc khối hiệp thông trên.

XNguồn Tham Khảo

Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.

1. Wikipedia, Russian Orthodox Church
2. Wikipedia, Eastern Orthodoxy in Vietnam
3. Wikipedia, Russian Orthodox Church Outside of Russia
4. Tòa Thượng phụ Moskva, patriarchia.ru
5. Pew Research Center, Orthodox Christianity in the 21st Century (2017)
6. RFE/RL, Zelenskiy Signs Law Banning Russian Orthodox Church In Ukraine (2024)
7. Human Rights Watch, Ukraine: New Law Raises Religious Freedom Concerns (2024)
8. CNEWA, The Orthodox Church of Russia

?Hỏi Đáp Nhanh

›Đọc Tiếp