Giáo Hội Chính Thống Gruzia: Thánh Nữ Nino, Thánh Giá Cây Nho Và Tòa Công Giáo Thượng Phụ Tbilisi

ITổng Quan

Giáo hội giữ lịch Julius cũ nên mừng Giáng Sinh ngày 7 tháng 1 dương lịch. Phụng vụ dùng tiếng Gruzia cổ viết bằng bộ chữ riêng của người Gruzia. Biểu tượng quen thuộc là thánh giá cây nho với hai cánh ngang hơi rủ xuống, gắn với truyền thuyết về thánh nữ Nino.

IILịch Sử Hình Thành

Theo truyền thống, Nino là một phụ nữ từ Cappadocia tới vương quốc Iberia, tức miền đông Gruzia, vào đầu thế kỷ 4. Lời giảng và các việc chữa lành của bà khiến hoàng hậu Nana rồi vua Mirian III theo đạo. Các nguồn đặt việc vua theo đạo khoảng năm 334 và việc rửa tội chính thức năm 337. Truyền thuyết kể bà làm một thánh giá từ hai cành nho buộc bằng tóc của mình. Giáo hội Gruzia ban đầu thuộc Tòa Antiochia, rồi được tự chủ vào cuối thế kỷ 5, các nguồn ghi năm khác nhau từ 467 tới 488.

• khoảng 334 tới 337Vua Mirian III theo đạo
  Kitô Giáo thành tôn giáo của vương quốc Iberia.
• cuối thế kỷ 5Tự chủ
  Giáo hội tách khỏi quyền Tòa Antiochia, vị đứng đầu mang tước Catholicos.
• 1811Bị Nga bãi quyền tự chủ
  Sau khi Gruzia sáp nhập vào đế quốc Nga, giáo hội thành một Exarchate của Giáo hội Nga.
• 25 tháng 3 năm 1917Tự lập lại quyền tự chủ
  Sau cách mạng tháng Hai ở Nga, các giám mục Gruzia tuyên bố khôi phục tự chủ.
• 1943Moskva nhìn nhận
  Giáo hội Nga nhìn nhận quyền tự chủ của Gruzia.
• 1990Constantinople nhìn nhận
  Tòa Constantinople nhìn nhận tự chủ và tước thượng phụ.
• 1977 tới 2026Thượng phụ Ilia II
  Gần năm mươi năm đứng đầu giáo hội, qua thời Xô viết, độc lập và nhiều biến động.

IIITruyền Thống Và Điểm Riêng

Giáo lý là giáo lý chung của khối Chính Thống. Những nét riêng:

• Thánh ca đa âm. Hát nhiều bè là truyền thống âm nhạc Gruzia, được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể, và thánh ca nhà thờ là một phần của truyền thống ấy.
• Mtskheta, cố đô, nơi có nhà thờ chính tòa Svetitskhoveli. Theo truyền thống, áo của Chúa Kitô được chôn ở đây. Các di tích Mtskheta được UNESCO ghi danh năm 1994.
• Ngôn ngữ và chữ viết. Nhiều văn bản Gruzia cổ nhất còn lại là văn bản tôn giáo, nên giáo hội gắn liền với lịch sử chữ Gruzia.

IVPhụng Vụ Và Đời Sống

Phụng Vụ Thánh theo nghi thức Byzantine, hát bằng tiếng Gruzia với lối đa âm riêng. Ngày 14 tháng 10 theo lịch dân sự là lễ Svetitskhovloba, ngày hội lớn ở Mtskheta. Ngày 27 tháng 1 mừng thánh Nino. Từ năm 2008, Thượng phụ Ilia II đích thân làm lễ rửa tội tập thể cho con thứ ba trở đi của các gia đình, một sáng kiến gắn với lo ngại về tỷ lệ sinh thấp, và đã có hàng chục nghìn trẻ được rửa tội như vậy theo báo chí Gruzia.

Nhà thờ Gruzia thường là những ngôi nhà đá nhỏ trên đồi, như tu viện Jvari trên cao nhìn xuống Mtskheta, dựng quãng năm 600 ở nơi truyền thống kể thánh Nino dựng thánh giá. Các gia đình tới đây làm lễ rửa tội, cưới hỏi, tưởng niệm, và nhiều người làm dấu thánh giá khi đi ngang một nhà thờ.

VTổ Chức Và Phân Bố

Thượng phụ điều hành cùng Thánh Công Đồng. Theo Wikipedia, giáo hội có khoảng 50 giáo phận, gồm cả các giáo phận cho người Gruzia ở Tây Âu, Bắc Mỹ và Úc. Theo điều tra dân số năm 2014, 83,4 phần trăm dân số Gruzia tự nhận Chính Thống. Thỏa ước Hiến pháp năm 2002 giữa nhà nước và giáo hội nhìn nhận vai trò lịch sử đặc biệt của giáo hội, trong khi hiến pháp vẫn quy định tách biệt giáo hội và nhà nước. Nhiều cuộc thăm dò cho thấy giáo hội là một trong những tổ chức được tin cậy nhất nước.

VITại Việt Nam

Thư viện chưa tìm được nguồn về giáo xứ hay cộng đồng Chính Thống Gruzia có tổ chức tại Việt Nam. Người Gruzia sống ở Việt Nam có thể dự lễ tại các giáo xứ thuộc Giáo hội Nga, vì hai giáo hội cùng hiệp thông và cùng giữ lịch Julius cũ.

VIIBiểu Tượng Của Nhánh

Thánh giá cây nho của thánh Nino

ჯვარი ვაზისა

VIIICác Nhánh Khác Của Chính Thống Giáo

Giáo Hội Chính Thống NgaРусская православная церковьGiáo hội tự chủ đông tín hữu nhất, tự chủ trên thực tế từ năm 1448, thành tòa thượng phụ năm 1589, đặt tòa ở Moskva.Giáo Hội Chính Thống RumaniBiserica Ortodoxă RomânăGiáo hội Chính Thống duy nhất có phụng vụ bằng một ngôn ngữ gốc Latinh.Giáo Hội Chính Thống Hy LạpΕκκλησία της ΕλλάδοςGiáo hội tự chủ của nước Hy Lạp, đặt tòa ở Athens.Giáo Hội Chính Thống SerbiaСрпска православна цркваTự chủ từ năm 1219 với thánh Sava, đặt tòa ở Beograd.Tòa Thượng Phụ Đại Kết ConstantinopleΟικουμενικό Πατριαρχείο ΚωνσταντινουπόλεωςMột trong năm tòa cổ, đứng đầu về danh dự giữa các giáo hội Chính Thống theo công thức người thứ nhất giữa những người ngang hàng, đặt tòa ở Istanbul.Tòa Thượng Phụ Chính Thống Antiochiaبطريركية أنطاكية وسائر المشرق للروم الأرثوذكسTòa cổ nơi các môn đệ lần đầu được gọi là Kitô hữu, dời tòa về Damascus từ năm 1342.Dùng biểu tượng chung của đạoGiáo Hội Chính Thống BungariБългарска православна църкваCó tòa thượng phụ từ thế kỷ 10, lập lại tổ chức tự chủ vào thế kỷ 19 và 20, đặt tòa ở Sofia.Dùng biểu tượng chung của đạoGiáo Hội Chính Thống Gruziaსაქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიაMột trong những giáo hội cổ nhất, đức tin được thánh nữ Nino đem tới vương quốc Iberia vào thế kỷ 4, truyền thống Gruzia đặt mốc tự chủ vào thế kỷ 5.Tòa Thượng Phụ Chính Thống AlexandriaΠατριαρχείο Αλεξανδρείας και πάσης ΑφρικήςTòa cổ theo truyền thống do thánh Máccô lập, coi sóc các cộng đồng Chính Thống trên toàn châu Phi.Các Giáo Hội Chính Thống Cổ Đông PhươngOriental OrthodoxyGia đình thứ hai cũng mang chữ Chính Thống nhưng không thuộc khối hiệp thông trên.

IXNguồn Tham Khảo

Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.

1. Wikipedia, Georgian Orthodox Church
2. Wikipedia, 2026 Georgian patriarchal election
3. Orthodox Times, Patriarch Ilia II of Georgia reposed in the Lord (2026)
4. Wikipedia, Grapevine cross
5. UNESCO, Historical Monuments of Mtskheta
6. UNESCO, Georgian polyphonic singing
7. Wikipedia, Eastern Orthodoxy by country

?Hỏi Đáp Nhanh

›Đọc Tiếp