Đi qua những ngõ hẹp của phố cổ La Habana (La Habana Vieja), quý vị bước ra một quảng trường nhỏ lát đá, ba mặt là những dinh thự cổ có hàng cột, mặt thứ tư là nhà thờ. Mặt tiền không cao lắm nhưng chuyển động: những đường gờ uốn lượn, cột nhô ra thụt vào, tường như gợn sóng dưới nắng. Hai bên là hai tháp chuông, và nhìn kỹ mới thấy một tháp rộng hơn tháp kia. Lại gần hơn nữa, trên mặt đá màu vàng xám hiện ra những vết lõm nhỏ hình vỏ sò, nhánh san hô, dấu của biển đã hóa đá.
Đây là Nhà thờ chính tòa La Habana (Catedral de La Habana), tên chính thức là Nhà thờ chính tòa Đức Trinh Nữ Maria Vô Nhiễm Nguyên Tội La Habana. Nơi này thuộc Công Giáo Rôma, là nhà thờ mẹ của Tổng giáo phận San Cristóbal de La Habana, dâng kính Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội. Người Công Giáo Cuba kính Đức Mẹ Bác Ái El Cobre làm bổn mạng của cả nước, với đền thánh riêng ở miền đông, còn thư viện chọn nhà thờ chính tòa của thủ đô làm đại diện duy nhất cho Cuba vì đây là trái tim của đời sống giáo hội tại La Habana suốt hơn hai thế kỷ, và là công trình tôn giáo tiêu biểu nhất của khu phố cổ Di sản Thế giới.
IĐức Mẹ Vô Nhiễm Và Ngai Tòa Của Giáo Phận
Chữ chính tòa có nghĩa riêng trong Công Giáo: đây là nơi đặt cathedra, ngai tòa của vị giám mục, sau này là tổng giám mục, coi sóc giáo phận La Habana. Tên giáo phận mang tên Thánh Kitô-phô-rô (San Cristóbal), vị thánh bổn mạng của thành phố, vì tên đầy đủ thời lập thành là San Cristóbal de La Habana. Vì vậy nhiều người vẫn gọi nhà thờ là Catedral de San Cristóbal, dù nhà thờ được dâng kính Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội.
Trên bàn thờ chính là tượng Đức Mẹ Vô Nhiễm. Theo Visitar Cuba, tượng và các đồ trang trí bàn thờ được làm ở Rôma do thợ kim hoàn Bianchini thực hiện, dưới sự chỉ dẫn của nhà điêu khắc Tây Ban Nha Antonio Solá.
Tín điều Vô Nhiễm Nguyên Tội dạy rằng Đức Maria được gìn giữ khỏi tội nguyên tổ ngay từ lúc được thụ thai trong lòng mẹ. Giáo hội định tín điều này năm 1854, nhưng lòng kính Đức Mẹ Vô Nhiễm ở Tây Ban Nha và các vùng đất nói tiếng Tây Ban Nha đã có từ nhiều thế kỷ trước, nên nhiều nhà thờ lớn ở châu Mỹ Latinh mang tước hiệu này. Tượng Đức Mẹ trên bàn thờ là hình ảnh giúp người tín hữu hướng lòng về Người, không phải vật được thờ.
Nhiều người nghĩ Nhà thờ chính tòa La Habana được xây để làm nhà thờ chính tòa ngay từ đầu. Không phải. Công trình khởi đầu là nhà thờ của Dòng Tên năm 1748. Khi dòng rời châu Mỹ năm 1767, công trình bỏ dở, và chỉ về sau vị giám mục mới nhận lại khu đất, hoàn thiện và biến nó thành nhà thờ chính tòa.
IITừ Nhà Thờ Dòng Tên Tới Nhà Thờ Chính Tòa
Nhà thờ nằm trên một khu đất cạnh vịnh La Habana, nơi phố cổ lớn lên từ thế kỷ 16. Dòng Tên chọn chỗ này để dựng nhà thờ và học viện của mình, và từ lúc thành nhà thờ chính tòa, công trình trở thành trung tâm của đời sống giáo hội ở thủ đô.
- 1748Dòng Tên khởi xâyDòng Tên bắt đầu dựng nhà thờ, Cuba Explore gọi đây là một nhà nguyện của dòng (oratorio).
- 1767Công trình dừngDòng Tên rời châu Mỹ, việc xây dựng bỏ dở (Visitar Cuba).
- Khoảng 1777Nhà thờ giáo xứ chính dời vềNhà thờ giáo xứ chính (Parroquial Mayor) của La Habana dời vào ngôi nhà thờ Dòng Tên còn dở, và công trình được làm tiếp (todocuba.org).
- 1788Thành nhà thờ chính tòaVisitar Cuba ghi năm 1788, Cuba Explore ghi năm 1778. Xem hộp sử liệu dưới.
- 1796Đón hài cốt Cristóbal ColónHài cốt nhà hàng hải Cristóbal Colón (Christopher Columbus) được đưa về đặt trong nhà thờ (Cuba Explore).
- 1898Hài cốt chuyển về SevillaHài cốt Colón rời nhà thờ, chuyển về nhà thờ chính tòa Sevilla bên Tây Ban Nha.
- 1982Di sản Thế giới UNESCOLa Habana cổ được ghi danh, UNESCO nêu nhà thờ chính tòa trong số những công trình tiêu biểu quanh các quảng trường của phố cổ.
Nguồn vênh nhau về năm thành nhà thờ chính tòa. Visitar Cuba ghi 1788, Cuba Explore ghi 1778. Thư viện ghi năm 1788 theo bảng dữ kiện, vì bách khoa toàn thư mở ghi giáo phận La Habana được lập năm 1787, tách khỏi giáo phận Santiago de Cuba, và một nhà thờ chỉ thành chính tòa khi đã có giáo phận. Con số 1778 có thể bắt nguồn từ quãng năm nhà thờ giáo xứ chính của thành phố dời vào ngôi nhà này, khoảng 1777. Giám mục đầu tiên của giáo phận La Habana là Felipe José de Tres Palacios, coi sóc từ năm 1789 tới 1799. Thư viện nêu cả hai để quý vị đối chiếu.
Về năm hoàn tất, Cuba Explore ghi công trình xong năm 1832 và nêu tên hai người thiết kế thi công là Pedro Medina và Joaquín de Casaviella. Các nguồn khác thư viện đã mở không ghi mốc này.
IIIĐá San Hô, Hai Tháp Lệch Và Bích Họa Perovani
Nhà thờ theo lối Baroque, Cuba Explore xếp vào dòng Baroque theo truyền thống Toscana. Mặt tiền là phần nổi tiếng nhất: những mảng tường lồi lõm, gờ cong, cột nhô ra, tạo cảm giác chuyển động như mặt nước. Nhà thờ xây phần lớn bằng đá san hô khai thác ven biển theo Visitar Cuba. Loại đá này là rạn san hô cổ đã hóa đá, nên trên mặt tường còn thấy rõ dấu vỏ sò và san hô.
Hai tháp chuông không đều nhau, tháp này rộng hơn tháp kia. Bên trong có ba gian với mặt bằng gần vuông, tám nhà nguyện hai bên ngăn bằng những cột trụ dày, sàn lát cẩm thạch trắng đen. Sau bàn thờ chính là ba bức bích họa của họa sĩ Ý Giuseppe Perovani, trong nhà thờ còn có tranh của họa sĩ Pháp Jean-Baptiste Vermay.
Mặt tường lồi lõm, gờ uốn, cột nhô, quay ra Plaza de la Catedral. Là hình ảnh nhận ra ngay của phố cổ La Habana.
Vật liệu chính của nhà thờ, trên mặt đá còn in dấu sinh vật biển (Visitar Cuba).
Hai tháp chuông hai bên mặt tiền có bề rộng khác nhau, một nét riêng của nhà thờ.
Tượng Đức Mẹ Vô Nhiễm trên bàn thờ chính, đồ trang trí làm ở Rôma do Bianchini thực hiện dưới sự chỉ dẫn của Antonio Solá, phía sau là ba bích họa của Giuseppe Perovani.
Lòng nhà thờ ba gian, mặt bằng gần vuông, tám nhà nguyện hai bên, sàn cẩm thạch trắng đen (Cuba Explore, Visitar Cuba).
Về hài cốt Cristóbal Colón, Cuba Explore ghi nhà thờ giữ hài cốt nhà hàng hải từ năm 1796 tới năm 1898, Visitar Cuba ghi hài cốt nằm ở gian giữa cho tới khi chuyển về Sevilla năm 1898. Đây là chi tiết lịch sử của nhà thờ, không phải đối tượng tôn kính tôn giáo. Visitar Cuba cũng ghi mặt tiền do kiến trúc sư Ý Francesco Borromini thiết kế, điều không thể đúng vì ông mất ở thế kỷ 17, trước khi nhà thờ khởi công. Cách hiểu hợp lý là mặt tiền mang dáng lối Baroque mà Borromini khai mở ở Rôma.
IVThế Đất Và Hướng
Xin nói rõ trước khi đọc tiếp: Công Giáo không dạy phong thủy, và những người dựng nhà thờ này không xem đất theo lối ấy. Lệ phụng vụ xưa ưa đặt cung thánh về phía đông, nhưng ở các thành phố thuộc địa Tây Ban Nha, nhà thờ thường mở mặt tiền ra quảng trường, và quảng trường mới là điều quyết định hướng của công trình. Nhà thờ chính tòa La Habana cũng vậy, mặt tiền nhìn thẳng ra Plaza de la Catedral. Mục này chỉ là cách thư viện đọc nơi này theo con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, làm chỗ đối chiếu cho bạn đọc, không phải điều chép trong tư liệu của Tổng giáo phận.
Trước hết là thế vịnh. La Habana mọc lên quanh một vịnh sâu có lối vào hẹp, trong rộng ngoài hẹp. Trong phép xem đất, thủy khẩu hẹp, lòng nước rộng là thế nước đi vào mà khó thoát ra, được coi là thế tụ thủy. Nhà thờ nằm trong phố cổ, cách mép vịnh không xa, thuộc phần đất được nước ấy ôm lấy.
Thứ hai là minh đường. Plaza de la Catedral là một khoảng sân lát đá vuông vức ngay trước mặt tiền, ba mặt kia có các dinh thự cổ bao quanh. Theo lối cổ truyền, một khoảng sân phẳng được bao kín ba phía trước cửa là minh đường gọn, giữ khí lại trước công trình. Ở đây, quảng trường là lối quy hoạch quen thuộc của thành phố Tây Ban Nha, và sự trùng hợp với phong thủy chỉ là trùng hợp của hình thể.
Thứ ba là chất đá. Nhà thờ dựng bằng đá san hô, tức là đá sinh ra từ biển. Nếu đọc theo ngũ hành, đá là Thổ và Kim, mà gốc của nó là Thủy, một công trình của đất mang ký ức của biển, đứng ngay bên bờ biển. Hai tháp không đều, trong con mắt phong thủy là thế lệch, nhưng với kiến trúc Baroque, sự không cân xứng ấy là nét sống động của mặt tiền. Thư viện ghi cả hai cách nhìn để quý vị đối chiếu, không phân hơn kém.
VLễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Và Năm Phụng Vụ
Là nhà thờ chính tòa, nơi này theo lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo dương lịch, với những ngày riêng của tước hiệu nhà thờ và của Giáo hội tại Cuba. Lễ bổn mạng của nhà thờ là lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội ngày 8 tháng 12. Bảng dưới chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 8 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội | Lễ bổn mạng của nhà thờ chính tòa, dâng kính Đức Trinh Nữ Maria Vô Nhiễm. |
| 8 tháng 9 | Lịch phụng vụ Công Giáo tại Cuba, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Bác Ái El Cobre | Lễ bổn mạng của Công Giáo Cuba. Đền thánh chính ở El Cobre miền đông, các giáo xứ khắp nước cùng mừng. |
| Tuần Thánh và Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo, ngày đổi theo năm | Đỉnh cao năm phụng vụ | Các nghi lễ Tuần Thánh của Tổng giáo phận, ngày tính theo lễ Phục Sinh từng năm. |
| Thứ Năm Tuần Thánh | Lịch phụng vụ Công Giáo, ngày đổi theo năm | Thánh lễ Dầu | Như ở mọi nhà thờ chính tòa, đây là thánh lễ do vị giám mục giáo phận chủ sự cùng linh mục đoàn. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Giáng Sinh | Lễ trọng của năm phụng vụ. |
Cùng Baroque thế kỷ 18 và cùng khởi đầu từ tay Dòng Tên, quý vị có thể đọc bài Nhà thờ Dòng Tên (La Compañía), Quito. Cùng hương vị thuộc địa Tây Ban Nha ở châu Á là Nhà thờ San Agustin, Manila, và một mặt tiền Baroque cùng thời ở chính Tây Ban Nha là Nhà thờ chính tòa Santiago de Compostela. Thư viện chưa tìm được nguồn về sinh hoạt riêng của người Việt tại nhà thờ này, nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Calle Empedrado 156, giữa Mercaderes và San Ignacio, Plaza de la Catedral, La Habana Vieja
- Đường tới
- Nhà thờ ở số 156 phố Empedrado, giữa hai phố Mercaderes và San Ignacio, mặt tiền nhìn ra Plaza de la Catedral trong khu La Habana cổ, đi bộ từ các quảng trường khác của phố cổ.
- Toạ độ
- 23.1414, -82.3519
Đây là nhà thờ chính tòa đang có phụng vụ, không chỉ là một công trình trên quảng trường du lịch. Lệ thường được nhắc: ăn mặc kín đáo, bỏ mũ, giữ im lặng trong lòng nhà thờ, không đi vào khu cung thánh. Khi đang có thánh lễ, khách chỉ xem kiến trúc xin đứng ở phía sau. Muốn nhìn hóa thạch trên đá, quý vị quan sát mặt tường ngoài, không cạy hay chạm mạnh vào mặt đá.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa La Habana
Contribute photos, information or video for Havana CathedralThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa La Habana xây năm nào
Dòng Tên khởi xây năm 1748. Công trình dừng khi dòng rời châu Mỹ năm 1767, rồi khoảng năm 1777 nhà thờ giáo xứ chính của thành phố dời vào và công trình được làm tiếp. Nhà thờ thành nhà thờ chính tòa năm 1788 theo Visitar Cuba, còn Cuba Explore ghi năm 1778. Cuba Explore ghi thêm công trình hoàn tất năm 1832.
Vì sao nhà thờ chính tòa La Habana có hai tháp không đều
Hai tháp chuông hai bên mặt tiền có bề rộng khác nhau, tháp này rộng hơn tháp kia. Các nguồn thư viện đã mở chỉ ghi nhận đặc điểm ấy, không nêu lý do chắc chắn. Với kiến trúc Baroque, sự không cân xứng làm mặt tiền thêm sống động, và nay là nét nhận ra ngay của nhà thờ.
Đá san hô ở nhà thờ La Habana là gì
Là loại đá hình thành từ rạn san hô cổ đã hóa đá, khai thác ven biển Cuba. Theo Visitar Cuba, nhà thờ xây phần lớn bằng loại đá này, nên trên mặt tường còn thấy rõ dấu vỏ sò, nhánh san hô và các sinh vật biển. Đây là chi tiết quý vị có thể tự nhìn thấy khi đứng sát mặt tiền.
Hài cốt Cristóbal Colón có ở nhà thờ La Habana không
Không còn. Theo Cuba Explore, nhà thờ giữ hài cốt nhà hàng hải Cristóbal Colón, người Việt quen gọi Christopher Columbus, từ năm 1796 tới năm 1898. Năm 1898 hài cốt được chuyển về nhà thờ chính tòa Sevilla ở Tây Ban Nha. Đây là chi tiết lịch sử của công trình, không phải đối tượng tôn kính.
Nhà thờ chính tòa La Habana thờ ai
Nhà thờ thuộc Công Giáo Rôma, là nhà thờ chính tòa Tổng giáo phận San Cristóbal de La Habana, dâng kính Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, lễ bổn mạng ngày 8 tháng 12. Tên giáo phận mang tên Thánh Kitô-phô-rô, bổn mạng thành phố, nên nhà thờ còn được gọi là Catedral de San Cristóbal.