Giáo Hội Chính Thống Bungari: Quê Hương Chữ Kirin, Tòa Exarchate 1870 Và Tòa Thượng Phụ Sofia

ITổng Quan

Giáo hội dùng lịch Julius sửa đổi từ năm 1968, nên mừng Giáng Sinh ngày 25 tháng 12 dương lịch. Phụng vụ dùng tiếng Slavonic Giáo hội và tiếng Bungari. Bungari tự hào là nơi các môn đệ của thánh Kirin và Mêtôđiô phát triển nền văn tự Slav, từ đó chữ Kirin lan tới Serbia và nước Nga.

IILịch Sử Hình Thành

Năm 864, dưới thời hãn Boris I, người Bungari nhận phép rửa theo Kitô Giáo phương đông. Năm 886, các môn đệ của Kirin và Mêtôđiô bị đuổi khỏi Moravia tìm tới Bungari, và dưới sự bảo trợ của triều đình, lập các trường văn học ở Preslav và Ohrid. Ở đó nền văn tự Slav được phát triển và bộ chữ Kirin ra đời.

• 870Tổng giáo phận tự trị
  Một công đồng ở Constantinople trao cho người Bungari một tổng giáo phận tự trị.
• 927Tòa thượng phụ được nhìn nhận
  Constantinople nhìn nhận tòa thượng phụ Bungari, sớm nhất trong các dân tộc Slav.
• 1393 tới 1394Mất quyền tự chủ
  Quân Ottoman chiếm thủ đô Tarnovo, giáo hội về dưới quyền Constantinople.
• 28 tháng 2 năm 1870Exarchate Bungari
  Sắc lệnh của Sultan lập Exarchate Bungari trong đế quốc Ottoman.
• 1872Bị tuyên là ly giáo
  Một công đồng ở Constantinople kết án Exarchate. Tình trạng ly giáo kéo dài tới năm 1945.
• 1953Lập lại tòa thượng phụ
  Thủ đô Kiril được bầu làm thượng phụ. Constantinople nhìn nhận năm 1961.
• 2024Thượng phụ Daniil
  Được bầu ngày 30 tháng 6.

IIITruyền Thống Và Điểm Riêng

Giáo lý là giáo lý chung của khối Chính Thống. Điểm riêng nằm ở truyền thống văn hóa:

• Ngày 24 tháng 5, lễ các thánh Kirin và Mêtôđiô, là quốc lễ về văn tự, giáo dục và văn hóa Bungari.
• Thánh Gioan thành Rila, đan sĩ thế kỷ 10, là vị thánh bảo trợ người Bungari. Tu viện Rila mang tên ngài được UNESCO ghi danh năm 1983.
• Chín mươi bảy năm tranh đấu cho Exarchate khiến giáo hội gắn chặt với ký ức giành độc lập của dân tộc.

IVPhụng Vụ Và Đời Sống

Phụng Vụ Thánh được cử hành mỗi Chúa nhật. Nhiều tục lệ dân gian gắn với lịch phụng vụ: ngày Hiển Linh 6 tháng 1, linh mục ném thánh giá xuống sông hoặc hồ và thanh niên lao xuống nước lạnh để vớt lên. Ngày Lễ Lá mang tên Tsvetnitsa, người ta mừng những ai mang tên hoa. Phục Sinh có tục chạm trứng nhuộm đỏ. Mức giữ đạo đều đặn thấp hơn mức tự nhận, một hiện tượng chung ở nhiều nước Đông Âu hậu cộng sản. Dẫu vậy, đêm Phục Sinh nhà thờ và quảng trường khắp nước vẫn đông người.

VTổ Chức Và Phân Bố

Quyền cao nhất thuộc Thánh Công Đồng gồm các thủ đô giáo phận do thượng phụ chủ tọa. Theo Wikipedia, giáo hội có 13 giáo phận trong nước và 2 giáo phận ở nước ngoài, cho người Bungari ở châu Âu và ở châu Mỹ, Úc, với khoảng 2.600 giáo xứ, chưa rõ năm số liệu. Theo điều tra dân số năm 2021, khoảng 4,1 triệu người tại Bungari tự nhận Chính Thống, bằng 62,7 phần trăm dân số. Hiến pháp Bungari gọi Chính Thống Giáo là tôn giáo truyền thống của đất nước.

Trong quan hệ với các giáo hội khác, Giáo hội Bungari thường giữ lập trường thận trọng. Giáo hội rút khỏi Hội đồng Đại kết các Giáo hội năm 1998 và không dự Thánh Công Đồng tại Crete năm 2016. Nhà thờ lớn nhất là Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky ở Sofia, hoàn thành năm 1912 để tưởng nhớ những người lính Nga tử trận trong cuộc chiến giải phóng Bungari năm 1877 tới 1878. Công trình này ngày nay là một biểu tượng của thủ đô.

VITại Việt Nam

Thư viện chưa tìm được nguồn về giáo xứ hay cộng đồng Chính Thống Bungari có tổ chức tại Việt Nam. Thời Chiến tranh lạnh có nhiều người Việt học và làm việc ở Bungari, nhưng thư viện không tìm thấy ghi chép về người Việt theo Chính Thống qua con đường này. Người Bungari sống ở Việt Nam có thể dự lễ tại các giáo xứ thuộc Giáo hội Nga, vì hai giáo hội cùng hiệp thông.

VIIBiểu Tượng Của Nhánh

Nhánh này chưa có biểu tượng riêng được ghi nhận có nguồn, nên thư viện dùng biểu tượng chung của đạo.

VIIICác Nhánh Khác Của Chính Thống Giáo

Giáo Hội Chính Thống NgaРусская православная церковьGiáo hội tự chủ đông tín hữu nhất, tự chủ trên thực tế từ năm 1448, thành tòa thượng phụ năm 1589, đặt tòa ở Moskva.Giáo Hội Chính Thống RumaniBiserica Ortodoxă RomânăGiáo hội Chính Thống duy nhất có phụng vụ bằng một ngôn ngữ gốc Latinh.Giáo Hội Chính Thống Hy LạpΕκκλησία της ΕλλάδοςGiáo hội tự chủ của nước Hy Lạp, đặt tòa ở Athens.Giáo Hội Chính Thống SerbiaСрпска православна цркваTự chủ từ năm 1219 với thánh Sava, đặt tòa ở Beograd.Tòa Thượng Phụ Đại Kết ConstantinopleΟικουμενικό Πατριαρχείο ΚωνσταντινουπόλεωςMột trong năm tòa cổ, đứng đầu về danh dự giữa các giáo hội Chính Thống theo công thức người thứ nhất giữa những người ngang hàng, đặt tòa ở Istanbul.Tòa Thượng Phụ Chính Thống Antiochiaبطريركية أنطاكية وسائر المشرق للروم الأرثوذكسTòa cổ nơi các môn đệ lần đầu được gọi là Kitô hữu, dời tòa về Damascus từ năm 1342.Dùng biểu tượng chung của đạoGiáo Hội Chính Thống BungariБългарска православна църкваCó tòa thượng phụ từ thế kỷ 10, lập lại tổ chức tự chủ vào thế kỷ 19 và 20, đặt tòa ở Sofia.Dùng biểu tượng chung của đạoGiáo Hội Chính Thống Gruziaსაქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიაMột trong những giáo hội cổ nhất, đức tin được thánh nữ Nino đem tới vương quốc Iberia vào thế kỷ 4, truyền thống Gruzia đặt mốc tự chủ vào thế kỷ 5.Tòa Thượng Phụ Chính Thống AlexandriaΠατριαρχείο Αλεξανδρείας και πάσης ΑφρικήςTòa cổ theo truyền thống do thánh Máccô lập, coi sóc các cộng đồng Chính Thống trên toàn châu Phi.Các Giáo Hội Chính Thống Cổ Đông PhươngOriental OrthodoxyGia đình thứ hai cũng mang chữ Chính Thống nhưng không thuộc khối hiệp thông trên.

IXNguồn Tham Khảo

Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.

1. Wikipedia, Bulgarian Orthodox Church
2. Wikipedia, Eastern Orthodoxy by country
3. UNESCO, Rila Monastery
4. Britannica, Bulgarian Orthodox Church
5. Wikipedia, Bulgarian Exarchate

?Hỏi Đáp Nhanh

›Đọc Tiếp