Tòa Thượng Phụ Chính Thống Antiochia: Tòa Cổ Của Người Chính Thống Nói Tiếng Ả Rập

ITổng Quan

Theo sách Công vụ Tông đồ chương 11, chính ở Antiochia các môn đệ lần đầu được gọi là Kitô hữu. Tín hữu ngày nay phần lớn nói tiếng Ả Rập, và phụng vụ dùng cả tiếng Ả Rập lẫn tiếng Hy Lạp. Tên tiếng Ả Rập Rum Orthodox, Chính Thống La Mã, gợi lại gốc Byzantine của cộng đồng này, không có nghĩa là người Hy Lạp.

IILịch Sử Hình Thành

Truyền thống kể thánh Phêrô là giám mục đầu tiên của Antiochia, và thánh Ignatiô, tử đạo ở Rôma đầu thế kỷ 2, là một trong những vị kế nhiệm. Antiochia từng là một trung tâm thần học lớn với trường phái chú giải Kinh Thánh theo nghĩa lịch sử. Sau Công đồng Chalcedon năm 451, cộng đồng chia làm hai. Phía nhận công đồng trở thành Tòa Chính Thống Antiochia hôm nay, phía không nhận trở thành Giáo hội Syria Chính Thống thuộc gia đình Cổ Đông Phương.

• thế kỷ 1Cộng đoàn Antiochia
  Theo Công vụ Tông đồ, môn đệ lần đầu được gọi là Kitô hữu ở đây.
• 451Chia đôi sau Chalcedon
  Hình thành hai tòa, một Chính Thống và một Syria Chính Thống.
• 1342Dời tòa về Damascus
  Antiochia đã suy tàn sau nhiều cuộc chiến.
• 1724Tách nhóm Melkite
  Một bộ phận hiệp thông với Rôma, về sau thành Giáo hội Công Giáo Hy Lạp Melkite.
• 1899Thượng phụ người Ả Rập
  Sau gần hai thế kỷ các thượng phụ là người Hy Lạp, Meletius II Doumani người Ả Rập được bầu.
• 2012Thượng phụ Gioan X
  Được bầu sau khi Thượng phụ Ignatiô IV qua đời.

IIITruyền Thống Và Điểm Riêng

Giáo lý là giáo lý chung của khối Chính Thống. Điểm riêng của Antiochia:

• Tiếng Ả Rập là ngôn ngữ phụng vụ chính, và Antiochia đóng góp một kho thánh ca, bản dịch Kinh Thánh, sách lễ bằng tiếng Ả Rập mà các giáo hội khác ở Trung Đông cũng dùng.
• Sống giữa thế giới Hồi Giáo từ thế kỷ 7, nên có truyền thống lâu đời về quan hệ với láng giềng Hồi Giáo.
• Cởi mở với người cải đạo phương Tây. Tổng giáo phận Bắc Mỹ nhận nhiều người từ Tin Lành và Anh Giáo, và có nhà thờ dùng nghi thức phương Tây.

IVPhụng Vụ Và Đời Sống

Phụng vụ theo nghi thức Byzantine, hát theo điệu Byzantine bằng tiếng Ả Rập. Giáo hội dùng lịch Julius sửa đổi cho các lễ cố định. Đời sống giáo xứ gắn với các phong trào thanh niên, nổi tiếng nhất là Phong trào Thanh niên Chính Thống lập năm 1942 ở Liban. Giáo hội có Đại học Balamand ở Liban, với khoa thần học Thánh Gioan Damascô, và một chủng viện tại tu viện Thánh Giêorgiô ở Syria.

Các nơi hành hương nổi tiếng gồm nữ tu viện Đức Mẹ Saydnaya ở phía bắc Damascus, nơi khách hành hương tới đông vào lễ Sinh nhật Đức Mẹ ngày 8 tháng 9, và nữ tu viện thánh Thecla ở làng Maaloula, một trong vài làng còn nói tiếng Aram. Cả hai thuộc Tòa Antiochia, và theo nhiều ghi chép, người Hồi Giáo địa phương cũng tới viếng.

VTổ Chức Và Phân Bố

Thượng phụ điều hành cùng Thánh Công Đồng. Theo trang của Hội đồng Đại kết các Giáo hội, giáo hội có 4.320.000 tín hữu, trong đó khoảng 1.250.000 ở Trung Đông và khoảng 2.500.000 ở Mỹ Latinh, trang không nêu năm của số liệu. Cộng đồng ở Brazil, Argentina, Chile hình thành từ làn sóng di dân Syria và Liban cuối thế kỷ 19. Tổng giáo phận Antiochia Bắc Mỹ được quyền tự quản năm 2003. Tòa cũng có các giáo phận ở Úc, New Zealand và Tây Âu.

VITại Việt Nam

Thư viện chưa tìm được nguồn về giáo xứ hay cộng đồng có tổ chức của Tòa Antiochia tại Việt Nam. Tòa có giáo phận cho người Chính Thống nói tiếng Ả Rập ở Úc và châu Á, nhưng chưa có hoạt động nào ở Việt Nam được ghi nhận công khai. Tín hữu Antiochia sống ở Việt Nam có thể dự lễ tại các giáo xứ thuộc Giáo hội Nga, vì hai giáo hội cùng hiệp thông.

VIIBiểu Tượng Của Nhánh

Nhánh này chưa có biểu tượng riêng được ghi nhận có nguồn, nên thư viện dùng biểu tượng chung của đạo.

VIIICác Nhánh Con

• Tổng giáo phận Antiochia Bắc Mỹ (tự quản)

IXCác Nhánh Khác Của Chính Thống Giáo

Giáo Hội Chính Thống NgaРусская православная церковьGiáo hội tự chủ đông tín hữu nhất, tự chủ trên thực tế từ năm 1448, thành tòa thượng phụ năm 1589, đặt tòa ở Moskva.Giáo Hội Chính Thống RumaniBiserica Ortodoxă RomânăGiáo hội Chính Thống duy nhất có phụng vụ bằng một ngôn ngữ gốc Latinh.Giáo Hội Chính Thống Hy LạpΕκκλησία της ΕλλάδοςGiáo hội tự chủ của nước Hy Lạp, đặt tòa ở Athens.Giáo Hội Chính Thống SerbiaСрпска православна цркваTự chủ từ năm 1219 với thánh Sava, đặt tòa ở Beograd.Tòa Thượng Phụ Đại Kết ConstantinopleΟικουμενικό Πατριαρχείο ΚωνσταντινουπόλεωςMột trong năm tòa cổ, đứng đầu về danh dự giữa các giáo hội Chính Thống theo công thức người thứ nhất giữa những người ngang hàng, đặt tòa ở Istanbul.Tòa Thượng Phụ Chính Thống Antiochiaبطريركية أنطاكية وسائر المشرق للروم الأرثوذكسTòa cổ nơi các môn đệ lần đầu được gọi là Kitô hữu, dời tòa về Damascus từ năm 1342.Dùng biểu tượng chung của đạoGiáo Hội Chính Thống BungariБългарска православна църкваCó tòa thượng phụ từ thế kỷ 10, lập lại tổ chức tự chủ vào thế kỷ 19 và 20, đặt tòa ở Sofia.Dùng biểu tượng chung của đạoGiáo Hội Chính Thống Gruziaსაქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიაMột trong những giáo hội cổ nhất, đức tin được thánh nữ Nino đem tới vương quốc Iberia vào thế kỷ 4, truyền thống Gruzia đặt mốc tự chủ vào thế kỷ 5.Tòa Thượng Phụ Chính Thống AlexandriaΠατριαρχείο Αλεξανδρείας και πάσης ΑφρικήςTòa cổ theo truyền thống do thánh Máccô lập, coi sóc các cộng đồng Chính Thống trên toàn châu Phi.Các Giáo Hội Chính Thống Cổ Đông PhươngOriental OrthodoxyGia đình thứ hai cũng mang chữ Chính Thống nhưng không thuộc khối hiệp thông trên.

XNguồn Tham Khảo

Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.

1. Wikipedia, Greek Orthodox Church of Antioch
2. World Council of Churches, Greek Orthodox Patriarchate of Antioch and All the East
3. CNN, Suicide bomber attack in Syria kills at least 20 people (2025)
4. Wikipedia, Mar Elias Church attack
5. Wikipedia, Melkite Greek Catholic Church

?Hỏi Đáp Nhanh

›Đọc Tiếp