ITổng Quan
Giáo Hội Chính Thống Serbia là giáo hội tự chủ của người Serbia, đặt tòa ở Beograd. Người đứng đầu mang tước Tổng giám mục Peć, Thủ đô Beograd và Karlovci, Thượng phụ Serbia. Từ tháng 2 năm 2021, vị ấy là Thượng phụ Porfirije.
Giáo hội giữ lịch Julius cũ nên mừng Giáng Sinh ngày 7 tháng 1 dương lịch. Phụng vụ dùng tiếng Slavonic Giáo hội và ngày càng nhiều tiếng Serbia hiện đại. Địa hạt của giáo hội trải qua nhiều nước của Nam Tư cũ, cộng với các giáo phận cho người Serbia ở Tây Âu, Bắc Mỹ và Úc.
IILịch Sử Hình Thành
Người Serbia theo Kitô Giáo từ thế kỷ 9. Mốc quyết định là năm 1219, khi Sava, một hoàng tử nhà Nemanjić đã đi tu ở núi Athos, được Thượng phụ Constantinople lúc ấy lưu vong ở Nicaea phong làm tổng giám mục đầu tiên của một giáo hội tự chủ. Sava dựng giáo phận, tu viện, soạn luật lệ. Người Serbia tôn ngài là thánh và vị khai sáng của giáo hội.
- 1219Thánh Sava nhận quyền tự chủTổng giáo phận Serbia tự chủ ra đời, tòa đầu tiên đặt ở tu viện Žiča.
- 1346Tòa thượng phụ PećDưới thời vua Stefan Dušan, tổng giáo phận được nâng lên hàng thượng phụ.
- 1557Lập lại tòa PećSau một thời gian bị bãi, tòa được lập lại dưới thời Ottoman.
- 1766Tòa Peć bị bãiGiáo phận Serbia trong đế quốc Ottoman trở về dưới quyền Constantinople.
- 1920Hợp nhất và lập lại tòa thượng phụCác giáo hội Serbia trong vương quốc mới hợp nhất thành một tòa thượng phụ.
- 2021Thượng phụ PorfirijeĐược bầu sau khi Thượng phụ Irinej qua đời cuối năm 2020.
Thế kỷ 20 là giai đoạn khó khăn. Trong Thế chiến thứ hai, tại Nhà nước Độc lập Croatia, nhiều giám mục và linh mục Serbia bị giết, và nhiều nhà thờ bị phá. Thượng phụ Gavrilo bị quân Đức giam, có lúc ở trại Dachau. Dưới chế độ cộng sản Nam Tư, giáo hội bị hạn chế hoạt động. Năm 1967, giáo hội ở Macedonia tự tuyên bố tự chủ mà Beograd không nhìn nhận. Tháng 5 năm 2022, Giáo hội Serbia nối lại hiệp thông và sau đó trao quyền tự chủ cho giáo hội này. Không phải mọi giáo hội Chính Thống đều đã nhìn nhận bước này.
IIITruyền Thống Và Điểm Riêng
Giáo lý là giáo lý chung của khối Chính Thống. Điểm riêng nằm ở truyền thống sống.
- Lễ Slava. Mỗi gia đình có một vị thánh bổn mạng truyền từ đời cha sang đời con, và mừng ngày lễ vị ấy bằng bánh lễ, lúa mì luộc, nến và rượu. UNESCO ghi Slava vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể năm 2014.
- Thánh Sava vừa là thánh của giáo hội vừa là biểu tượng của nền giáo dục, ngày lễ của ngài 27 tháng 1 là ngày lễ của trường học.
- Thánh giá Serbia với bốn hình ocila quanh bốn góc, dấu hiệu thường gặp trên cờ của giáo hội.
Giáo hội tự hiểu mình qua lối sống mà người Serbia gọi là con đường của thánh Sava: đức tin Chính Thống gắn với tiếng nói, văn hóa và ký ức lịch sử của dân tộc.
IVPhụng Vụ Và Đời Sống
Phụng Vụ Thánh được cử hành mỗi Chúa nhật. Đêm trước Giáng Sinh, người Serbia đốt cành sồi gọi là badnjak trước nhà thờ và trong sân nhà. Sáng Giáng Sinh, nhà nào cũng có bánh česnica giấu một đồng xu bên trong. Đời sống đan tu tập trung ở các tu viện trung cổ như Studenica, Žiča và Hilandar trên núi Athos, do chính thánh Sava và cha ngài lập cuối thế kỷ 12.
Nhiều người Serbia ít khi tới nhà thờ vẫn giữ lễ Slava, các tục lệ Giáng Sinh và trứng Phục Sinh nhuộm đỏ. Đó là một lý do giáo hội vẫn ở trung tâm văn hóa Serbia, kể cả với những người ít giữ đạo.
VTổ Chức Và Phân Bố
Quyền cao nhất thuộc Công đồng giám mục họp mỗi năm, việc thường ngày do Thánh Công Đồng thường trực lo. Theo điều tra dân số năm 2022 của Serbia, 5.387.426 người tự nhận Chính Thống, bằng 81,1 phần trăm dân số. Thư viện chưa tìm được nguồn đáng tin cho tổng số tín hữu toàn giáo hội, vì phần lớn ở ngoài Serbia không được đếm riêng.
Nhiều tu viện lớn của giáo hội nằm ở Kosovo, trong đó có tòa Peć, tu viện Dečani và Gračanica. UNESCO ghi nhóm này là Các Di Tích Trung Cổ ở Kosovo và đưa vào danh sách di sản đang bị đe dọa năm 2006. Ở Montenegro, luật về tự do tôn giáo năm 2019 gây ra một làn sóng rước kiệu phản đối của tín hữu giáo hội, và luật được sửa năm 2020. Thư viện ghi sự kiện và không bình luận về các tranh chấp chính trị liên quan.
VITại Việt Nam
Thư viện chưa tìm được nguồn về giáo xứ hay cộng đồng Chính Thống Serbia có tổ chức tại Việt Nam. Người Serbia sống ở Việt Nam có thể dự lễ tại các giáo xứ thuộc Giáo hội Nga, vì hai giáo hội cùng hiệp thông và cùng dùng lịch Julius cũ. Giáo hội Serbia có giáo phận cho người Serbia ở Úc và New Zealand, nhưng thư viện chưa thấy giáo phận nào của giáo hội này nhận coi sóc Đông Nam Á.
VIIBiểu Tượng Của Nhánh
Thánh giá Serbia với bốn ocila
Српски крст
VIIICác Nhánh Khác Của Chính Thống Giáo
Giáo Hội Chính Thống NgaРусская православная церковьGiáo hội tự chủ đông tín hữu nhất, tự chủ trên thực tế từ năm 1448, thành tòa thượng phụ năm 1589, đặt tòa ở Moskva.
Giáo Hội Chính Thống RumaniBiserica Ortodoxă RomânăGiáo hội Chính Thống duy nhất có phụng vụ bằng một ngôn ngữ gốc Latinh.
Giáo Hội Chính Thống Hy LạpΕκκλησία της ΕλλάδοςGiáo hội tự chủ của nước Hy Lạp, đặt tòa ở Athens.Giáo Hội Chính Thống SerbiaСрпска православна цркваTự chủ từ năm 1219 với thánh Sava, đặt tòa ở Beograd.
Tòa Thượng Phụ Đại Kết ConstantinopleΟικουμενικό Πατριαρχείο ΚωνσταντινουπόλεωςMột trong năm tòa cổ, đứng đầu về danh dự giữa các giáo hội Chính Thống theo công thức người thứ nhất giữa những người ngang hàng, đặt tòa ở Istanbul.
Tòa Thượng Phụ Chính Thống Antiochiaبطريركية أنطاكية وسائر المشرق للروم الأرثوذكسTòa cổ nơi các môn đệ lần đầu được gọi là Kitô hữu, dời tòa về Damascus từ năm 1342.Dùng biểu tượng chung của đạoGiáo Hội Chính Thống BungariБългарска православна църкваCó tòa thượng phụ từ thế kỷ 10, lập lại tổ chức tự chủ vào thế kỷ 19 và 20, đặt tòa ở Sofia.Dùng biểu tượng chung của đạo
Giáo Hội Chính Thống Gruziaსაქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიაMột trong những giáo hội cổ nhất, đức tin được thánh nữ Nino đem tới vương quốc Iberia vào thế kỷ 4, truyền thống Gruzia đặt mốc tự chủ vào thế kỷ 5.
Tòa Thượng Phụ Chính Thống AlexandriaΠατριαρχείο Αλεξανδρείας και πάσης ΑφρικήςTòa cổ theo truyền thống do thánh Máccô lập, coi sóc các cộng đồng Chính Thống trên toàn châu Phi.
Các Giáo Hội Chính Thống Cổ Đông PhươngOriental OrthodoxyGia đình thứ hai cũng mang chữ Chính Thống nhưng không thuộc khối hiệp thông trên.IXNguồn Tham Khảo
Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.
?Hỏi Đáp Nhanh
Slava là gì?
Slava là lễ mừng vị thánh bổn mạng của một gia đình, truyền từ cha sang con. Gia đình làm bánh lễ, lúa mì luộc, thắp nến và mời khách. UNESCO ghi Slava là di sản văn hóa phi vật thể năm 2014.
Bao nhiêu người Serbia theo Chính Thống?
Theo điều tra dân số năm 2022, 5.387.426 người tại Serbia tự nhận Chính Thống, bằng 81,1 phần trăm dân số. Tổng số tín hữu toàn giáo hội ở các nước khác chưa có nguồn đáng tin.
Thánh Sava là ai?
Sava là hoàng tử nhà Nemanjić đi tu ở núi Athos, năm 1219 trở thành tổng giám mục đầu tiên của Giáo hội Serbia tự chủ. Người Serbia coi ngài là vị khai sáng của giáo hội và của nền giáo dục.